no-img
سیستم همکاری در خرید و فروش فایل نگزاوار

خلاصه‌اي از گزارش طرح جايگزيني عرقيات سنتي گازدار بجاي نوشابه‌هاي غيرالكلي گازدار-

help

سوالی دارید؟09369254329

سیستم همکاری در خرید و فروش فایل نگزاوار
آشنایی با سیستم خرید،فروش و بازاریابی نِگزاوار

پرداخت امنلینک فوریپشتیبانیضمانت
گزارش خرابی لینک
اطلاعات را وارد کنید .

ادامه مطلب

خلاصه‌ای از گزارش طرح جایگزینی عرقیات سنتی گازدار بجای نوشابه‌های غیرالکلی گازدار- کلیاتی در مورد نوشابه‌های غیرالکلی گازدار- تهیه گیاهان دارویی- تقسیم بندی آشامیدنی‌ها بر اساس مواد اولیه و سایر مواد مصرفی
zip
بهمن ۱۳, ۱۳۹۵

خلاصه‌ای از گزارش طرح جایگزینی عرقیات سنتی گازدار بجای نوشابه‌های غیرالکلی گازدار- کلیاتی در مورد نوشابه‌های غیرالکلی گازدار- تهیه گیاهان دارویی- تقسیم بندی آشامیدنی‌ها بر اساس مواد اولیه و سایر مواد مصرفی


خلاصه‌ای از گزارش طرح جایگزینی عرقیات سنتی گازدار بجای نوشابه‌های غیرالکلی گازدار- کلیاتی در مورد نوشابه‌های غیرالکلی گازدار- تهیه گیاهان دارویی- تقسیم بندی آشامیدنی‌ها بر اساس مواد اولیه و سایر مواد مصرفی

پروژه طرح توجیهی در ۱۲۰ صفحه
[tabgroup][tab title=”چکیده ” icon=”fa-pencil-square-o”]

کلیاتی در مورد نوشابه‌های غیرالکلی گازدار:

مواد تشکیل دهنده نوشابه‌های غیرالکلی گازدار عبارتند از: عصاره، آب، شکر، گازکربنیک، اسانس‌ها، مواد پایدارکننده،‌ رنگهای مجاز خوراکی و اسیدهای خوراکی.

نوشیدنی‌های غیرالکلی را برا اساس منشاء مواد اولیه بصورت زیر تقسیم‌بندی می‌کنند: آبهای آشامیدنی- آبهای درمانی- شیر بعنوان نوشابه‌های گازدار از مواد مصنوعی و نوشابه‌های گازدار از مواد گیاهی که نوع اخیر رایج‌ترین نوشیدنی در صنعت نوشابه‌سازی می‌باشد. این نوشابه ها از عصاره‌ها و

مواد استخراجی از میوه‌ها و یا گیاهان رایحه‌دار مانند دارچین، زنجبیل و غیره می‌باشند.

عصاره را از میوه‌های رسیده سالم و توسط روشهای مکانیکی تهیه می‌کنند و یا از گیاهان خشک و پودر شده توسط حلال استخراج می‌نمایند.

آب مورد نیاز در صنعت نوشابه‌سازی، پس از انجام عملیاتی بر روی آب آشامیدنی شهر مورد مصرف قرار می‌گیرد. این آب باید بدون رنگ، شفاف، بدون بو و عاری از میکروارگانیزمها بوده و سختی آن بیش از ppm 300 نباشد.

در صنعت نوشابه‌سازی از مواد شیرین کننده مانند شکر، قند انورت دکستروز،‌‏ فروکتوز، شکر مایع و در بعضی موارد از مواد شیرین کننده مصنوعی استفاده می‌شود. در کشور ما استفاده از مواد شیرین کننده مصنوعی مجاز نمی‌باشد. شکر مایع و سیروپ گلوکز با تکامل روش صنعتی هیدرولیز نشاسته

تبدیل به گلوکز و فروکتوز تهیه می‌گردد. از شیرین‌کننده هایی که دارای ۴۲ درصد فروکتوز و ۵۱ درصد دکستروز می‌باشند نیز در صنعت نوشابه‌سازی استفاده می‌شود این مایع قندی در مقابل تخمیر میکروبی دارای مقاومت و قدرت بیشتری نسبت به سایر شیرین کننده‌ها در طول نگهداری و انبارداری  می‌باشد.

از مهمترین مواد شیرین کننده مصنوعی ساخارین، سیکلامات. گلوسین و چندین ماده ‌دیگر هستند. شیرینی سیکلامات ۶۰-۴۰ مرتبه بیشر از ساکارز می‌باشد ولی مصرف آن در سالهای ۱۹۷۰-۱۹۶۹ ممنوع شد.

جهت پایدارکنندگی نوشابه از اسیدهای خوراکی مانند اسیدتارتاریک،‌  سیتریک، لاکتیک، مالیک و فسفریک

کربنیک نیز در طعم‌ ترشی نوشابه موثراست.

رنگها بر اساس منشاء آنها به دو دسته رنگهای طبیعی و مصنوعی تقسیم می‌شوند. رنگهای طبیعی دارای سه منشاء اصلی معدنی (اکسید فریک)، گیاهی (کارامل) و حیوانی(کارمین) می‌باشند.

کارامل را بعنوان امولسیون کننده نیز میتوان مصرف نمود. اسانسهای معطر مانند میخک،‌ زنجبیل، دارچین، نعناع و دیگر مواد در نوشابه ممکن است معلق باشند. خاصیت

دقت شود که در مقابل اسیدی مقاوم بوده، تیرگی و  اثر طعمی نداشته باشد. امروزه در نوشابه‌سازی از اسانسها و سایر مواد طعم دهنده بطور وسیعی استفاده می‌شود.

در لیمونادها اسانسهایی با طعم انواع توتها،‌ گیاهان معطر،‌ زنجبیل و کنین و برای نوشابه‌های با عصاره کولا مواد رایحه‌دار مانند زنجبیل،‌ بهار نارنج،‌ هل و غیر استفاده می‌شود.

نگهداری و محافظت فرآورده‌های غذائی خصوصا نوشابه‌ها بدلیل قابلیت تخریب آن ضروری می‌باشد. در نوشابه‌ها تغییر رنگ،

گازدار از ترکیبات اسید بنزوئیک، اسید فسفریک بعنوان نگهدارنده استفاده می‌شود.

جهت تهیه ‌امولسیون‌های مواد خوراکی از جمله نوشابه از امولسیونهای گوناگون مانند استرا اسید چرب با پلی گلیسیرین‌ها،‌ منوگلیسیریدها،‌ دی‌گلیسیریدها و فسفاتیدها استفاده می‌شود. همه اینها براساس ساختمان هتروپلار دارای وجه مشترک در داشتن گروه‌های هیدروفیل و لیپوفیل می‌باشند.

مواد مؤثر کولا عبارتند از: کافئین و تئوبرومین. ماده موثر کولا محرک سیستم اعصاب می‌باشد.

تکنولوژی، تهیه و ساخت نوشابه‌های غیرالکلی گازدار شامل مراحل زیر می‌باشد:‌
الف- مخلوط کردن اجزاء تشکیل دهنده نوشابه

ب- افرودن آب گاز دارد

ج- شستن و استریل شیشه‌ها

د- بسته‌بندی کردن

هـ- سیستم کنترل

در مرحله مخلوط کردن اجزاء، شربت شکر با غظت معین در دمای ۷۵ درجه سانتیگراد به مدت ۲۰ دقیقه پاستوریزه می‌شود. به این شربت عصاره اصلی، اسیدهای خوراکی، مواد رنگی، اسانس‌ها و مواد محافظت‌کننده اضافه می‌شود.

آب تصفیه شده پس از سرد شدن به قسمت کربوناتور هدایت می‌گردد کربنه کردن موجب گاز دار شدن و در نتیجه مطبوع و دلچسبت شدن نوشابه می‌گردد.

بطریها قبل از اینکه پر شوند باید تمیز و بهداشتی شوند. برای این منظور داخل و خارج بطری‌های نوشابه با محلول قلیایی و آب داغ شسته و سپس آب کشیده می‌شوند. و پس از پر شدن و دربندی، برچسب زده می‌شوند در انتها بطری‌های نوشابه بازرسی و کنترل کیفی می‌گردند.

تهیه گیاهان دارویی:

بررسی گیاهان ایران اعم از دارویی و غیردارویی توسط گیاهشناسان ایرانی صورت گرفته است. نمونه‌هایی از این گیاهان در موزه‌های گیاهشناسی انگلستان و فرانسه نگهداری می‌شود.

بطور کلی در ایران مناطق بسیار متفاوتی از لحاظ آب و هوا و از لحاظ رویش گیاهان وجود دارد. این مناطق به ۴ بخش تقسیم می‌شوند که عبارتند از:

۱- منطقه‌ فلات مرکزی

۲- منطقه هیرکانی

۳- منطقه زاگرس

۴- منطقه خلیج فارس

این گیاهان بصورت وحشی و یا کشت داده شده وجود دارند. هر دسته از این گیاهان چه خود رو و چه کشت داده، دارای معایب و محاسنی هستند. از مهمترین معایب گیاهان خودرو، پراکنده بودن آنها در سطح وسیع می‌باشد. در هنگام جمع‌آوری گیاهان وحشی نیابد کلیه گیاهان خودروی یک ناحیه را جمع‌آوری کرد، تا موجبات تکثیر گیاهان مفید در یک ناحیه فراهم گردد. در جمع‌آوری باید دقت کرد تا اختلاط گیاهان با گونه‌های مجاور و نیز آلودگی با ضایعات میکروبی پیش نیاید. زمان جمع‌آوری و سن گیاه نیز دارای اهمیت می‌باشند.

از محاسین گیاهان دارویی کشت شده، تکثیر در یک مساحت محدوده و سهولت دسترسی به آن می‌باشد. همچنین بالا بردن کیفیت و کمیت این گیاهان به راحتی امکان پذیر می‌باشد.

جهت کشت و تکثیر گیاهان دارویی عالی و پست هر کدام روشهایی بکار می‌رود. کشت گیاهان عالی توسط دانه، پیاز، توبرکول

خشک کردن روی گیاه انجام می‌گیرد. خشک کردن در هوای آزاد، جهت خشکانیدن گیاهانی که حاوی اسانس می‌باشند، استفاده می‌شود. خشک کردن با حرارت مصنوعی در مورد گیاهانی که نیاز به شرایط کنترل شده بیشتری دارند بکار می‌رود. از مزایای این روش سرعت توقف فعالیت آنزیمها می‌باشد. خشک کردن در درجه حرارتهای پایین، با انجماد مولکولهای آب و خشک کردن در خلاء انجام می‌گیرد.

در مرحله بعد جدا کردن ناخالصی ها، به منظور عاری بودن گیاه از بیماریهای گیاهی و

. از گیاه پودر شده عصاره و یا عرق تهیه می‌شود.

بررسی‌های انجام شده توسط محققین نشان دادکه برخی گیاهان از نظر عطر، طعم و خواص بیولوژیکی جهت تهیه نوشابه مناسب می‌باشند. گیاهانی نظیر بادرنجبوبه، مرزه، پونه‌،‌ اسطوخودوس،‌ مرزنگوش کاکوتی،‌ آویشن از تیره نعناع، زیره سبر، زیره سیاه، شوید و گشنیز از تیره جعفری، شیرین بیان از تیره پروانه داران، از میان گلیهای داروئی، بهار نارنج و میخک مناسب می‌باشند.

در ایران از گیاهان دارویی، جهت مصارف درمانی به صورت عرقیات با عصاره استفاده بعمل می‌آید مراکز تولید اسانس و عرقیات گیاهان دارویی

کاملاً پر و به دور از نور و حرارت نگهدرای نمود. سترون کردن دستگاه تقطیر قبل از عمل با بخار آب کمک شایانی به حفظ عرقیات می‌کند.

عرقیات را از ۳ لحاظ می‌توان طبقه‌بندی نمود:

۱- تقسیم‌بندی از نظر طرز تهیه

۲- تقسیم‌بندی از نظر بو

۳- تقسیم‌بندی از نظر تعداد گیاهان بکار رفته[/tab][/tabgroup]

[tabgroup][tab title=”قسمت هایی از متن (۱)”]

عوامل فیزیکی شیمیائی و عوامل بیولوژیکی از جمله عواملی هستند که باعث فساد عرقیات می‌گردند.

جهت تعیین بازدهی عرقیات، درصد اسانس آنها محاسبه می‌گردد، در این میان مرزه با ۱/۰ درصد اسانس و

و بیشترین بازدهی عرقیات را در میان گیاهان مورد بررسی دارند.

جهت تهیه ‌اسانس از چهار روش استفاده می‌شود:

۱- آب

۲- آب و بخار

۳- بخار مستقیم

۴- استخراج توسط حلال

یکی از روشهای تعیین ترکیبات موجود د در اسانس، روش تین لایر کروماتوگرافی می‌باشد. در کروماتوگرام حاصله لکه‌هایی با Rf مختلف حاصل می‌گردد، که با مقایسه با نمونه‌های استاندارد، ترکیبات شناسایی می‌گردد.

گزارش طرح جایگزینی عرقیات سنتی گازدار با نوشابه‌های غیرالکلی گازدار

۱-مقدمه

در ابتدا لازم است بطور اختصار به بررسی وضعیت و موقعیت گذشته کنونی نوشابه‌سازی در ایران پرداخته شود.

تهیه و تولید اقسام شربت و نوشابه از قدیم الایام در ایران متداول

معادن ایران صنایع آشامیدنی و دخانیات ایران ۱۳۵۷ انتشار یافته است. خلاصه این گزارش بشرح زیر است:

در سالهای پس از جنگ جهانی، ساخت نوعی لیموناد و نوشابه دیگری بنام سینالکو در کارگاههای کوچ متداول گردید ولی این تولیدات به روش بهداشتی و در سطح کارخانه‌ای انجام نمی‌گرفت.

متاسفانه تولید و رشد نوشابه‌های صنعتی در ایران از همان زمان ابتدا با وابسته بودن آن به کشورهای خارج،‌ شروع شده‌ است و به مرور سرمایه‌داران جهت بدست آوردن هر چه بیشتر سود اقدام به احداث و تاسیس کارخانه دیگری در این مورد می‌نمودند. تا حدی که درحال حاضر اکثر قریب به اتفاق مردم ایران به مصرف این نوشابه‌های وارداتی عادت کرده‌اند و احتمالاً کمبود آن در بعضی موارد باعث ناراحتی آنها می‌شود.

مصرف نوشیدینهای غیر الکلی بطور سنتی و در قدیم الایام متداول بوده و بین فرهنگ هر منطقه روابط خاصی داشته

و عرقیات گردید، بلکه وابستگی کشور را از نظر ورود عصاره به خارج تشدید نمود. بعلاوه مقدار زیادی ارز از این بابت از کشور خارج می‌شود. بهرحال در این مقطع از زمان که سرمایه‌ هنگفتی در این زمینه سرمایه‌گذاری شده است و ضمناً تعداد زیادی کارگر در این صنعت مشغول به کار می‌باشند، می‌توان این صنعت را در جهت تهیه‌ نوشابه‌‌هایی که امکان تهیه مواد اولیه آن در کشور موجود است سوق داد.

بدون تردید، تهیه و تولید نوشابه و نوشابه‌سازی با استفاده از مواد موجود خصوصاً گیاهان دارویی موجب توسعه صنایع کوچک و رشد و تقویت اقتصاد ملی می‌گردد.

در این زمینه استفاده از نیروهای انسانی در بخش کشاورزی و صنعتی موجب اشتغال بکار بسیاری از هم میهنان و استفاده از منابع طبیعی کشور می‌گردد.

در ادامه تحقیات وبررسی در مورد مواد مختلف جهت عصاره اصلی نوشابه

برای مردم ناآشنا نباشد.

۴- این ماده ارزان قیمت باشد.

۵- این ماده جهت ساخت نوشابه تکنولوژی پیچیده‌ای نداشته باشد.

۲- کلیاتی در مورد نوشابه‌های گازدار

تاریخچه:

درقرن ۱۶ میلادی بررس و تحقیق در مورد از چشمه‌های آب معدنی و کوشش برای تولید آبهای معدنی بطور مصنوعی توسعه‌ وسیعی پیدا کرد.

در سال ۱۷۷۲ فردی انگلیسی بنام Joseph priesly اولین مقاله خود را تحت عنوان «چگونه آب را با گاز

برای اولین بار بنگاههای تولید و فروش آبهای معدنی (آب سودا) مصنوعی در امریکا تاسیس گردید.

در ادامه پیشرفت و ترقی این صنعت در سال ۱۸۱۸ فردی آلمانی به نام «دکتر فریدریش آدلف» که دارای موسسات تولید آب معنی بود، با استفاده از شربت میوه خالص و آب حاوی گازکربنیک نوعی نوشابه گازدار تهیه کرد و آنرا لیموناد نامید.

مواد مصرفی در تهیه نوشابه‌های غیرالکلی گازدار:

بشر از آغاز آفرینش خود برای رفع تشنگی و تامین نیاز حیاتی از آب استفاده میکرده است و برای

بوجود آمدند.

امروزه در اثر پیشرفت صنایع غذایی خصوصاً نوشابه‌سازی انواع و اقسام نوشیدنیها تهیه و تولید می‌گردند.

نوشابه‌های غیرالکلی گازدار:

مواد تشکیل دهنده نوشابه‌های غیرالکلی گازدار عبارتند از: عصاره، آب، شکر، گاز کربنیک، اسانس‌ها، مواد پایدار کننده و احیاناً رنگهای مجاز خوراکی که بر حسب نوشابه متفاوت است. علاوه بر موادی که در بالا ذکر شد، اسیدهای خوراکی مانند اسیدسیتریک، اسیدفسفریک، اسیدمالیک و گاهی اسیدیتارتاریک و سیترات

نوشابه، مواد کف زای خوراکی، کنین و مواد ضد کف نیز استفاده می‌کنند. بدیهی است کلیه مواد فوق در یک نوع نوشابه مصرف نمی‌شود.

تقسیم بندی آشامیدنی‌ها بر اساس مواد اولیه و سایر مواد مصرفی

آبهای آشامیدنی:

آب یکی از انواع نوشیدنیها محسوب می‌شود که اکثراً رایج‌ترین شکل نوشیدنی می‌‌باشد. آبـهای مدنی صنعتی و

آبگرم و معدنی است، معمولاً بدلیل املاح فراوان دارای اهمیت زیادی در درمان بیماریهای مختلف می‌باشند. گاهی  در صورت تجویز پزشک آب چشمه‌‌های فوق مورد استفاده خوراکی نیز قرر می‌گیرد.

شیر بعنوان نوشابه (Milk drinks):

نوشیدنیهای دیگری که از زمانهای قدیم مورد استفاده قرار میگرفته مایعاتی با منشاء شیر بوده است. این نوشیدنیها مخلوطی از شیر کامل، شیر چرخ شده یا شیر چربی گرفته می‌باشند که در حقیقتت بصورت شیر مخلوط با افزودنی‌های ته نشین شونده مانند کاکائو، شکلات و غیره و یا با افزودنی‌های غیر ته نشین شونده مانند آب میوه تهیه می‌شوند. علاوه

شیر ترش و یا  ماست تهیه می‌شوند (دوغ). در کشورهای آنگلوساکس مصرف این نوشابه‌ها
“Flavored milks” ، Fruit Flavored milks فراوان و متداول است.

نوشابه‌های گازدار از موادمصنوعی:

همانطور که قبلاً اشاره شد نوشابه‌های صنعتی بسته به منابع اولیه دارای انواع مختلفی هستند. در تهیه‌ این نوع نوشابه‌ها از اسانسهای مصنوعی و مواد رنگی استفاده می‌شود.

مصرف، اسانسهای مصنوعی، مصنوعی، تماماً یا قسمتی از آن معمولاًبه منظور طعم‌دهندگی بهتر می‌باشد همچنن از اسیدهای خوراکی نیز به این منظور استفاده می‌کنند.

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.[/tab][tab title=”قسمت هایی از متن (۲)”]

نوشابه‌های گازدار از مواد گیاهی:‌

رایج‌ترین شکل نوشیدنی در صنعت نوشابه‌سازی، نوشابه‌هایی هستند که از عصاره‌ها و اسانسهای طبیعی گیاهی با شکر خالص و یا شکر مایع و همچنین اسیدهای خوراکی با آبهای گازدار و یا آبهای

یا آب میوه غلیظ و کنسرو شده (آنزیمهای آن غیر فعال شده) را با عمل تبخیر (به ندرت هم با روش یخ زدن) به  تا  حجم اولیه میرسانند. چون کارخانجات نوشابه‌سازی باید در تمام سال از ذخایر عصاره‌های نوشابه‌ بتوانند استفاده کنند (به علت فصلی بودن برداشت محصول و هزینه زیاد تهیه عصاره) معمولاً برای کنسرو کردن به آنها اسید فریک (حداکثر ۲۵/۰ درصد) اسید بنزوئیک (۵/۱ درصد) یا استرهای آن اضافه می‌کنند.

آب میوه و کنسانتره‌های آن (غلیظ شده) در مقابل اسانس‌های مصرفی (لیمونادها) دارای محاسن زیر می‌باشند:

۱- غنی از ویتامین‌ها و سایر مواد مهم از نظر تغذیه‌ای هستند.

۲- حاوی رنگهای طبیعی هستند.

نوشابه‌هایی که از اسانس‌های طبیعی تهیه می‌شوند نیز از نظر کمی، مقدار قابل توجهی هستند.

اسانس‌های طبیعی مواد استخراجی (Extract) از میوه‌ها مانند مرکبات و یا قسمتی از گیاهان رایحه‌دار مانند زنجبیل، دارچین و غیره می‌باشند.

این اکتسراکت را توسط تقطیر Destilation،‌ پرکولاسیون perculation و یا دیژسیون Digestion با حلالهای اختصاصی تهیه می‌کنند.

الف) عصاره‌ها:

عصاره را از میوه‌های رسیده و تازه توسط روش

در این عصاره مواد خیلی سریع تغییر حالت داده و در نتیجه موادی مانند الکل و اسیدلاکتیک

یزمها (مخمرها، قارچها، کپک‌ها ، باکتریها) جلوگیری کند. بطوریکه بلافاصله پس از تهیه‌ عصاره این کار به دقت انجام می‌گیرد، زیرا ممکن است عصاره تازه دارای مقدار زیادی از میکرو ارگانیزمهای نامبرده باشد. اکثر عصاره‌های در اثر اکسیداسیون آنزیمی سریعاً تغییر رنگ داده و طعم خود را از دست می‌دهند. از این روی

مانند آهن،‌ مس و غیره ضروری بنظر میرسد.

تهیه عصاره توسط دستگاههای مدرن بطور مختصر شامل مراحل زیر است: شستشو و جدا کردن میوه‌ها، خرد

در ماشیها و سانتریفوژها، فرمانته کردن، حرارت دادن،‌ صاف کردن،‌‌ تغلیظ کردن و بالاخره نگهداری در مخازن بزرگتر و در شرایط خاص.

ذرات خرد و له شده میوه در عصاره موجب تغییرات فیزیکی و شیمیائی شده و در طعم و مزه، شفافیت و پایداری عصاره ایجاد اختلال می‌کند.

بدین منظور پس از آبگیری، عصاره را از یک صافی پارچه‌ای رد می‌کنند. معمولاً در کارخانه‌ها میوه آسیاب یا رنده شده را در پارچه‌ای پوشانده و در منگنه‌ای که با نیروی هیدرولیکی کار می‌کند، می‌فشارند.

هدف از صاف کردن و تصفیه، جدا کردن مواد پکتینی، سلولز و همی سلولزهای سلولهای گیاهی از عصاره می‌باشد که مجموعاً یک سیستم ناپایدار کلوئیدی را بوجود می‌آورند و موجب کدورت عصاره می‌شوند. برای جلوگیری از کدروت عصاره‌ها در اثر این سیستم ناپایردا از آنزیمهای فیلتراسیون که مخلوطی از پکتین استرازها و پلی گالاکتورونازها می‌باشند

لید ژل و ویسکوزیته محلول پکتین بستگی به تعداد واحدهای اسیدگالاکتورونیک موجود در ملکولی دارد.

بری مثال اضافه کردن ۱۸ تا ۲۴ درصد واحد (Pectint Trans Eliminas)P.T.E به ۱۰ سی‌سی آب سیب کافی است که در مدت یکساعت و حرارت ۴۰ درجه سانتی‌گراد رنگ کدر آن از بیین رفته و محلول شفاف گردد. اگر چه بر حسب شدت میزان پکتین در میوه‌ها،‌ مقدار ‌P.T.E. فرق می‌کند. بهترین PH برای شفاف کردن بین ۳ تا ۴ می‌باشد.

کلرورسدیم و کلرور منیزیم عمل شفاف کردن را تقویت می‌کند. در اثر آنزیمهای فوق روی پکتین، اسید گالاکتورونیک تولید می‌شود که محلول درآب می‌باشد. در تکنولوژی مواد غذایی از حرارت دادن نیز برای برطرف کردن حالت کلوئیدی و ابری شکل استفاده می‌کنند.

برای تهیه محلول زلال، لازم است که عصاره صاف شود. این عمل معمولاً داخل یک صافی فشاری انجام می‌شود که در آن پارچه آغشته به مواد جاذب نظیر لایه‌ای از خاک دیاتومه یا بنتونیت و یا کیزل کور بعنوان صافی بکار می‌رود. عصاره‌های صاف شده را غالباً همگن می‌کنند.

آب میوه‌ها نسبت به اکسیژن خیلی حساس هستند. اکسیژن محلول در آب میوه‌ها با ویتامین C ترکیب و ارزش غذایی آنرا از بین می‌برد و در همان حال بسرعت تغییرات شیمیایی دیگری را بوجود می‌آورد که طعم آب میوه را ضایع می‌کند.

با پاشیدن عصاره در داخل اطاق خلاء یا با جریان دادن آن روی سطوحی که در معرض خلاء قوی قرار دارند به انجام رسانید.

ادامه‌ عملیات روی عصاره فشرده شده، غیرفعال نمودن فرمان ها خصوصاً پلی فنل اکسیدازها و از بین بردن میکروارگانیزمها می‌باشد. به این منظور پس از گذراندن عصاره از صافی‌ها و هواگیری عمل پاستوریزاسیون در دستگاههای مدرن به روش سریع انجام می‌گیرد.

مهمترین نوع میکروارگانیزمی که در آب میوه‌ها بایستی تخریب گردد (در صورتی که این محصول برای نگهداری طولانی درنظر گرفته شده باشند) مخمرها هستند. چنانچه مخمر در آب میوه باقی بماند

به مدت َ۱۱ و یا در ۸۸ درجه سانتی‌گراد به مدت کمتر طبق روش  فوق عمل کرد. چنانچه پاستوریزاسیون به نحو صحیحی اجرا شود طعم محصول تغیر نخواهند کرد.

بررسی سایر مواد مصرفی در نوشابه‌های غیرالکلی گازدار:

همانطور که در مقدمه ذکر شد مواد تشکیل دهنده نوشابه‌ غیرالکلی گازدار عبارتند از: عصاره، آب، مواد شیرین کننده، اسانس، مواد رنگی و گازکربنیک، علاوه بر موادی که ذکر شد از مواد پایدار کننده نیز استفاده می‌شود.

ب) آب:

به انجام عملـیات خاص می‌باشد.

آب مصرفی در نوشابه‌سازی باید بدون رنگ، شفاف،‌ بدون بو و عاری از میکروارگانیزمها بوده و سختی آن نیز زیاد نباشد. زیرا در غیر این صورت سبب تیرگی و ایجاد رسوب در نوشابه شده که همراه با ضایعات اسیدی و طعمی می‌باشد. سختی بیش از حدود ppm 300 در اثر خنثی شدن با اسیدیته موجود و ایجاد املاح نامطبوع باعث بدطعم شدن می‌گردد.

با وجود سختی‌گیری از آب ممکن است آب حاوی  باشد که طعم اسیدی نوشابه را تغییر داده و با انبار کردن نوشابه مزه مخصوص خود را از دست می‌دهد.

آبهای کلردار را معمولاً از کربن اکتیو عبور داده و برای جدا کردن فری هیدروکسید احتمالی موجود آن را از صافی کیزل گور عبور می‌دهند. قسمت عمده

فه می‌شود، خارج شده و چنانچه لازم باشد قبلاً آنرا در ۹۰ درجه سانتـی‌گراد حرارت داده و در یک سیستم بسته با گاز  آنرا سرد می‌کنند.

مشخصات آب مصرفی برای صنایع نوشابه‌سازی:

کدورت                ۲   (۱ واحد کدورت=  mg 1 )

رنگ              ۱۰  (۱ واحد کدورت=  mg 1 )

سختی         PPm 250 بر حسب

قلیائیت          mg/Lit 50    بر حسب

مقدار کل باقیمانده خشک      mg/Lit 850

آهن (Fe) منگنز (Mm)    mg/Lit 3/0

پ) مواد شیرین کننده:

در صنعت نوشابه‌سازی

غذایی ندارد. از مهمترین این مواد ساخارین، سیکلامات، گلوسین و چندین ماده دیگر هستند که یا سنتز شده‌اند و یا در بعضی از گیاهان موجودند.

در بعضی از کشورها تحت شرایطی از ساخارین در فرآورده‌های غذایی و نوشابه‌های غیرالکلی گازدارد با اجازه موسسات بهداشتی آن کشور استفاده می‌شود. ولی کشور ما استفاده از مواد شیرین کننده مصنوعی مجاز نمی‌باشد و کارخانجات نوشابه‌سازی باید از مواد شیرین کننده‌ طبیعی استفاده کنند.

از تعداد فراوان مواد قندی که در طبیعت وجود دارد فقط چند نوع از آنها هستند که به مقدار زیادی بعنوان ماده شیرین کننده به مصرف میرسند و در صنایع اختصاصی دارای تولید انواع می‌باشند. این مواد تحت عناوین مختلفی هستند مانند شکر نیشکر، شکر چغندر قند،‌ قند نشاسته،‌ شکر مایع ‌Liquid Sugar و سیروب گلوکز. علاوه براین از قند انورت که مخلوطی از گلوکز و فروکتوز می‌باشد، استفاده میگردد. شربت غلیظ شکر با ۵۸ تا ۶۵ درصد وزنی شکر (BX)

ل از مصرف بایستی با ۴ برابر آب رقیق شود. از سال ۱۹۴۵ در اکثر کشورها شکر مصرفی برای نوشابه بیشتر بصورت مایع است سیروب تهیه شده باید خالص و بدون رنگ باشد، مقدارمصرفی شکر در نوشابه‌ها حدود ۱۲-۷ درصد است.

شکر مایع Liquid Sugar و سیروپ گلوکز با تکامل روش صنعتی هیدورلیز نشاسته اهمیت اقتصادی زیادی پیدا کرده‌اند. برای تهیه این مواد از نشاسته سیب‌زمینی و ذرت استفاده می‌شود. هیدرولیز نشاسته با هدایت و تنظیم «درجه تجزیه» ماکروملکول‌های نشاسته را به گلوکز

فزیکی بهتر و مناسب‌تر در مقابل شکر می‌باشد چون این مایعات در جریان تکنولوژی و به مروز زمان کریستالیزه نمی‌شوند به مصرف تهیه نوشابه‌های غیرالکلی و سایر فرآورده‌های غذایی میرسند.

قندنورت Invert Sugar نیز نوعی شربت شکر می‌باشد که در اثر حرارت دادن ساکاروز در حضور اسیدها یا آنزیمها (انورتاز) تبدیل به مخلوط گلوکز و فروکتوز شده و معمولاً دارای ۷۶% وزنی قند می‌باشند. این ماده با وجود درصد بالا غلظت موجب کریستالیزاسیون نمی‌شود. غلظت‌ بالای قند انورت در تکنولوژی نوشابه‌سازی بسیار مهم است. زیرا موجب صرفه‌جویی در حجم تانکهای ذخیره شربت قند شده و از نظر حمل و نقل بسیار آسانتر است. در صنعت نوشابه‌سازی گاهی از مخلوط ساکاروز و دکستروز خالص به نسبت ۲۰/۸۰ بعنوان شیرینی طبیعی استفاده می‌شود. ویسکوزیته شربت انورت کمتر از شربت شکر می‌باشد.

علاوه بر شیرین کننده‌های ذکر شده Hight Fructose Corn Syrop (H.F.C.S) که دارای ۴۲ درصد فروکتوزو ۵۱ درصد دکستروز می‌باشد نیز نام برده می‌شود. (H.F.C.S.) در صنعت نوشابه‌سازی و دیگر فرآورده‌های غذایی مصرف می‌شود. این مایع قندی در مقابل تخمیر میکروبی دارای قدرت و مقاومت بیشتری نسبت به

شابه‌سازی به مصرف می‌رسد ساخارین است که در سال ۱۸۷۹ سنتز شده است . ساخارین ترکیب آلی حلقوی است که بیشتر بفرم نمک سدیم بکار می رود و ماده شیرین کننده بسیاری قوی است.

ساخارین حدود ۷۰۰-۲۵۰ مرتبه شیرین‌تر از ساکارز است . این ماده پس از مصرف طعم و مزه نامطبوعی در دهان باقی می‌گذارد. در حرارتهای بالا ملکول ساخارین شکسته می‌شود. این ماده در رژیم

بیشتر کارخانجات نوشابه‌سازی برای صرفه‌جویی از مصرف قند طبیعی کاسته و بیشتر از ساخارین استفاده می‌کردند که معمولاً همراه با شکر مصرف شده است.

در سالهای بعد (Food and Drug Adminstration, USA) F.D.A قوانینی برای استفاده از ساخارین در نوشابه صادر نمود. علت دیگر محبوبیت و کاربرد ساخارین در صنایع نوشابه‌سازی رواج نوشابه‌های کم کالری در بین مردم بوده، معمولاً شیرین‌کننده‌های این نوع نوشابه ها مخلوطی از ساخارین و سیکلامات به نسبت  می‌باشد. مصرف سیکلامات در سالهای ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۰ ممنوع شد. سیکلامات Cyclamat در سال ۱۹۵۰ به بازار عرضه شد.

در این دهه بعلت رواج نوشابه‌های کم کالری بسرعت وارد صنعت نوشابه‌سازی گردید. شیرینی آن حدود ۶۰-۴۰ مرتبه بیشتر از ساکارز می‌باشد.

از نظر خصوصیات فیزیکی سفید بدون بو، کریستالین،مزه

و سرطان زایی از دور خارج شده است.

مواد شیرین کننده مصنوعی دیگری که از آنها نام بوده شده است. عبارتند از: دی‌هیدروکالکون‌ها، دی پپتیدها و و غیره که اهمیت مصرف چندانی ندارند.

بطور کلی موفقیت و پیشرفت یک کارخانه نوشابه‌سازی، بستگی زیادی به عرضه‌ نوشابه گازداری که از کیفکیت بالا برخوردار باشد، دارد. از جمله یکنواخت بودن طعم و مزه و نداشتن عوارض نامطلوب پس از مصرف بسیار

در ضمن بعلت ناشناخته ماندن عوارض سمی مواد شیرین کننده غیرقندی، صنایع نوشابه‌سازی شیرین کننه‌های طبیعی را ترجیح می‌دهند. هر چند که از نظر اقتصادی اکثراً مصرف شیرین کننده‌های صنعتی مقرون به صرفه می‌باشد.

ت) اسیدهای خوراکی:

در تهیه اکثر نوشابه‌ها ، از نظر پایدار کنندگی، از اسیدهای خوراکی مختلف استفاده می‌شود. برای نوشابه‌های محتوی آب میوه که دارای مقداری زیادی اسیدهای طبیعی می‌باشند، نیازی به افزودن اسید نیست. زیرا دارای اسیدیته لازم هستند. می‌توان با مخلوط کردن آنها به اسیدیته مورد نظر رسید. اسیدهای مورد استفاده عبارتند از:

اسیدتارتاریک، سیتریک، لاکتیک، مالیک و فسفریک

قدرت طعم دهندگی اسیدها نیز متفاوت است،‌ مثلاً:

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.[/tab][tab title=”قسمت هایی از متن (۳)”]۱۰۰ گرم اسید لاکتیک معادل است با:

۸۰ گرم اسید سیتریک، ۷۵ گرم اسیدتاتاریک و ۴۰ گرم اسید فسفریک.

معمولاً نوشابه‌هایی دارای بهترین ترشی هستند که اسیدیته آنها معادل ۲-۱ گرم اسیدتارتاریک در یک لیتر آب مقطر باشد.

PH نوشابه‌های ساخته شده بسیار مهم است. مقدار PH نوشابه بستگی به نوع آن دارد. نوشابه‌های با PH زیاد چندان مطبوع نیستند. در حالی که در PH کم اثر مناسب و گوارا در لحظه نوشیدن دارد ولی میل و رغبت برای نوشیدن بیشتر در

 

می‌شود تا طعم ترشی آن همان طور که قبلاً گفته شد معادل با ۱ تا ۲ گرم اسید تارتاریک در یک لیتر مایع گردد.

چون گازکربنیک مصرفی در تهیه نوشابه های گازدار اثر روی طعم ترشی نوشابه دارد، لذا باید تعیین اثر طعم ترشی نوشابه در غلظت گاز کربنیک مورد نظر انجام گیرد.

ث) مواد رنگی:

از زمانهای بسیار قدیم استعمال مواد رنگی طبیعی در پزشکی داروسازی، فرآورده‌های آرایشی و مواد غذایی مرسوم بوده است. امروزه مواد رنگی برای دلپذیر نمودن و خوشرنگ کردن غذاها و نوشیدنیها در صنایع غذایی بطور وسیعی مصرف می‌شوند.

نوشابه‌هائی که از عصاره ‌میوه ها تهیه می‌شوند، مصرف مواد رنگی لزومی ندارد. در تهیه و مصرف مواد رنگی دقت

، بلکه اکثراً نام مواد مصرفی روی آنها گذاشته شده است مانند رنگ پرتغالی و غیره.

رنگها بر اساس منشاء آنها به دو دسته زیر تقسیم می‌شوند.

۱- رنگهای طبیعی Natural Coloring .

۲- رنگهای مصنوعی Synthetic Coloring .

رنگهای طبیعی از ۳ منشاء اصلی معدنی،‌ گیاهی و حیوانی بدست می‌آیند. مانند اکسید فریک (معدنی)، کارامل (گیاهی) و کارامین (حیوانی).

در سال ۱۸۵۶ W.H.Perkin از اکسیده کردن آنیلین که همراه آن ناخالصی‌های اورتور و پاراتولوئیدین بود، ماده‌رنگی بدست آورد که بعنوان اولین رنگ مصنوعی شناخته شد. در ادامه پیشرفت و

کرده‌اند:‌ رنگهای کاتیونی یا Basic Dyes که دارای گروه آمین بویژه امین نوع چهارم می‌باشند.

رنگهای آنیونی یا Acid Dyes عموماً دارای گروه  یا  می‌باشند که بصورت نمکهای سدیم مورد استفاده قرار می‌گیرند.

دو گروه رنگهای کاتیونی و آنیونی معمولاً مشکلات زیادی را در ترکیبات بوجود می‌آورند. زیرا با اجزاء دیگر که دارای شارژ مخالف هستند ترکیب شده و کمپلکس‌های غیر محلول را بوجود می‌آورن. رنگهای غیر یونی از نظر کیفیت بهتر از ۲ گروه قبل می‌باشند و بقیه رنگهای مصنوعی را تشکیل می‌دهند. قبلاً بسیاری از رنگهای مجاز اصلی در ۳ گروه زیر تقسیم شده‌اند:

۱- F.D.C در صنایع غذایی، داروسازی و مواد آرایشی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

۲- D.C در صنایع داروسازی و مواد آرایشی مصرف می‌شوند.

۳- External D.C فقط درمصارف خارجی مواد آرایشی مورداستفاده قرارمی‌گیرند.

علاوه بر این بدلیل اهمیت و کاربرد فراوان کارامل بعنوان ماده ‌رنگی در صنعت نوشابه سازی این ماده مورد بررسی بیشتر قرار می‌گیرد.

کارامل از شایعترین رنگهای طبیعی مورد استفاده در صنایع غذایی خصوصاً در نوشابه‌های غیرالکلی گازدار می‌باشد.

از خصوصیات ظاهری آن،‌ مایعی است غلیظ بی‌شکل، برنگ قهوه ای تیره با بوی قند سوخته،‌ اما مطبوع که با غلظت فراوان طعم سوخته و تلخ دارد. ولی رقیق شده آن بی‌مزه است. وزن مخصوص آن نباید کمتر از ۳/۱ باشد. محلول ۱۰ درصد آن دارای PH 3 تا ۵/۵ است.

برای تهیه کارامل مواد قندی مانند گلوکز، قند انورت، لاکتوز، ملاس، ساکارز، و نشاسته را تحت کنترل دقیق درجه حرارت و کاتالیزور هیدرولیز می‌کنند.

برای تهه کارامل در کارخانجات مواد غذایی،‌ شربت ذرت (غلات) در حضور کاتالیزور به مدت چندین ساعت حرارت داده می‌شود سپس آنرا سرد کرده و صاف می‌کنند. در تهیه کارامل می‌توان از ظرفهای سرباز و یا ظرفهای سربسته و تحت فشار استفاده کرد.

کارامل انواع مختلفی دارد. ولی نوع پایدار آن در مقابل اسید (acid proof) به دلیل زیباتر

است در PH‌های اسیدی نوشابه ایجاد رسوب و ناصافی (کدری) کند و این مسئله در تکنولوژی ساخت نوشابه حائز اهمیت است.

نقطه‌ ایزوالکتریک از مهمترین فاکتورهای کارامل است. زیرا کارامل مورد مصرف نوشابه‌ها باید نقطه ایزوالکتریک آن زیر ۲ باشد تا از فلوکه شدن (تجمع و انباشته شدن) جلوگیری شود.

مکانیسم ایجاد رنگ قهوه‌ای کارامل بدلیل کمپلکس‌های پیچیده‌ای که ایجاد

و دیگر مواد ممکن است در نوشابه معلق باشند. خاصیت امولسیون کنندگی کارامل موجب می‌‌ شود که فرآورده‌ نوشیدنی بدون احتیاج به مواد امولسیون کننده دیگر از پایداری مناسبی برخوردار باشند.

د) اسانسها:

در تغذیه از زمانهای بسیار قدیم از زعفران،‌ دارچین، هل و گلاب برای خوش طعم کردن و دلچسب نمودن مواد غذایی استفاده می‌کردند و امروزه در صنایع غذایی بخصوص در نوشابه‌سازی که موردنظر ماست،

کاملاً متفاوت است. بطور کلی انواع مختلف مواد شیمیایی در ترکیب اسانسها یافت می‌شود، مانند کربورهای ئیدروژن، الکلها، فنل‌ها، آلدئیها، و ستن‌ها عموماً فرار و مقدار کم آنها در هوا، شامه را متاثر می‌سازد.

موغوبیت اسانسها به عوامل نسبتاً زیادی مانند شرایط جوی، جنس خاک، کفیت کشت و غیره بستگی دارد و همچنین در یک میوه در مراحل مختلفی تغییر می‌کند.

اسانسها در فرآورده‌های غذایی خصوصاً نوشابه‌های

صنعت نوشابه‌سازی با چند مثال پرداخته می‌شود:

اسانس دارچین:

مایعی است به رنگ زرد تا قهوه‌ای و در اثر ماندن یا مجاورت هوا تیره‌تر و غلیظ‌تر می‌شود.

مهمترین ماده متشکله این اسانس آلدئید سینامیک به مقدار ۸۵ تا ۹۵ درصد و باقیمانده از ترپن‌ها و سایر ترکیبات است. اسانس‌دارچین غیر از خاصیت معطر کنندگی ضد نفخ نیز می‌باشد.

اسانس لیمو:

از فشردن پوستهای تازه میوه سیتروس لیمون (لیمو) بدون کمک حرارت بدست می‌آید. اسانس لیمو محتوی ۹۰ درصد ترپن‌ها مختلف است که مهمترین آنها لیمونن و سیترال می‌باشند. اسانس لیمو علاوه بر خاصیت معطر کنندگی دارای خاصیت محرک، ضد نفخ و مقوی معده می‌باشد. هنگام مصرف اسانس لیمو در نوشابه‌های

، زنجبیل (Ginger Ale) و کنین برای طعم دهندگی (Tonic Water) طبق مقررات خاص بکار برده می‌شوند. برای نوشابه‌های با عصاره کولا، عصاره مواد رایحه‌ای مانند زنجبیل، بهار نارنج، هل و غیره استفاده می‌شود.

ذ) پایدار کننده‌ها:

فرآورده‌های غذایی نیز مشابه هر چیز دیگر از بین رفتنی و قابل تخریب هستند. تخریب می‌تواند بعلل ناسازگاریهایی از قبیل عامل فیزیکی، شیمیایی، فیزیکوشیمایی و یا وجود میکروارگانیزمها باشد لذا محافظت فرآورده‌های غذایی خصوصاً نوشابه‌ها یکی از نکات مهم و اساسی در تهیه و ساخت فرآورده‌های فوق است.

محفظت ‍Preservation عبارت است

و یا یکنواختی آنها تغییر می‌یابد،‌ رنگ فرآورده در برابر نور، به مرور زمان و یا در اثر سایر عوامل خارجی تغییر می‌کند.

بطور کلی نوشابه‌های غیرالکلی گازدار از آنجائی که دارای مقادیر نسبتاً قابل توجهی مواد قندی می‌باشند محیط بسیار خوبی بار رشد و نمو میکروارگانیزمها هستند.

وجود آب در نوشابه و درجه حرارت مناسب در طول نگهداری و انبارداری از دیگر عواملی هستند که رشد میکروارگانیزمها را تشدید می‌کنند. معمولاً در نوشابه‌‌های غیرالکلی گازدار از ترکیبات اسید بنزوئیک و اسید فسفریک بعنوان محافظت کننده استفاده می‌شود.

ر) امولسیون کننده‌ها:

برای تهیه

اساس ساختمان هتروپلار دارای وجه مشترک هستند که حاوی گروههای هیدورفیل و لیپوفیل می‌باشند. چون مقدار مصرف آنها در مواد غذایی حداکثر ۱ درصد است تشخیص آنها دشوار است. مهمترین امولسیون کننده ها عبارتند از:

استراسیدچرب با پلی گلیسیرین‌ها، منوگلیسیریدها، دی گلیسیریدها و فسفاتیدها.

انتخاب امولسیون کننده در هرکشور به مقررات قانون مربوط به مواد غذایی آن ارتباط دارد.

ز) مواد کافئین‌دار:

نوشابه‌های کافئین دارد که به مقدار بسیار زیاد مصرف می‌شوند نیز جزء لیمونادها محسوب می‌شوند. عصاره اصلی این نوشابه‌ها که کولا می‌باشد،‌ از سال ۱۸۸۶ در فرآورده‌های تجارتی بنام کوکاکولا و

ین‌دار بسرعت مشهور شده و جای لیمونادها را که قدمت بیشتری داشتند پر کردند. پس از آن نوشابه‌های کافئین‌دار دیگری نیز به بازار عرضه شدند.

در اینجا مختصراً در مورد کولا که عصاره اصلی نوشابه‌های کافئین‌دار است، توضیح داده می‌شود:

ماده موثر کولا از قسمتهای خشک شده دانه‌های انواع کولاها از تیره استرکولیا سه بدست می‌آید. این گیاه بصورت درختهایی با ارتفاع ۱۵ تا ۲۰ متر دیده می‌شود که بومی

حدود دانه‌ها حدود ۵-۲ سانتی‌متر بوده، بی‌بو و دارای مزه خیلی کم قابض می‌باشد.

مواد موثر کولا جزء دسته پورین الکالوئیدها بوده و عبارتند از: کافئین (۱ تا ۵/۳ درصد) و تئوبرومین (کمتر از ۱ درصد) ماده موثر کولا محرک سیستم اعصاب بوده و مقدار زیاد بصورت نوشابه‌های غیرالکلی به مصرف می‌رسد.

علاوه بر استفاده از عصاره دانه کولا در نوشابه‌های با عصاره فوق،‌ کافئین و عصاره سایر گیاهان کافئین‌دار نیز مصرف می‌شوند.

میزان کافئین این نوع نوشابه‌ها در۱۰۰ سی‌سی حداقل ۵/۶ میلی‌گرم و حداکثر ۲۵ میلی‌گرم تعیین شده است.

طرز تهیه و ساخت نوشابه در کارخانه:

هر چند که تهیه ساده نوشابه‌های غیرالکلی گازدار از نظر تکنولوژی سبب تکامل کارخانجات نسبتاً کوچک شده، اما برای ساخت نوشابه‌های با دوام، اطلاعات فنی و دقت زیاد در امر بهداشت و کنترل لازم است.

کمترین عیب دستگاهها و معیوب بودن مواد اولیه پس از مدتی سبب تیرگی نوشابه و تخمیر و یا تغییر طعم خواهد شد، بطوریکه بخصوص در مناطق گرم، ماههای گرم و یا انبار کردن طولانی‌تر نوشابه‌ها در ساخت آن باید دقت کرد.

غیرالکلی گازدار در کارخانه،‌ شامل مراحل کلی زیر می‌باشد.

الف- مخلوط کردن اجزاء تشکیل دهنده نوشابه

ب- افزودن آب گازدار

ج- شستن و استریل شیشه

د- بسته‌بندی کردن.

هـ- سیستم کنترل

الف- مخلوط کردن اجزاء تشکیل دهنده نوشابه: شربت شکر با غلظت معین را برای پاستوریزه کردن، ۷۵ درجه سانتی‌گراد حرارت داده و آنرا بمدت ۲۰ دقیقه به همین حال نگه می‌دارند. این شربت را پس از صاف کردن توسط دستگاههای اتوماتیک، فوراً خنک کرده و به داخل تانک مورد نظر می‌فرستند. به این شربت عصاره اصلی که دانسیته آن مشخص است اضافه می‌کنند، سپس مقداری اسیدهای خوراکی مانند اسید سیتریک و یا مخلوطی از سایر اسیدهای قابل مصرف در نوشابه به آن اضافه می‌کنند.

مواد رنگی‌ اعم از مصنوعی یا طبیعی و اسانس‌ها و دیگر مواد طعم دهنده و محافظت کننده را نیز در این مرحله اضافه می‌کنند. سپس مخلوط شربت با عبور از یک صافی

ناخالصی‌های آب از صافی ماسه، شن و کربن اکتیو استفاده می‌کنند. آب تصفیه شده را سرد کرده و به قسمت کربوراتور محلی که با گاز کربنیک اشباع می‌شود، هدایت می‌نمایند.

کربنه کردن یک نوشابه بسیار اهمیت دارد. این موجب گازدار شدن و بالنتیجه مطبوع و دلچسب شدن نوشابه و تمایز این نوشابه از سایر نوشیدنیهای بدون گاز می‌‌گردد.

طبق قانون Henry نسبت حل شدن گاز کربنیک در مایعات با کاهش درجه حرارت مایع نسبت مستقیم دارد. بنابراین برای اینکه آب

توسط شیری که کاملاً کنترل شده به مخزنی که حاوی آب سرد شده می‌باشد هدایت می‌شود. معمولاً برای یک واحد حجم مایع، ۴ برابر گاز گربنیک مصرف می‌شود که در داخل بطری فشاری معادل ۳-۲ آتمسفر تولید می‌کند.

ج- شستن و استریل شیشه‌ها: شیشه‌هائی که به کارخانه برمی‌گردد،‌ قبل از اینکه دوباره پر شوند باید تمیز و بهداشتی شوند. برای این منظور داخل و خارح شیشه‌های نوشابه را با محلولهای قلیایی با PH حداقل ۵/۱۱ و آب داغ در ۷۰-۶۰ درجه سانتی‌گراد توسط برسهای مخصوص کاملاً شسته و سپس بدقت با آب تمیز و قابل اطمینانی آب کشیده می‌شوند. آب شستشوی شیشه‌ها باید خصوصیت آب آشامیدنی را داشته باشد. در بسیاری

، ماشین پرکننده می‌باشد. این ماشین در کارخانجات مدرن یک واحد مهندسی بسیار پیچیده‌ای است. ماشین طوری طرح شده که عصاره‌های اولیه نوشابه و سیروب شکر یا سایر مواد شیرین کننده را اکثراً بصورت غلیظ در بطریهای تمیز و سترون پخش می‌نماید. شربت غلیظ شکر، قبلاً در مخازن با همزن تهیه و پس از فیلتراسیون برای جوانه‌گیری ( بطور کلی هر نوع عمل ضدمیکروبی را جوانه گیری می‌گویند) یا حرارت دادن به مصرف میرسند. سپس آبی را که قبلاً گازدار شده به آن اضافه می‌کننئد. پس از پر شدن بطریها را سرپوش و برچسب می‌زنند. در انتهای این مرحله شیشه‌های نوشابه بازرسی و کنترل می‌شوند.

د- بسته‌بندی کردن: در قسمت بسته‌بندی، بسته به نوع کارخانه نوشابه‌ها در جعبه‌های مخصوص قرار می‌گیرند. سپس به انبار منتقل می‌شوند تا در موقع مناسب به بازار عرضه شوند.

هـ- سیستم کنترل: بطور کلی در کارخانجات نوشابه‌سازی،‌ سیستم کنترل دقیقی در زمینه مهندسی تاسیسات و متخصصین علوم تغذیه ضرورت فراوانی پیدا می‌کند. مهندسین و تکنسینها در کاربرد صحیح دستگاهها، نصب و برقراری تاسیسات مربوط به ماشین‌آلات، نگهداری و تعمیر آنها و سایر مواردیکه مربوط به دستگاههای پیچیده کارخانه و شرایط نگهداری و انبارداری می‌شود،‌ مسئولیت و نظارت دارند.

متخصصین علول تغذیه و شیمیست‌ها نیز نقش مهمی در قسمت صنعتی نوشابه‌های گازدار دارند. کنترل و نظارت بر اجزاء ترکیبی در نوشابه و میزان دقیق آنها و

همکاری و هم‌آهنگی گروههای فوق، در بالا بردن کیفیت و کمیت نوشابه‌های غیرالکلی گازدار موثر می‌باشد.

۳- گیاهان داروئی

الف- بررسی گیاهان ایران اعم از دارویی و غیردارویی توسط گیاهشناسان:

کمپفر انگلیسی Kampfer بین سالهای ۱۶۸۸ – ۱۶۸۴ میلادی گیاهان جنوب قفقاز، اصفهان، شیراز و نواحی خلیج فارس را گردآورده و به موزه بریتانیا هدیه نموده است. گملن انگلیسی S.T.Gmelin در فاصله سالهای ۱۷۷۸-۱۷۷۰ میلادی کوهها و سواحل گیلان را گردش نموده و گردآورده‌های خود را به موزه انگلستان اهدا نموده است.

اندره میشوفرانسوی A Michau در سالهای ۱۷۸۶-۱۷۸۳ میلادی جنوب ایران را گردش نموده و قسمتی از گیاهان ایشان در موزه پاریس دیده می‌شود.

اولی رییر وبرونی بر Olirier et Brugniere فرانسوی نیز در سالهای ۱۷۹۷-۱۷۹۶ میلادی در شمال و غرب ایران گردش نموده و گیاهانی جمع‌آوری نموده‌اند.

اسزویس Szewis در سال ۱۸۲۸ گیاهان زیادی در اطراف خوی رضائیه گردآوری است.

اوکرالوا فرانسوی aucher- Elay دو سفر به ایران نموده است یکی در سال ۱۸۳۵ به کرمانشاه،‌ همدان،‌ اصفهان، کوه الوندوزردکوه تهران،‌ دیگری در سال ۱۸۳۷ به خوی،‌ تبریز و دماوند رفته است.

در سال ۱۸۳۸ میلادی نیز اصفهان،‌ شیراز،‌ بندرعباس و بوشهر را گردش نموده گردش نموده و شرح کامل گیاهان وی در محلات گیاهشناسی دیده می‌شود. برمولر آلمانی Bormuler نیز گردآورده‌های زیادی با خود به «وپهار» برده و سه کتاب در این مورد چاپ کرده است.

دکتر احمدپارسا در طی چندسال متمادی، با تحمل زحمات فراوان موفق به جمع‌آوری کلیه گیاهان کشور گردیده و در سال ۱۳۳۴ نیز از جانب دولت انگلستان به آن کشور دعوت شد و ضمناً گیاهانی کشور فراهم آورده و در موزه علوم طبیعی که ریاست آنرا نیز خود ایشان بعهده داشتند، موجود می‌باشد.

ب- مناطق ایران از لحاظ رویش گیاهی:

در ایران مناطق بسیار متفاوتی از لحاظ آب و هوا و از لحاظ رویش گیاهان وجود دارد،‌ این مناطق به ۴ بخش تقسیم می‌شوند که عبارتند از:

۱- منطقه فلات مرکزی- که بیش از ۷۰ درصد رویش‌های گیاهی ایران را تشکیل می‌دهد و دارای آب و هوای خشک است تنوع گیاهی در این مناطق بیش از حد  انتظار است. وجود پستی و بلندی در این مناطق باعث گردیده تا انواع گیاهان علفی، درختچه و درخت را در آن بیابیم. این منطقه فلات مرکزی را پوشش می‌دهد.

۲- منطقه هیرکانی- که حدود ۵۰ درصد از رویش‌های گیاهی ایران را تشکیل می‌دهد. و شامل مناطق شیب شمالی البرز و منتهی به دریای خزر است، گیاهان ایران را تشکیل می‌دهد. و شامل مناطق شیب شمالی البرز و منتهی به دریای خزر است،‌ گیاهان بدلیل وجود رطوبت رشد زیادی نموده و بصورت جنگلهای انبوه دیده می‌شود. طول این جنگل حدود ۸۰۰

تا رشته کوههای زاگرس بطرف استان فارس می‌پوشاند بیشتر پوشش گیاهان این منطقه را  گونه‌های مختلفی از درختان بلوط تشکیل می‌دهند.

۴- منطقه‌ خلیج فارس- که سرتاسر مناطق جنوبی ایران از استان خوزستان تا سیستان و بلوچستان را شامل می‌گردد. دارای آب و هوای گرم و مرطوب بوده و شامل گیاهان بسیار متنوع این نوع آب و هوا می‌باشد.

 متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.[/tab][/tabgroup]

[tabgroup][tab title=”قسمت هایی از متن (۴)”]

رویش های این منطقه ۵ درصد رویش کل ایران را شامل می‌شود.

پ- جمع‌آوری گیاهان دارویی:

۱- گیاهان وحشی و یا خودرو

۲- گیاهان کشت شده

قسمت اعظم گیاهان دارویی که در گذشته مورد مصرف قرار گرفته و هنوز هم در اکثر نقاط بکار برده می‌شوند بصورت خودرو می‌باشند، پس از اینکه به مواد مؤثره این گیاهان پی برده شد و از نظر کیفی و کمی این مواد مورد توجه قرار گرفته آنها

حشی بیشتر در سطح وسیع پراکنده بوده و در یک محیط محدود کنترل شده قرار نگرفته‌اند.

۲- دسترسی به این گیاهان مشکل است، زیرا بیشتر در بیابانها،‌ جنگلیها و صخره‌ها پراکنده هستند و علاوه بر مشکل جمع‌آوری، انتقال این مواد نیز با اشکال مواجه است.

۳- از آنجائیکه بعلت مشکلات فوق الذکر جمع‌آوری این گیاهان در یک زمان انجام نمی‌پذیرد امکان از بین رفتن و یا کم شدن مواد متشکله آن می‌باشد.

۴- چون جمع‌آوری این گیاهان بدست افراد ناوارد و غیر متخصص انجام می‌پذیرد، امکان آلودگی و مخلوط شدن گیاه با مواد مشابه وجود دارد.

نکاتی که در جمع‌آوری گیاهان وحشی یک منطقه باید رعایت گردد:‌

۱- هرگز نباید کلیه گیاهان خودروی یک ناحیه را جمع‌آوری کرد بلکه باید تعداد کمی از پایه‌های سالم گیاه را در همان ناحیه باقی گذارد تا با ایجاد دانه و پراکنده شدن آنها توسط باد و عوامل طبیعی دیگر موجبات تکثیر گیاهان مفید و دارویی یک ناحیه فراهم گردد.

۲- جمع‌آوری گیاهان وحشی یک ناحیه نباید بطور متوالی در هر سال انجام گیرد و این عمل خصوصاً در ورود گیاهان پایا و پیازدار رعایت گردد تا با این عمل گیاهان مفید منطقه بهره‌بردای از بین نروند.

۳- در بهره‌برداری از گیاهان چند ساله‌ای که پیاز یا ساقه زیرزمینی دارند اگر اعضای اخیر آنها فاقد ارزش مورد نظر باشد، نباید با کندن گیاه از زمین این اعضاء را که باعث بوجود آمدن یک گیاه جدید درسال بعد می‌گردند از درون خاک خارج کرد و اگر تصادفاً و یا بر اثر بی‌احتیاطی پیاز یک گیاه چند

کرد تا با موجود بودن پیاز در زمین از پیدایش یکپایه جدید جلوگیری بعمل نباید.

۴- چیدن برگ، گل، یا شاخه‌های جوان درختان و یا درخچه‌ها باید بنحوی صورت گیرد که درخت یا درختچه آسیب نبیند و بتواند به زندگی خود ادامه دهد.

۵- در بررسی منطقه‌ای نباید منحصراً به قیمتهای سطحی زمین توجه داشت بلکه ممکن است در بین درختچه‌ها و یا در لایه صخره‌ها گیاهان ارزنده‌ای وجود داشته باشد.

۶- در جمع‌آوری باید دقت کرد تا اختلاط گیاهان با گونه‌های مجاور و نیز آلودگی با ضایعات میکروبی قارچها و انگلیها که قادر به تغییر در نتایج آزمایشات می‌باشند پیش نیاید.

۷- زمان جمع‌آوری گیاهان:‌ تغییراتی که در میزان مواد موثره گیاه در طول سال و حتی در ساعات یک روزه وجود دارد، اهمیت جمع‌آوری گیاه را در زمانیکه گیاه دارای حداکثر میزان مواد موثره است نمایان می‌سازد.

۸- اندام‌های مختلف گیاهان هم در زمانهای

محصول برداری آنها در شروع و یا در حین گل دادن گیاه است.

گلها را بلافاصله پس از باز شدن و میوه‌ها را باید بلافاصله قبل و یا هنگام رسیدن کامل و دانه ها را باید هنگام رسیدن کامل در فصل پائیز جمع‌آوری نمود.

سن گیاه یکی از عوامل مهمی است که در میزان و کیفیت مواد موثره گیاه دارای تاثیر می‌باشند.

محاسن گیاهان دارویی کشت شده:

۱- کشت مقدار زیادی گیاهان دارویی در یک مساحت محدود امکان پذیر بوده و به آسانی می‌توان به آنها دسترسی پیدا نمود.

۲- کیفیت و کمیت مواد متشکله این گیاهان را می‌توان به راحتی بالا برد، زیرا فراهم کردن شرایط اقلیمی از قبیل اصلاح نوع خاک، آب و هوا و غیره و شرایط دیگر مانند جلوگیری از خسارات آفات و بیماریها به موقع و به آسانی انجام می‌پذیرد.

ت- کشت و تکثیر گیاهان دارویی:

اصولاً روشهایی که جهت کشت گیاهان دارویی بکار می‌برند مشابه همان روشهایی است که جهت تکثیر سایر گیاهان بکار برده می‌شود.

الف- کشت و تکثیر گیاهان عالی: گیاهان عالی بطور کلی بیشتر بوسیله دانه کشت و تکثیر می‌گردند. این روش تکثیر

 

  • تکثیر بوسیله پیاز مانند سیر و زعفران
  • تکثیر بوسیله توبرکول مانند اقونیطون و ژالب
  • تکثیر بوسیله ریزوم مانند زنجفیل
  • تکثیر بوسیله قلمه‌زدن
  • تکثیر بوسیله پیوند زدن

ب- کشت و تکثیر گیاهان پست: گیاهان پست که به تازگی مورد توجه خاصی قرار گرفته بری استفاده و بهره‌برداری به طریق زیر تکثیر می‌گردند:

  • تکثیر بوسیله دستگاه زاینده از قبیل میسلیوم و تال
  • تکثیر بوسیله اسپروگوئیدی، این روش بخصوص جهت تکثیر انواع استرپتومایس‌ها و پنی سیلیوم‌های مولد آنتی بیوتیک بکار برده می‌شود.

در کشت هر دو دسته از گیاهان فوق‌الذکر توجه به شرایط اقلیمی از قبیل آب و هوا و ارتفاع از سطح دریا و طول و عرض جغرافیایی، دوری از دریا، رطوبت، میزان آفتاب و نوع خاک در کیفیت و کمیت مواد موثره گیاه کشت شده حائز اهمیت می‌باشد.

زمان  جمع‌آوری گیاه:

تغییراتی که در میزان مواد موثره گیاه در طول سال و حتی در ساعات یک روز وجود دارد اهمیت جمع‌آوری گیاهان را در زمانیکه گیاه دارای حداکثر میزان مواد موثره است نمایان می‌سازد.

بعنوان مثال بذر البنج میزان آلکالوئید آن در فصل زمستان کمتر از تابستان می‌باشد.

برگهای گل انگشتانه، مقدار گلیکوزیدهای آن در هنگام روز بیش از ساعات شب است.

اندامهای مختلف گیاهان هم در زمانهای متفاوت دارای مقادیر متفاوتی از مواد موثره گیاه می‌باشند. بدین سبب اندامهای زیر زمینه گیاه بخصوص ریشه و ریزوم را در

پاییز بهره‌برداری کرد. در این زمان جریان شیرا به شروع شده و رشد سریع کامبیوم همراه با بافتهای ظریف مریستم موجب می‌‌شوند که پوست به راحتی کنده شود.

برگها را باید خیلی زود یعنی بعد از کامل شدن برگها و هنگامیه عمل فتوسنتز بخوبی انجام می‌شود بهره‌برداری نمود. بنابراین بهترین زمان بهره‌برداری آنها در شروع و یا در حین گل‌دادن گیاه می‌باشد که باید صبحا و در هوای خشک و بدون شبنم انجام شود.

گلها را باید بلافاصله بعد از باز شدن و هنگام انتقال پولن‌ها بهره‌برداری نمود که‌باید صبحها بعد از اینکه شبنم ‌ها از بین رفتند انجام شود.

میوه‌ها باید بلافاصله قبل  و یا هنگام رسیدن کامل محصول برداری شوند.

دانه‌ها را نیز باید هنگام رسیدن کامل و در فصل پاییز جمع‌آوری کرد.

ساقه و سرشاخه را هنگام پاییز محصول بردرای می‌نمایند.

سن گیاه:

از عوامل مهم دیگری که در میزان کیفت مواد موثره گیاه دارای تاثیر می‌باشند، سن گیاه است. برای مثال در درخت کافور هر قدر سن گیاه بیشتر باشد میزان کافور بیشتز است و یا در گیاه دیژیتال میزان گلیکوزیدها در سال اول بیشتر از سال دوم است.

از طرف دیگر برای نگاهداری گیاه و جلوگیری از فعالیت آنزیمها

جهت آسان خرد کردن برای مراحل استخراج از روشهای خشک کردن و ثابت کردن که بدان اشاره خواهد شد استفاده می‌نمایند.

برای انجام این امور باید آب گیاه را بدون اینکه به مواد موثره آن لطمه‌ای وارد شود خارح نمود، و هنگام عمل باید دو فاکتور مهم را مورد نظر داشت.

یکی کنترل درجه حرارت و دیگری تنظیم جریان هوا که میزان آنها بستگی به نوع گیاه موردنظر خواهد داشت. نکته مهمی که قبل از خشک کردن گیاه باید بد ان توجه داشت اینست که گیاه مورد نظر باید عاری از بیماریهای گیاهی باشد چون ممکن است بر اثر هجوم ویروس، باکتری و یا قارچ به بافت گیاهی تغییراتی در متابولیسم عادی گیاه ایجاد شده و ترکیبات جدیدی در گیاه بوجود آید، که در نتیجه گیاه مورد نظر فاقد ارزش جهت مصارف درمانی باشد.

ث- خشک کردن گیاهان:

بطور کلی برای خشک  کردن و یا خارج نمودن آب گیاه از روشهای متداول زیر استفاده بعمل می‌آید.

۱- خشک کردن در هوای آزاد:

این عمل ممکن است درنور خورشید یا در سایه انجام شود و بسته به نوع گیاه یکی از دو روش فوق بکار می‌رود. بطور کلی هنگامی می‌توان از نور خورشید استفاده کرد که مطمئن بود این نور مود موثر و

بماند بهتر است عمل خشک کردن در پناه سایه انجام شود. از این روش بیشتر جهت خشک کردن گیاهانی که حاوی اسانس می‌باشند، استفاده می‌شود.

۲- خشک کردن با حرارت مصنوعی:

این روش طریقه خوب و قابل قبولی می‌باشد،‌ به شرط اینکه درجه حرارت و جریان تخلیه هوای آن کنترل گردد. این عمل نسبت به روش خشک کردن در هوای آزاد دارای مزیت می‌باشد، زیرا در این روش فعالیت آنزیمها به سرعت متوقف می‌شود. برای مثال مقدار رطوبت در برگهای دیژیتال به قدری می‌باشد که اگر زود خارج نشود باعث تجزیه گلیکوزیدها بوسیه آنزیمها خواهد گردید. به همین دلیل برگ دیژیتال را نباید در هوای آزاد خشک نمود.

اصولاً درجه حرارتی که دراین روش مورد استفاده قرار می‌گیرد باید ۶۰-۴۰ درجه سانتیگراد باشد، چون اکثراً مواد موثره گیاه در این دما تجزیه نخواهد شد.

خشک کردن در درجه حرارتهای پایین در این طریقه توسط سرما ملکول‌های آب را منجمد کرده و سپس توسط خلاء آنرا خشک می‌نمایند. برای از بین بردن فعالیت آنزیمها از روش ثابت کردن استفاده می‌کنند. برای مثال از بین بردن آنزیمها به کمک الکل

ر کشور ما پیش روی افراد علاقه‌مند به پرورش گیاهان دارویی وجود دارد، عدم دسترسی به بذر مناسب و استاندارد است که آنانرا از دستیابی به نتیجه مناسب باز‌می‌دارد.

د- جدا کرن ناخالصیها:

گیاهان مورد استفاده باید عاری از بیماریهای گیاهی باشند، در غیر اینصورت نه تنها مواد حاصل از میکروب در چنین گیاهانی استخراج و جدا می‌شوند،‌ بلکه میکروب موجود در گیاه ممکن است بطور غیرمترقبه‌ای سبب تغییر متابولیسم عادی گیاه شده و مواد نوظهوری حتی به مقادیر زیاد تولید کند.

همچنین دقت شود،‌ اشتباهاً مخلوطی از گیاهان مختلف جمع‌آوری نشود و یا گیاه جمع‌آوری شده حاوی انگل نباشد. اسم علمی و تیره گیاهان مورد آزمایش توسط گیاه‌شناس واجد شرایط دقیقاً تعیین و مشخص گردد.

ذ- آسیاب کردن گیاه:

گیاهان خشک شده پس از اتمام مراحل فوق به کمک دستگاه مخلوط کن کاملاً پودر می‌گردند. قبلاً دقت‌های لازم از نظر عدم آلودگی دستگاه باید انجام شود که اندازه پودر حاصله نه خیلی درشت و نه خیلی ریز باشد. چون اگر پودر حاصله درشت باشد ممکن است در عمل عصاره‌گیری حلال به داخل ذرات نفوذ ننماید و مواد موثر پودر استخراج نشود. اگر خیلی ریز باشد،‌‌ در عمل عصاره‌گیری ممکن است عصاره به حالت شفاف نباشد و حالت

و در یک ارلن مایر که بتواند حجم کافی را در برگیرد ریخته و بدان ۳۰۰ میلی لیتر متانول  ۸۰ درصد می‌افزائیم وسر آنرا به کمک کاغذ آلومینیمی و یا چوب پنبه بسته و پس از ۴۸ ساعت آنرا به مدت یکساعت روی دستگاه شیکر و یا در حمام بخار قرار داده تا عمل عصاره‌گیری به نحو احسن انجام پذیرد.

بعد از اتمام این مدت و سرد شدن محلول آنرا بوسیله یک قیف بوخنر که متصل به یک ارلن مایر مکنده و خرطوم خلاء می‌باشد صاف کرده و به بازمانده گیاهی درون ارلن مایر مجدداً ۵۰ میلی لیتر متانول ۸۰ درصد افزوده و خوب شستشو می‌دهیم

جلوگیری کند و ضمناً باعصاره واکنش ندهد، ریخته و روی آن برچسبی جهت مشخصات زیر الصاق بنمائیم.

۱- نام گیاه

۲- نام حلال مصرف شده

۳- گرم در لیتر عصاره

۴- تاریخ عصاره‌گیری

ز- تهیه عرقیات:

گیاه را در دستگاه تقطیر با آب مقطر مجاور کرده و حرارت

می‌شوند. در این تحقیق جمع‌آوری به ۲ منظور صورت می‌گیرد:

۱- جمع‌آوری جهت تشخیص و تعیین نام علمی و تشکیل هر بار یوم:

در این مرحله از قسمتهای مخلتف گیاه به تناسب علفی و یا درختی بودن نمونه برداری شده، لابلای کاغذ خشک کن قرار داده و در بین تخته پرس گذاشته می‌شود. این کاغذها تا خشک شدن کامل گیاه روزانه تعویض می‌گردند. سپس گیاه خشک شده بر روی فرمهای مخصوصی ثابت شده و مشخصات هر گیاه بر روی اتیکت آن که شامل نام علمی- نام محلی – نام تیره-تاریخ برداشت – محل جمع‌آوری گیاه- ارتفاع محل جمع‌آوری و شماره هر بار یوم می‌باشد. نوشته می‌شود.

۲- جمع‌آوری به منظور انجام آزمایشات:

برای این منظور از هر گیاهی که ضررورت جمع‌آوری آن وجود دارد،‌‍ حدوداً به میزان kg 3 جمع‌آوری می‌گردد. گیاهی را که با نمونه ارسالی به موزه گیاهان تطابق کامل دارد، برای خشک کردن و انجام آزمایشات لازم آماده می‌گردد.

۴- بررسی گیاهان تیره نعناع

الف) گیاه شناسی تیره نعناع Labiate:

طبق بررسی‌های جدیدی که در گیاهان تیره نعناع بعمل‌آمده در این تیره ۳۲۰۰ گونه گیاه وجود دارد

dula ظاهر بوته مانند و ساقه‌های متعدد و چوبی شده دارند. در بین آنها بندرت نمونه‌های پیچیده یا درختچه مانند ممکن است یافت گردد.

از مشخصات این گیاهان آنست که ساقه‌های چهار گوش دارند. از قاعده ساقه آنها نیز غالباً ساقه‌های فرعی منشاء می‌گیرد که حالت خزنده دارند. عده زیادی از گیاهان تیره نعناع سریعاً تحت تاثیر شرایط متفاوت محیط زندگی قرار می‌گیرند  مانند آنکه انواعی از آنها که در دشت‌ها و اماکن مرطوب می‌رویند اگر دی محیط خشک قرار گیرند بسرعت تغییراتی از نظر سازی و تطابق با محیط حاصل می‌کنند، تا مقاومت آنها در مقابل تعریق زیاد شود، مانند آنکه برگهای آنها پوشیده از کرک می‌شود و یا کناره پهنک برگهای آنها به سمت پایین خمیدگی حاصل می‌کند گیاهان این تیره از نظر کلی دارای کاسه منتهی به ۵ قسمت و جام منتهی به ۵ لوب هست ۴ پرچم دارند که در یک مادگی ۲ برچه‌ای قرار گرفته است. وجود خطوط برجسته روی کاسه گل و ظاهر جام گل کمک موثری در تشخیص این گیاهان می‌نماید. جام گل این گیاهان عمدتاً ازگلبرگهای پیوسته بهم تشکیل یافته شامل لوله ایست که در انتها به ۵ لوب منقسیم به دو لب منتهی می‌گردد. لب فوقانی جام گل آنها که در واقع نیمه جم خلفی به حساب می‌آید شامل ۲ لوب و لب تحتانی ( نیمه جام قدامی) مرکب از ۳ لب یا دندانه می‌باشد ولی این حالت در همه آنها عمومیت ندارد.

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.[/tab][tab title=”قسمت هایی از متن (۵)”]

اختصاصات تشریحی:

گیاهان تیره نعناع دارای اختصاصات کلی زیر، از نظر مشخصات تشریحی می‌باشند:

۱- انواع علفی آنها عموماً دارای دستجات کلانشیم در زوایایی ساقه زیر بشره می‌باشند وجود این حالت باعث می‌گردد که ساقه این گیاهان ظاهر چهار گوش پیدا کند.

۲

دو سلولی منتهی به یک برجستگی ۴ تا ۸ سلولی و حتی بیشتر است. اسانس ترشح شده نیز معمولاً خارج از جدار سلولزی در زیر کوتیکول جمع ‌می‌گردد و این خود باعث می‌شود که بشره در همان ناحیه کمی متورم جلوه کند.

در بین گیاهان تیره نعناع گونه‌های مفید فراوان وجود دارند که عده زیادی از آنها در پزشکی به مصرف می‌رسد مانند ماروبیوم Marrubiom که بعنوان خلط‌آور، اسکوتلاریا لاتریفلورا Scutellaria Lteriflora که بعنوان مسکن و خواب آور مورد استفاده قرار می‌گیرند. از جنبه اقتصادی منبع بسیار مهمی برای گرفتن اسانس می‌باشد که در داروسازی و یا عطرسازی مورد استفاده است مثل اسانس نعناع، اسانس اسطوخودوس، آویشن و غیره.

تعداد زیادی نیز به مصارف تغذیه می‌رسند. بعضی مانند کاکوتی Rziziphora به عنوان چاشنی، بعضی دیگر بعلت دارا بودن گلهای زیبا و معطر، می‌یابند مانند لابیوم آلبوم Lbiumalbom. برخی اسانس‌ها جهت از بین

دارند. بهترین اسانس یا خاصیت مسکن اسانس‌های والریان و اسطوخودوس (لاواندر) و اسانس با در نجبوبه می‌باشند.

ب) مرزه Satureia Hortensis:

نام انگلیسی: Sweet Fennel

نام فارسی: مرزه

تیره: نعناع

مشخصات گیاه شناسی:‌

گیاهی است علفی، یکساله و دارای ساقه منشعب بطول ۳۰-۱۰ سانتی‌متر از رده دو لپه‌ای پیوسته گلبرگ و از تیره نعناع می‌باشد دارای ظاهری برنگ سبز خاک آلود یا مایل به خاکستری است رنگ ساقه آن نیره تر از برگ است . در محل گره‌ها ، انشعاباتی پیدا می‌کند که آنها نیز به نوبه خود منشعب می‌شوند بطوریکه گیاه بصورت یک بوته بر پشت جلوه می‌کند. برگهای آن باریک دراز، نوک تیز نرم پوشیده از تارهای کوتاه است به همین دلیل برنگ سبز مات یا مایل به خاکستری جلوه می‌کند. برگهای آن منحصراً یک گلبرگ دارد و سطح آن دارای غده‌های اسانس‌دار است که بصورت نقاط ریز و فراوان دیده می‌شود. گلهای مرزه کوچک و سفید یا گلی رنگ است و در تابستانها پیدا می‌آید و به صورت مجتمع در طول انشعاباتی

و استفاده زنبورها قرار می‌گیرند به همین دلیل در بعضی از نواحی مرزه را در زمینهای اطراف کندوهای زنبور عسل می‌کارند. کلیه اعضاء هوایی مرزه یعنی شاخه‌های برگدار و گلدار آن جهت تغذیه مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مرزه بصورت صحرایی (خودرو) و بستانی است. برگ نوع صحرایی بعضی گرد و مدور و بعضی باریک و دراز و خوش بو است و از نظر گرمی و سردی،‌ گرم است و از نظرتری و خشکی، خشک  است نوع صحرایی خشک تر و گرمتر و از نظر خواص قویتر از نوع بستانی است.

مرزه گیاهی است که بیشتر بعنوان ادویه

۵ میلی متر است. گلهای آن همیشه در گیاه یافت نمی‌شوند و خیلی کوچک و بطول ۴ تا ۶ میلی متر و در برگهای انتهایی اغلب بصورت یکطرفه یافت می‌شود کاسبرگها بطور فانوسی بوده و در حدود ۱۰ برگ در آنها دیده می‌شود. این گیاه ساتریا و یا کونیل ساتیو
Cunilae Sativae نامیده می‌شود و از گیاه Kraut Dohner منشاء می‌‌گیرد. بعلاوه لوبیای تابستانی Sommer_Bohnen Kraut علف فلفلی Pepper Kraut علف پنیر Kase Kraut علف کالباس Wurst Kraut زوفای باغی Garten Sop و یا ساتریای تابستانی Sommer Satureia نامیده می‌شود.

موارد مصرف پزشکی:

سرشاخه‌های گلدار و بطور کلی قسمت‌های هوایی گیاه که معمولاً در فصل گل کردن دیده می‌شوند و در سایه خشک می‌گردند دارای بوی معطر و اثر نیرودهنده ، تسهیل کننده در هضم، مقوی معده ، مدر،‌ بادشکن و بطور خفیف اثر قابض رفع اسهال و ضد کرم است. از مرزه می‌توان مانند انوع آویشن دارویی در رفع ضعف و حالت چنگ‌زدگی معده استفاده کرد به علاوه از آن در سوء هضم ها،‌‍ حالتهای بحرانی آسم، تخمیرات روده و نفخ بکار می‌رود. از محلول آن بصورت غره غره جهت رفع افتادگی زبان کوچک و احتقاق و پرخونی لوزه‌ها مصرف کرد. حمام جوشانده آنرا در رفع دردهای روماتیسمی،‌ دردهای عصبی، همچنین تقویت جسمانی کودکان کم بنیه و مبتلا به نرمی استخوان بکار می‌رود.

مرزه طبق بررسی‌های Schutizk اثر قاطع در رفع اسهالهای حاد و مزمن دارد. دم کرده آن هر

گاستروآنتریک های حاد و التهاب قولون اثر معالج نشان می‌دهد.

مرزه خنک کننده و از بین برنده، بازکننده و حل کننده بلغم است اشتهاآور نیز می‌باشد. قابلیت هضم غذا را زیاد می‌کند. پاک کننده معده و جگر است. خوردن توام داروهائی که روان کننده هستند با جوشانده مرزه مانع پیچش روده و بیرون آورنده کرمها، رفع کننده حالت سنگینی و عدم هضم معده و عفونتهای غذایی است. اسانس دارای اثر ضدعفونی کننده است. مسکن درد دندان و دردهای روماتیسمی است.

اسانس مرزه سبب تحریک مخاط روده و سبب افزایش حرکات دودی روده می‌شود، همچنین دارای اثر بادشکن و آنتی سپتیک است و در هضم غذا موثر است.

وجود استرول اشباع شده برای درمان التهاب و دردهای روماتیسمی (بعد از آسپیرین) موثر است. ضمناً به علت منقبض کردن الیاف جدار عروق آنها را تنگ کرده و از پرخون شدن موئینه‌ها در موضع جلوگیری  و التهاب را برطرف می‌کند ضمناً چون این ترکیبات از نفوذپذیری عروق موئینه در حل زخم جلوگیری کرده سبب التیام زخم می‌شود به این دلیل

ضدکرمی و ضدعفونی کننده است . گیاه مزبور به علت داشتن کمو موسیلاژ و اسانس فرار در آسم نیز مصرف می‌شود و چون خشک است، آب جذب می‌کند ریه و مری را از اخلاط پاک می‌کند.

ترکیبات شیمیائی:

ترکیباتی که در گیاه مرزه وجود دارد شامل: اسانس فرار، استرول اشباع نشده، ترکیبات فنولیک، تانن‌ها می‌باشد.

پ- ریحان:

نام فارسی:‌ ریحان

نام انگلیسی: Basil

تیره:‌ نعناع

خصوصیات گیاه شناسی:‌

ریحان گیاهی است از تیره لابیه (نعناع) بنام اسیموم بازیلیکوم تیره لابیه یکی از تیره‌های بزرگ گیاهان گلدار نهاندانه،‌ دولپه و پیوسته گلبرگ است.

ریجان گیاهی است علی، یکساله،‌ کرکدار با برگهای متقابل و بیضوی، نوک تیز و گلهای آن معطر و در قسمتهای انتهایی ساقه قرار دارد. قطر ریشه حدود ۲۵/۲ میلی متر می‌باشد و در مقطع عرضی دایره شکل بوده و دارای ناهمواریهای زیاد و قابل توجه است و شامل دو قسمت پوست و استوانه مرکزی می‌باشد. قطر کامل ساقه مسن ریحان ساختمان پسین حالت چهارگوشی را که اختصاص به ساقه گیاه تیره نعناع دارد از دست داده و تقریباً به حالت

ورفته است بدین ترتیب چهارگوشه ساقه برجسته و زاویه دار بنظر می‌رسد. ساقه ریحان از نظر ساختمان سلولی شامل دو قسمت است: منطقه پوست. منطقه استوانه مرکزی

ریشه شامل دو منطقه :

۱- پوست

۲- استوانه مرکزی است

منطقه پوست: خارجیترین لایه پوست را بافت چوب‌پنبه‌ای مرکب از سلولهای بهم فشرده و نامنظم تشکیل می‌دهد. اندازه این سلولها حدود ۲۰ میکرون است. در زیر چوب پنبه پارانشیم پوستی دارای سلولهای بیضی شکل نامنظم قرار  دارد.

منطقه استوانه مرکزی: در این ناحیه آوندی آبکش متشکل از سلولهای کوچک به قطر ۵/۷ میکرون و بعد طبقه مولده قرار گرفته است. آوندهای چوبی نیز به صورت بیضی یا کروی نامنظم در اندازه‌های ۲۲۵/۷۵ میکرون در منطقه چوب پراکنده می‌باشند. فواصل بین آوندها را اشعه مغزی با سلولای کم و بیش کشیده پر می‌کند. در ناحیه مغز، پارانشیم مغزی مرکب از سلولهای ۵ ضلعی با جدا کاملاً چوبی مشاهده می‌گردد.

در مقطع عرضی ساقه مسن نیز دو قسمت پوست و استوانه مرکزی مشاهده‌می‌گردد.

در منطقه پوست در خارجی‌ترین قسمت بشره‌ای مرکب از یک ردیف سلول به قطر ۳۰ـ۲۵ میکرون قرار دارد سطح خارجی سلولها تحدب بیشتری دارد. بشره ۴-۳ ردیف هیپودرم کلانشیمی قرار گرفته است.

پارانشیم پوستی شامل سلولهایی نامظم، بیضی شکل به قطر ۳۰ میکرون است دستجات فیبرهای پریسیکلیک را که غالباً ۶ تا ۸ تایی هستند در بر‌می‌گیرد

آبکش‌ لایه مولده با سلولهای مارپیچی مشاهده می‌شود. در منطقه چوب آوندی چوب با اندازه‌های ۳۵-۲۰ میکرون بصورت پراکنده دیده می‌شوند که فواصلشان را بافت چوبی پر‌می‌کند. اشعه مغزی متشکل از سلولهای چهار گوش به قطر ۳۰ میکرون در ۲-۱ ردیف هستند و بین آوندها قرار گرفته‌‌اند مغز شامل سلولهای دایره شکل به قطر متوسط ۲۲۵-۹۰ میکرون.

ساقه جوان نیز در مقطع عرضی در پهلوها کمی فرورفتگی داشته و شامل دو منطقه پوست و

به اندازه ۶۰-۳۰ میکرون این سلولها در چهارگوشه ساقه جدارشان ضخیم و کلانشیمی می‌گردد. در منطقه استوانه مرکزی، آوندهای آبکش و چوبی غالباً در چهار گوشه ساقه متمرکز می‌باشند لیکن در قسمتهای فرورفته ساقه گاهی به صورت دستجات کوچک ۲ تا ۳ تایی مشاهده می شود.

آوندهای آبکش شامل ۵-۶ لایه سلول به اندازه‌های مختلف می‌باشند و لایه مولده در زیر آن قرار گرفته است که دور تا دور استوانه مرکزی را احاطه می کند. قطر دهانه آوندهای چوبی ۳۰-۲۰ میکرون می‌باشد نواحی مرکزی را پارانشیم مغزی با سلولهایی به قطر ۱۵۰-۲۵ میکرون پر می‌نماید.

محل رویش:

اسیموم بازیلیکوم که گیاهی علفی، یکسال و معطر می‌باشد در غالب نقاط اجرای بخصوص مناطق تهران،‌ ری و شرق خراسان پراکنده است. در تبریز ریحان را در گلدان کشت می‌دهند در نواحی غربی همدان اراک و باختران نیز گیاه ریحان پرورش می‌یابد.

موارد مصرف:‌

برگهای ریحان به صورت خام، جهت معطر ساختن اغذیه بکار می‌رود. دم کرده ۵۰-۲۰ در هزار آن، دارای اثرات ضد تشنج، مقوی معده و مدر می‌باشد. بعلاوه جهت معالجه سیاه سرفه، آنژزین،‌ سردردهای عصبی، سرگیجه و برای از بین بردن نفخ و تقویت دستگاه هضم بکار می‌رود. ریحان سبب افزیش ترشح شیر می‌گردد و لعاب دانه آن در رفع ورم کلیه مفید است.

ترکیب شیمیایی:

اسانس ریحان محتوی ۳۰-۵۷ درصد استراگول یا متیل کا و یا کول، لینالول، سینئول، سینامات دو متیل و اوژنول می‌باشد ولی فاقد فنل و آلدهید است.

ت) پونه Mentha pulegium:

نام فارسی: پونه

نام انگلیسی: Penny Royal

تیره: نعناع

خصوصیات گیاهشناسی:

گیاهی است علفی، یکساله دارای ساقه چهارگوش و برگهای متقابل و دندانه‌دار . در اطراف جویبارها به مقدار بسیار زیاد می‌روید. برگهای این گیاه کرک‌دار و رنگ  برگها سبز مایل به سفید است و دارای بو و طعم مخصوصی است. گل‌های آن بنفش رنگ بوده و از ریشه و گل‌ آن استفاده درمانی بعمل می‌آید.

در بررسی میکروسکوپی اجزا زیر در برگ مشاهده می‌شود:

اپیدرم تحتانی که جدا آنها موج دار و دارای روزنه می‌باشد.

ایپدرم فوقانی همراه با پارانشیم کلروفیلی و آوندی چوبی.

آوندهای چوبی ناقص که بیشتر بصورت منقوط وجود دارد.

موارد مصرف پزشکی:

استقاء یرقان و ناراحتی‌های مختلف گوارشی از قبیل تهوع،‌ استفراغ و سوزش معده بکار می‌رود. دارای اثر محلل، صفرا بر، خلط‌آور،‌ ضدنزله و ضدعفونی کننده می‌باشد.

مانتول الکلی است که از انواع اسانس نعناع بروش مصنوعی بدست می‌آید. مانتول مصنوعی را سیمیک و مانتول طبیعی چپ گرد است. مانتول داروئی است، ضدخارش موضعی و آنرا برای جلوگیری از خارش پوست و مخاطها و بعنوان آنتی سپتیک بکار می‌برند مصرف داخلی آن دارای اثر تصنیف کننده بر روی قلب است. جهت مصرف در فرآورده‌هایی که دارای ۱/۰ تا ۲ گرم درصد مانتول می‌باشند بکار می‌رود.

ترکیب شیمیایی:

اعضا مختلف گیاه دارای تانن، مواد رزینی، مواد پکتیکی، قند و اسانس است. مقدار اسانس گیاه بر حسب واریته‌های مختلف و محل رویش از ۱ تا ۴ درصد تغییر می‌کند.

ث) اسطوخودوس Lavandula Stoechas L.:

نام انگلیسی:‌ Topped Lavender

تیره: نعناع

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.

[/tab][tab title=”قسمت هایی از متن (۶)”]

مشخصات ظاهری:

گیاهی است بوته مانند، پرپشت و دارای ساقه‌های متعدد و

قبلی،‌ زمینهای سیلیسی را نیز بهتر می‌پسندد. پراکندگی آن بصورتیست که در نواحی مختلف اروپا مانند منطقه مدیترانه،‌ جنوب غربی اسیا، شمال افریقا و جزایر قناری می‌روید. در کوهستانهای مرتفع نیز از دامنه‌های ۱۰ متری بالاتر نمی‌رود.

از اختصات آن اینست که برگهای باریک و دراز با لبه برگشته و پوشیده از کرکهای پنبه‌ای در هر دو سطح پهنک دارد و این خود بهترین وسیله تشخیص آن گونه از گونه‌های مجاور است ضمناً، از کناره برگهای آن ساقه‌های کوتاه برگدار ظاهر می‌گردد که مجموعاً بدان منظره برگهای فراهم را می‌دهد. گلهای آن که بتناسب مشخصات محل رویش، در فروردین تا خرداد پدید می‌آید، رنگ ارغوانی تیره دارد صورت سنبله‌های فشرده، چهار وجهی با ظاهر بیضوی درازی در میاید که در راس آنها براکته‌های بزرگ بنفش رنگ و بسیار زیبا جای دارد.

میوه این گیاه ۴ فندقه‌ای است و هر یک از آنها نیز پس از رسیدن شکل و رنگ قهوه‌ای شفاف پیدا می‌کند. در سطح میوه ۳ زاویه مشخص دیده می‌شود.

از کلیه قسمتهای این گیاه مخصوصاً شاخه‌های برگدار آن، بوی قوی ولی مطبوع استشمام می‌گردد. ظاهر زیبایی که گیاه پس از گلدان پیدا می‌نماید باعث می‌شود که در بعضی نواحی اقدام به پرورش آن

می‌آید.

اسانس اسطور خودروس بوی کافوری شبیه بومارن دارد وزن مخصوص آن بین ۹۳/۰ و ۹۵/۰ است.

ترکیب شیمیائی:‌

اسانس اسطوخودرس، مرکب از نوعی ستن (با بوی آن کامفرونعناع)، سینئول و یک الکل لوژیر است.

خواص درمانی:

از اسانس اسطور خودروس که بیشتر در اسپانیا اقدام به تهیه آن می‌گردد. در عطرسازی استفاده بعمل می‌آید. این گیاه در ایران نمی‌روید. ولی امکان کشت آن وجود دارد. از اسانس این گیاه در شوروی در ساخت نوشابه استفاده بعمل می‌آید.

ج) مرزنگوش Origanum majoranal.:

نام فارسی: مرزنگوش

نام انگلیسی: Sweet marjoram:

تیره: نعناع

مشخصات ظاهری:‌

گیاهی است علفی که در شرایط متفاوت محیط زندگی بصورت مختلف در می‌آید مانند آنکه در نواحی گرم بصورت گیاهی پایا، در منطقه مدیترانه بصورت دو ساله و در نواحی معتدل، بشکل گیاهی یکساله در می‌آید. برگهائی متقابل،‌ بیضوی بدون دندانه و گلهائی کوچک، برنگ سفید یا گلی و پوشیده از ۴ ردیف براکته مایل به مفید دارد. وجود براکته‌ها باعث می‌گردد که گلها از نظر کلی، ظاهر کروی پیدا نمایند. منشاء اصلی آن بنظر می‌رسد که ایران بوده و از آنجا نواحی دیگر انتقال یافته

است. برگ و سرشاخه گلدار آن، مصارف داروئی دارد و از آنها اسانس‌گیری بعمل می‌آید.

ترکیبات شیمیائی:

تانن، یک ماده تلخ ، اسانس.

اسانس آن بوسیله تقطیر با بخار آب بدست می‌آید. رنگ زرد مایل سبز بوی مخصوص و طعم ملایم دارد. وزن مخصوص آن در اسانس ناحیه هنگری،‌ بین ۹۰/۰ و ۹۱۶/۰ در گرمای ۱۵ درجه است.

اسانس مرزنگوش دارای ۴۰ درصد از ترپن‌ها مخصوصاً ترپی‌نن Terpinene پینئول، سابی نن Sabinene و غیره است.

خواص درمانی و داروئی:

برگ مرزنگوش را غالباً پس از خشک کردن، بصورت گرد درآورده از آن جهت معطر ساختن اغذیه استفاده بعمل می‌آورند. مرزنگوش،‌ آرام کننده، نیرودهنده،‌ مدر،‌ معرق، مقوی معده، نظیر سایر گیاهان این تیره دارد.

در استعمال خارج دارای اثر التیام دهنده زخمها است. از اسانس آن در صابو‌ن‌سازی جهت معطر ساختن صابون

لکلاتور و ولنر وارد می‌شود.

چ) کاکوتی:

نام فارسی: کاکوتی

نام انگلیسی: Wild Thyme

تیره: نعناع

خصوصیات گیاهشناسی:

گیاهی است علفی و یکساله و بطور خودرو و در کوهستانها می‌روید ارتفاع آن به ۱۰ سانتیمتر هم می‌رسد دارای برگهای متقابل و نسبتاً کوچک و ساقه چهار گوش می‌باشد.

از

سول روزنه‌دار است.

اپیدرم فوقانی شامل سلولهای نامنظم و همراه با آوندهای چوبی است.

دارای دانه‌های گرده بشکل کروی می‌باشد که ممکن است بصورت منفرد یا تجمع وجود داشته باشد.

مواد مصرف پزشکی:‌

برگ این گیاه مقوی معده و قلب می‌باشد، برگ آن جهت معطر کردن اغذیه بکار می‌رود.

محل رویش:

محل رویش آن در کوههای مهیاران می‌باشد.

ح) آویشن:

نام فارسی: آویشن

نام انگلیسی: Thyme

تیره: نعناع

مشخصات ظاهری:

آویشن شیرازی دارای ریشه نازک و عمیق و ساقه چوبی و استوانه‌ای به درازای ۲۰-۱۵ سانتی‌متر می‌باشد که بسیار پرشاخه است. ساقه‌ها راست و دسته دسته دارای عده زیادی برگهای متقابل خیلی کوچک

و برنگ سفید مایل به گلی دارد که در آن‌ها را پرچم دیده می‌شود. در روی تخمدان آن خامه قرار گرفته که به کلاله دو شاخهای منتهی می شود. میوه آن چهار فندقه ایست که در پایه‌ها با باقیمانده کاسه احاطه می‌شود.

محل رویش:

این گیاه در شیراز رشد می‌کند به همین جهت آنرا آویشن شیرازی نیز نامند به حالت خودرو در تمام اروپای جنوبی، آسیا و امریکایی شمالی بعمل می‌آید. بطور زیاد در روی تپه‌ها و نواحی اطراف مدیترانه‌ای می‌روید این گیاه تا ارتفاع ۶۰۰ الی ۷۰۰ متر می‌تواند رشد کند. در زمینهای بایر و لم‌یزرع ایران و در بیشه‌ها کنار رودخانه‌های اروپا و دیگر مناطق معتدله بحالت خودرو و یافت می‌شود. بطور کلی آویشن را در اسپانیا،‌ پرتقال، ایتالیا، یونان، قفاز، آلمان، انگلستان می‌کارند. این گیاه در نواحی گرمسیر و خاکهای شن‌دار و خشک بهتر رشد می‌کند و بعنوان گیاه زینتی در باغها گاشته می‌شود. در اواخر خرداد الی مهر ماه گل می‌دهد.

موارد مصرف پزشکی:

آویشن دارای بوی تند و بسیار معطر است بوی آن در گیاه تازه قوی‌تر از گیاه خشک می‌‌باشد طعم آن گس

طباخی است و دارای خواص زیر می‌باشد: محرک جریان خون و ضد تشنج، مقوی و هضم کننده، معرق، مدر، ضدعفونی کننده است و بواسطه تیمولی که دارد ضد کرم می‌باشد.

قسمت داروئی گیاه سرشاخه‌های گلدار آن می‌باشد برای بدست‌ آوردن محصول در فصل گل دادن آنرا می‌چینند. ساقه‌های بزرگ را جدا کرده در مجاورت هوا در محل سایه خشک می‌کنند و برای نگهداری در ظرفهای آهنی سفید قرار دده و دور از رطوبت هوا حفظ می‌کنند.

ترکیب شیمیائی:‌

آویشن شیرازی دارای اسانس، تانن، مواد رزینی و لعابی و نیز دارای یک ماده تلخی است که هنوز شناخته نشده است.

تقلبات:

تلب فاحشی که در اسانس اویشن انجام می‌دهند همانا اضافه کردن اسانس تربانتین است که مقدار ترپن را در اسانس بالا می‌برد.

برای پبدا کردن این تقلب مقدار فنل را در اسانس اندازه می‌گیرند و آن به وسیله سالسیلات دو سود آن غلیط ولسیود و سود (محلو ۴/۱) میسر می‌گردد.

برای کشف تقلی بطریق زیر ممکن است عمل کرد. به ۴۰/۰ سانتیمتر مکعب اسانس ۵/۳ سانتیمتر مکعب الکل و ۵۰/۰ سانتیمتر مکعب آب اضافه می‌کند محلول حاصله باید بحالت شفاف باقی بماند در غیر

ید انفجار کوچکی ایجاد می‌کند در صورتیکه با اسانس این انفجار حاصل نمی‌شود.

ر) بادیان رومی:

نام فارسی: بادیان رومی

نام انگلیسی: Anise

تیره: چتریان

خصوصیات گیاهشناسی:

گیاهی علفی، یکساله دارای ریشه راست دوکی شکل و ساق بی کرک و استوانه‌ای به ارتفاع ۳۰ تا۵۰ سانتی متر است. برگهایی با سه نوع کاملاً متفاوت دارد بطوریکه انواع واقع در قاعده ساقه قلبی شکل، مدور با بریدگیهای دندانه‌دار ولی برگهای قسمتهای وسط ساقه، مرکب از ۳ یا ۵ برگچه نوک تیز و برگهای انتهای ساقه ، سه قسمتی و دارای تقسیمات باریک و کامل است. گلهای کوچک و سفید رنگ آن، مجموعاً به صورت چتر مرکب مجتمع می‌گردد.

میوه‌اش کوچک

آن، ۵ خط طولی مشخص دیده می‌شود. تارهای ریز فراوانی نیز همه قسمتهای میوه آنرا فراگرفته است بوی میوه آن معطر و مطبوع و طعم آن گرم و معطر است.

خصوصیات میکروسکوپی:

در برش عرضی میوه این گیاه، به ترتیب از خارج به داخل قسمتهای مختلف زیر در هر یک از دو مریکا رپ مشاهده می‌شود.

بشره نازک و ناهموار که سطح میوه را از خارج می‌پوشاند و مستور از تارهای غیرترشحی کوتاه و یک سلول با ظاهر مخروطی شکل است . در داخل قسمت متورم این تارها غالباً یک بلور کوچک اکسالات دیده می‌شود.

در زیر بشره، یک ردیف سلول مسطح و در زیر آن،‌ چند ردیف سلول چند وجهی پارانشیمی جای دارد که در محل برجستگیهای سطح میوه، دسته‌های چوب

از یک لایه سلول مکعب شکل دیده می‌شود که در اطراف سلولهای پارانشیمی اندوخته‌دار قرار دارد.

قسمت مورد استفاده این گیاه،‌ میوه است.

خواص درمانی:

میوه انیس بعنوان مقوی معده و نیرو دهنده دستگاه هضم در موارد سؤ هضم‌های ناشی از ضعف عمل این دستگاه، بکار می‌رود. مصرف آن موجب تسکین اسپاسم‌های معده و روده،‌ از بین رفتن نفخ، آرام شدن دل پیچه‌ها و بطور کلی دردهای ناشی از انقباض معده و روده که منشاء عصبی داشته باشد.

می‌گردد. میوه انیس به علت اسانسی که دارد در دفع بوی دهان موثر است.

محل رویش:

نواحی شمال‌غربی ایران، تبریز، جنوب غربی

).

۵- بررسی گیاهان تیره جعفری

الف- زیره سبز Cuminum Cyminum L:

نام انگلیسی: Cumin

تیره: چتریان

تیره بزرگی از گیاهان گلدار جدا گلرگ و شامل ۱۵۰ جنس و در حدود ۳۰۰۰۰ گونه گیاه است که عموماً در مناطق معتدله دو نیمکره مخصوصاً نیمکره شمالی می‌روید. وجود گل آذین چتری و برگهای مرکب از بریدگیهای باریک و نازک،‌ آنها را از سایر گیاهان بخوبی متمایز می‌سازد. بعلت وجود گل آذین چتری است که این تیره معمولاً چتریان نامیده می‌شود.

گیاهانی عموماً علفی یک یا چند ساله و دارای ساقه غالباً راست یا خزنده و معمولاً شیار دارند. برگهای آنها متناوب،‌

گلهائی نرماده (هر ما فرودیت) دارند ولی در بین آنها گیاهانی با گلهای پلی گام یک پایه یا دو پایه نیز یافت می‌شود.

در پایه اشعه گل‌آذین چتری آنها، غالباً برگه‌هایی (براکته) بوضع فراهم مشاهده می‌شود که مجموعاً انولوکر (Involucre) نام دارد. در انواعی از این گیاهان که گل آذین چتر مرکب دارد. هر یک از شعا‌عهای چتر اصلی، به جای آنکه به یک گل ختم شود. به یک چتر کوچک منتهی می‌گردد.

گلهای آنها کوچک برنگهای سفید یا زرد و مرکب از قطعات ۵ تایی است بطوریکه در هر گل آنها ۵ کاسبرگ، ۵ گلبرگ، ۵ پرچم و ۲ برچه مشاهده می‌شود. از اختصاصات دیگر گیاهان این تیره آنست که گلهای کناری

در طی دوران نمو از هم جدا می‌گردند و هر یک بصورت یک فندقه مستقل در می‌آیند. در قسمت فوقانی میوه این گیاهان معمولاً اثر خامه دیده می‌شوند.

هر یک از دو فندقه مذکور مریکارپ (Mericarpe) نامیده می‌شود و بر روی پایه‌ای بنام کلومل (Clumelle) واقع می‌باشند.

میوه دو فندقه‌ای گیاهان مختلف این تیره،‌ تدریجاً در طی دوران نمود، متحمل تغییراتی می‌شود که منجر به پیداش لبه‌های کوچک ثانوی در شیارهای میوه می‌گردد.

میوه گیاهان این تیره بصورت استوانه‌ای،‌ نیمه مسطح یا مسطح و گاهی پوشیده از تارهای خشن و یا خار مانند است. هر یک از این صفات بنوبه

ی‌گیرد. بعضی از آنها مانند جعفری شوید، کرفس، رازیانه، گشنیز، زیره و غیره، ریشه یا برگ و یا میوه قابل استفاده در تغذیه دارند. در بین آنها انواع سمی و کشنده نیز یافت می‌شود.

از مهمترین گیاهان تیره جعفری می‌توان گیاهان زیر را نام برد:

کرفس                        Apium qraveolens

شوکران کبیر                     Conium maculatum

رازیانه رومی                    Pimpinella anisum

زیره سیاه                              Carium carvi

زیره سبز                         Cuminum cyminua L.

هویج- زردک                            Daucus carota

شوید                        Anehtom graveolens

جعفری                          Petroselinum Crispum

رازیانه                          Feoniculum Volgare

گشنیز                             Coriandrum Sativum L.

مشخصات ظاهری:‌

گیاهی است کوچک علفی. به ارتفاع ۱۵ تا ۵۰ سانتیمتر و دارای ساقه منشعب به تقسیمات دوتایی است. برگهای آن متناوب، منقسیم به بریدگیهای بسیار نازک و ظریف ولی دراز و نخی  شکل می‌باشد. گلهائی کوچک،‌ سفید یا صورتی رنگ و مجتمع بصورت چتر مرکب دارد.

از تارهای خشن است. بعضی از واریته‌های آن نیز دارای میوه عاری از تارند.

بوی مخصوص و طعم کمی تلخی دارد. دانه‌ها معمولاً ۵/۲ درصد اسانس دارند که بوسیله تقطیر با بخار جدا می‌شوند.

منطقه رشد و نمو:

زیره سبز احتمالاً بومی منطقه ترکستان و شمال مصر بوده و از مدتها قبل در  کشورهای مدیترانه‌ای رشد می‌کرده ولی تشخیص منشاء اصلی آن مشکل است. امروزه زیره سبز در هند شرقی، جنوب شوروی (اوکرائین) و در طول ساحل جنوبی و شرقی مدیترانه کاشته می‌شود. به مقیاس تجارتی در کشور آمریکا کشت نمی‌شود بلکه هر ساله حدود صدها تن وارد کشور می‌کنند. در ایران در تبریز و نقاط دیگر پرورش می‌باشد.

خواص درمانی و مصرف:

زیره سبز دارای صفاتی شبیه زیره سیاه وانیس است. در بیماریهای مختلف بعنوان ضد تشنج ، ضد صرع، مقوی معده، مدر، بادشکن، قاعده آور، معرق مصرف می‌شود.

مصرف:

استفاده از اسانس زیره سبز بجای بسیاری از معطر کننده‌ها ، با صرفه‌تر است. از آن جمله در ادویه‌ها و تهیه غذاهای شرقی استفاده می‌شود و بخاطر اینکه بو و طعم تندی دارد باید مقدار کمی از اسانس را بکار برد.

ترکیب شیمیائی: میوهاین گیاه دارای تانن،‌ ۷ درصد روغن، ۱۳ درصد رزین، الورون و اسانس معادل ۵/۲ تا ۴ درصد است. اسانس آن

ه مولد آن از ۳۰ تا ۵۰ درصد تغییر می‌نماید. بوی اسانس نیز مربوط به وجود این ماده در آن است. در اسانس زیره سبز علاوه بر مواد مذکور مواد دیگری نظیر سیمن، فلاندرن،‌ کارون Carvone الکل کومینیک نیز یافت می‌شود.

مشخصات اسانس:

مقدار اسانس بسته به منشاء دانه، متفاوت است.

دانه زیره سبز                    مقدار اسانس

مالت                    ۵/۲ تا ۵ درصد

مراکش                       ۳ درصد

هندشرقی                     ۳/۲ تا ۵/۳ درصد

سوریه                   ۵/۲ تا ۴ درصد

مقدار درصد اسانس به سن گیاه هم بستگی دارد دانه‌ها مسن‌تر، اسانس کمتری دارند.

تقلب:

بیشترین تقلب که در اسانس زیره سبز صورت می‌گیرد اضافه کردن کومین- آلدئید مصنوعی است که وجود آن را بر روش تجزیه نمی‌توان تشخیص داد. از آنجا که افزایش بیش از حد آلدئیدهای مصنوعی بر چرخش نوری اسانس موثر است،‌ این خود یک وسیله تشخیص است.

ب- زیره سیاه Carm Carvi L.:

خصوصیات گیاه‌شناسی:

گیاهی دو ساله، بی‌کرک، بارتفاع ۳۰ تا ۶۰ سانتی متر و دارای ساقه توخالی، شیاردار و منشعب از قاعده است، برگهائی با بریدگیهای نخی شکل و به رنگ سبز روشن دارد.

گلهای کوچک آن، سفید یا صورتی و مجتمع بصورت چتر

و کمی سوزاننده است. واریته‌های متنوعی براثر کشت‌های متوالی از آن بدست آمده که هر یک از نظر ابعاد میوه و رنگ، با دیگری تفاوت دارد.

در مقطع عرضی این میوه از ۵ قسمت اولیه با دستجات چوبی آبکشی و از ۴ والکوئل نیز در قسمت دیگر آن قرار گرفته‌اند ولی هر یک از آن ۴ والکوئل دارای کانال مترشحه شیزوژن دارای اسانس و گاهی

منطقه رشد و نمو:

زیره بومی منطقه اروپا و آسیا است. بطور وحشی در مراتع و چمنزار می‌روید.

میوه زیره وحشی هر چند که از نظر ظاهر پست باشد ولی مقدار بیشتری اسانس نسبت به گیاه کشت شده دارد.

زیره در نواحی شمالی ایران، آذربایجان،‌ همدان، کرمان،‌ تهران، شاهرود و گجسر در ۸۰ کیلومتری شمال کرج می‌روید.

موارد مصرف و خواص

یه مواد غذائی، برای برطرف کردن مزه و بوی نامطبوع آن بکار می‌رود.

از نظر درمانی زیره در علاج بیماریهای مختلف مانند ضعف دستگاه هضم،نفخ، دل پیچه کودکان و غیره معمول است.

ترکیب شیمیائی:

اسانس زیره دارای ۵ تا ۶۰ درصد از یک اسانس کتونی بنام کارون و ۴۰ تا ۵۰ درصد از ترکیبات ترپنی مانند د- لیمونن همراه با مقدار کمی کاروئل Carveol و دی هیدروکارون است. کارون یکی از مشتقات لیمونن است و وجود این جسم در اسانس زیره بسیار ارزنده می‌باشد.

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.[/tab][/tabgroup]

[tabgroup][tab title=”قسمت هایی از متن (۷)”]

پ) شوید Anethum Graveolens L.:

نام انگلیسی:‌ Dill

تیره:‌ چتریان

مشخصات ظاهری:

شوید (Anethum Graveolens L.) گیاهی شبیه رازیانه ولی خیلی کوچکتر از آن می‌باشد. ارتفاع آن به ۳۰ سانتیمتر تا ۱ متر می‌رسد. ساقه استوانه‌ای بی‌کرک و برگهای متناوب بی کرک با پهنگ منقسم به بریدگیهای نازک و نخی شکل و گلهایی کوچک به رنگ زرد دارد از مشخصات آن اینست که در پایه چتر اصلی و چترهای فرعی آن انولوکرو نواسول دیده نمی‌شود. میبوداش بیضوی،‌ مسطح بطول ۳ تا ۴ میلیمتر و به رنگ قهوه‌ای شکلاتی روشن است.

محل رویش منطقه رشد و نمود:

شوید بومی کشورهای مدیترانه‌ و شرق می‌باشد. بطور وحشی در قسمت‌های مختلف اروپا (شامل روسیه جنوبی) و آفریقا و آسیا می‌روید. در کشورهای متحده آمریکا،‌ مجارستان، آلمان، انگلستان، کشت می‌شود.

محل رویش در ایران:

در نواحی مختلف ایران، سائین قلعه، تبریز،‌ خراسان،‌ اترک بین شیروان و بجنورد، تفرش و غیره می‌روید.

خواص درمانی:

میوه شیود اثر نیرودهنده، مقوی معده، هضم کننده غذا، بادشکن،‌ مدر،‌ تشنج، رفع استفراغ، آرام کننده و زیاد کننده ترشحات شیر دارد.

در استعمال خارج اثر نرم کننده و التیام دهنده دارد.

ث- گشنیز Coiandrum Sativum:

نام انگلیسی:‌ Coriander

تیره : چتریان

خصوصیات ظاهری:

گشنیز گیاهی است علفی بی کرک تا ارتفاع ۳۰ تا  ۶۰ سانتی‌متر و دارای ساقه راست، شفاف و کم بیش شیار دارد است برگهای آن بر دو نوع متمایز، یکی در قاعده و منقسم به قطعاتی با لوبهای کم عمق و دانه‌دار و دیگری در طول ساقه و دارای پهنگی منقسم برشته‌های باریک و نخی شکل است. گلهایی کوچک ریز برگ سفید یا صورتی و مجتمع بصورت چتر مرکب دارد. چتر اصلی آن فارد نولوکرولی چترهای فرعی آن دارای زایده‌هائی در پایه خود است. مادگی آن شامل تخمدانی ۲ خانه و میوه‌اش ۲ فندقه‌ای است.

قسمت

نامطبوع و شبیه بوی ساس است ولی تدریجاً این بو از بین می‌رود و مطبوع می‌گردد شکل ظاهری میوه، رنگ و مواد متشکله بر حسب محل پرورش گیاه و نژاد آن فرق می‌نماید.

منطقه رشد و نمو:

گشنیز بومی منطقه جنوب اروپا و آسیای مرکزی است. در اکثر نقاط معتدل نه تنها بصورت وحشی می‌روید بلکه کشت می‌شود.

محل رویش در ایران:

کرمانشاه، آبادان، تبریز،‌ بلوچستان، جنوب غربی ایران، بوشهر برازجان.

مصرف:

اسانس گشنیز مانند دانه‌اش برای معطر ساختن مواد غذائی بکار برده می‌‌شود. هم چنین در داروسازی برای پوشاندن مزه و بوی نامطبوع مورد استفاده قرار می‌گیرد.

۶- تیره پروانه داران

الف- شیرین بیان Glychrrhiza Glabrat:

نام انگلیسی:‌ Liquorice

نام فرانسه: رگلیس

تیره: پروانه‌داران

مشخصات گیاه:

گیاهی است علفی،‌ پایا و دارای ساقه‌ای بطول ۵/۰ تا ۱ متر که در محیط‌های مساعد به ارتفاع ۲ متر نیز می‌رسد. برگهای آن مرکب از ۴ تا ۷ زوج برگچه انتهایی و گلهای آن برنگ آبی روشن و غالباً همراه با

در معرض استفاده قرار می‌گیرد.

از پودر ریشه گیاه بررسی خرده نگاری انجام گرفت و مشخصات آن به شرح زیر می‌باشد:

۱- الیاف متعدد زردرنگ و بلورهای منشوری شکل در بین الیاف می‌باشد که از خصوصیات ریشه این گیاه است.

۲- تکه‌های آوند چوبی که منقوط و مشبک می‌باشد و خیلی زیاد و اختصاصی است.

۳- دانه‌های گرده و بیضی شکل و پارانشیم پوستی که همراه با بلورهای بی‌شکل می‌باشد. دارای سلولهای چوب پنبه‌ای که از سلولهای چندضلعی تشکیل شده است.

محل رویش:

این گیاه دارای واریته‌های مختلفی است که بعضی از آنها بحالت خودرو در بعضی از نقاط ایران از جمله آذربایجان، شمال، جنوب و شرق می‌روید.

خواص درمانی:

از پودر ریشه آن در طب بومی برای درمان سرفه‌های خشک و همچنین ورم معده و زخم معده استفاده می‌شود. در داروسازی جهت مخفی ساختن طعم ناپسند بعضی داروها نظیر سولفات کینین الوئس، آکاسیاو غیره بکار می‌رود. با مسهل‌های قوی نیز که مصرف آنها معمولاً پیچش و ناراحتی بوجود می‌آورند، مخلوط می‌گردد. زیرا مصرف آن موجب کم شدن انقباضات روده می‌شود.

ترکیب شیمیائی:

شیرین بیان دارای ترکیبات گلوکزید- ساپونین بنام- گلیسریزین پا گلیسری تینیک اسید است که ۵۰ بار شیرین ترازقند می‌باشد. این گلوکزید در اثر هیدرولیز طعم شیرین ترازفند می‌باشد. این گلوکزید در اثر هیدرولیز طعم شیرین

مشتقات بتاآمیرین می‌باشد. مواد دیگری که در شیرین بیان وجود دارند شامل گلوکزیدهای فلاونی لی کوئی ریتین و ایزولیکوئی ریتین و مشتقات کومارین، هرنیارین، اومبلیفرون، آسپاراژین و ۲۲ ، ۲۳ – دی هیدرواستیگماسترول،‌ گلوکز، مانیتول و در حدود ۲۰ درصد نشاسته است، تأئید وجود استرادیول و استرون در رگلیس نیاز به آزمایشهای بیشتری دارد.

۷- بررسی مهمترین گلهای دارویی

قسمتی از گیاه را که محل پیدایش یاخته‌های نر و ماده و در نتیجه ایجاد دانه است گل می‌نامند. بطور کلی گلها را به دو شکل مورد استفاده قرار می‌دهند، یکی اینکه گلها را پس از چیدن خشک نموده، مصرف می‌کنند و دیگر اینکه ماده موثره آنها را استخراج و بصورت خالص استفاده می‌کنند. در

وان دارند و استفاده آنها نیز از نظر استخراج همین اسانس است، برای جمع‌آوری آنها بایستی قبل از طلوع آفتاب و قبل از باز شدن کامل اقدام به جمع‌آوری آنها بایستی قبل از طلوع آفتاب و قبل از باز شدن کامل اقدام به جمع‌آوری شود. بهتر است برای تهیه اسانس دستگاه تقطیر در مجاورت مزارع کشت گیاه باشد. طبیعی است که در این صورت گیاه کاملا تازه مورد اسانس‌گیری قرار می‌گیرد و مقدار زیادتری اسانس از گیاه دارویی تهیه خواهد شد.

زمان چیدن و طرز خشک کردن گلهایشان دقت و اهمیت زیاد است. خشک کردن باید بر حسب نوع گل در سایه و یا در آفتاب انجام گیرد. در هر دو صورت

از قیچی است.

هنگام جدا کردن باید مراقب بود که برگ، ساقه،‌ شاخه و دمبرگ وارد محصول نشود. البته برای تمام گیاهان این موضوع بطور مطلق حکمفرما نیست و برای هر نوع حداکثر و حدودی از نظر اجسام خارجی ذکر شده است.

مهمترین گلهای دارویی:‌

– گل بهار نارنج      – گل یاس

– گل سرخ         – گل گاوزیان

– گل میخک        – گل مینا

– گل بنفشه           – مریم گلی

– گل همیشه بهار

الف- گل بهار نارنج:

گلهای درخت نارنج، بهار نارنج نامیده

ناشکفته، هنگام صبح  پس از آنکه ذرات شبنم خشک گردید از درخت می‌چینند و سپس بسرعت در تاریکی خشک می‌کنند.

محل رویش:

منشاء اولیه آن نواحی شمالی هندوستان تشخیص داده شده است ولی امروز مصارف فراوانی که میوه

و مساعد معمول گردیده است.

ترکیبات شیمیایی اسانس:

اسانس نرولی از تقطیر بهار نارنج تازه Neroli – Bigarade و یا از بهار پرتقال N.Portugale تهیه می‌شود. با این تفاوت که اسانس نرولی بهار نارنج به مراتب پرارزش‌تر و بهتر است.

اسانس نزولی مایعی است به رنگ کهربایی که در مجاورت نور، رنگ قرمز حاصل می‌کند. بوی آن قوی، بسیار معطر و طعمش تلخ است.

وزن مخصوص

اسانس نرولی باید در جای خنک و در شیشه در بسته که مملو از آن باشد، دور از نور نگهداری شود.

اسانس نرولی دارای ۳۵ درصد از هیدروکربورهای مختلف،‌‌ ۴۷ درصد از الکلهای ترپنیک al.terpeniques مانند لینالول، تریپنئول، زرانیول، نرول ‌nerol و استات آنها

مواد مختلف دیگر است.

آب مقطر

، مایعی زلال و دارای بوی بسیار قوی و

نارنج باید دارای ۳۵/۰ تا ۴/۰ درصد اسانس باشد. بر اثر تبخیر نیز نباید بیش از ۰۰۱۲/۰ درصد باقیمانده از آن بر جای بماند. آب مقطر بهار نارنج زود فاسد می‌گردد زیرا کپک‌ها و حتی باکتریها در آن رشد کرده عیار اسانس را پائین می‌آورند. از این نظر باید بهار نارنج را در شیشه‌های کوچک آبی رنگ و دور از نور،‌ در محل خشک نگهداری کرد.

خواص درمانی بهار نارنج:

کار آرام کننده و ضد تشنج دارد. در رفع بی‌خوابیهای عصبی مخصوصا در بیمارهای اطفال از آن استفاده بعمل می‌آید.

بهار نارنج خشک شده، بصورت دم کرده و بعنوان ضد تشنج در بیماریهای عصبی مانند هیستری، ضعف اعصاب و همچنین رفع سکسکه بکار می‌رود. بعلاوه دارای اثر خواب‌آور ملایم،‌ اشتهاآور و دفع طپش قلب است.

تقلباتی که در تهیه عرق بهار نارنج بکار می‌رود:

۱- رقیق نمودن آب بهار نارنج با آب مقطر.

۲- تهیه آب مقطر مصنوعی با آنترانیلات دو متیل یا اسانس مصنوعی نزولی (

بجای آب بهار نارنج و یا مخلوط کردن آن با آب بهار نارنج.

ب- میخک:

عبارت از گلهای باز نشده و خشک شده اوژی نیاکاریوفیلوس Euginia caryophyllus spangel از تیره میرتاسه می‌باشد. درخت میخک به ارتفاع ۱۵ متر و بومی جزایر مالاکا است ولی امروزه در اکثر نواحی حاره کشت می‌گردد. میخک را موقعی که رنگ گلها از سبز به قرمز تغییر می‌کند، جمع‌آوری و در آفتاب خشک می‌کنند.

مقدار متوسط میخک حاصل از یک درخت در حدود kg3 می‌باشد،‌ ولی ممکن  است درختان برگ در شرایط مناسب تا حد kg20 میخک تولید نمایند. میخک را از ساقه‌ها به کمک دست جدا می‌کنند و سپس بر روی حصیرهای مخصوصی که از الیاف نارگیل درست شده است، پخش می‌نمایند تا خشک شود. در هوای آفتابی مدت ۴ تا ۵ روز برای خشک شدن لازم است. در هوای ابر مدت بیشتر مورد نیاز است و در صورت بارندگی باید روی آنها را پوشانید. پس از خشک شدن دو سوم از وزن گلی کاسته می‌شود.

موارد مصرف:

میخک دارویی بادشکن و معطر و ساقه‌های میخک همچنین دارای ۴ تا ۷ درصد اسانس می‌باشد. میوه‌های رسیده میخک حاوی مقدار کمی اسانس معطر و نشاسته می‌باشند. پودر میخک که  بوسیل بخار آب، اسانس آنرا جدا کرده باشند، از راه تقلب بجای پودر میخک معمولی در بازار دیده می‌شود.

ترکیب شیمیایی:

میخک دارای یک اسانس فرار به مقدار ۲۴-۲۰ درصد و اسیدگالوتانیک به مقدار ۱۳-۱۰ درصد و دارای اسید اولئانولیک، وانیلین و کرومول و اوژنین می‌باشد.

اسانس میخک دارای اوژنول به مقدار ۹۰-۷۰

مصرف اسانس میخک:

اسانس میخک دارویی است مسکن درد دندان و برای مصارف استعمال خارجی آنرا به صورت موضعی مصرف می‌نمایند. اسانس میخک به عنوان یک ماده معطر کننده و ضدعفونی کننده بکار می‌رود. اسانسی که حاوی مقدار زیادی اوژنول است، جهت تهیه وانیلین بکار می‌رود.

پ- گل کاوزبان Borago officinalis L.:

نام انگلیسی: Borage

مشخصات ظاهری:‌

گیاهی است علفی، یکساله،‌ به ارتفاع ۱۵ تا ۷۰ سانتیمتر و دارای ساقه منشعب شیاردار و پوشیده از تارهای خشن که امروزه در غالب نقاط اروپا مانند منطقه مدیترانه، فرانسه،‌ افریقای شمالی و بعضی نواحی آسیا مانند ایران و غیره می‌روید بعلاوه بمنظور استفاده‌های درمانی، در برخی نقاط پرورش می‌یابد.

گاوزبان، برگهائی منفرد،‌ ساده و پوشیده از تارهای خشن دارد، در قاعده ساقه گیاه، برگها دارای دمبرگ مشخص ولی در قسمتهای انتهائی آن، تقریباً بدون دمبرگ است. گلهای آن که به تناسب محل رویش، در فاصله ماههای فروردین و تیر ظاهر می‌شود

که در غالب گیاهان این تیره دیده می‌شود، منتهی نمی‌گردد و این خود بهترین وسیله تشخیص آن از گیاهان مختلف این تیره است. ۵ پرچم با بساک نزدیک به هم دارد که در قاعده میله آنها،‌ یک زائده زبانه‌ای شکل بوضع قائم دیده می‌شود. مادگی آن دارای تخمدانی فوقانی است و پس از رسیدن نیز به میوه ۴ فندقه‌ای مبدل می‌شود که درون هر یک از آنها، یک دانه تیره رنگ بدون آلبومن جای دارد.

قسمت مورد استفاده این گیاه،‌ گل، برگ و یا سرشاخه گلدار آنست. درکدکس منحصراً مصرف گل آن ذکر شده است، برگ گاوزبان دارای بوی ضعیف و طعم بدون مزه است ولی گلهایش طعم لعابی دارد.

محل رویش:

منشاء اصلی این گیاه،‌ سابقا به آسیای صغیر و سوریه نسبت به داده می‌شده است در حالیکه این گیاه در نواحی مذکور جز در مزارع آنهم به حالت نادر یافت نمی‌شود. بنظر می‌رسد که گاوزبان از نواحی غربی مدیترانه، اسپانیا و افریقای شمالی منشاء گرفته از آنجا به نقاط دیگر انتقال

، به اسپانیا جهت پرورش،‌ انتقال یافته و از آنجا، به نواحی دیگر نفوذ یافه باشد. در ایران، در آذربایجان نزدیک تبریز می‌روید. گاوزبان در کوهستانهای کشور فرانسه، تا ارتفاعات ۱۸۰۰ متری نیز دیده می‌شود.

ترکیب شیمیایی:‌

گل و بطور کلی اعضاء مختلف گیاه دارای لعاب نسبتا فراوان، در حدود ۳۰ درصد است. اعضاء سبزگیاه دارای نیترات پتاسیم می‌باشد. مواد دیگری نیز نظیر رزین‌ها، مالات کلسیم،‌ مقدار بسیار جزئی اسانس، املاح منگنز، منیزیوم، اسید فسفریک و مقدار بسیار جزئی از آلانتوئین Alantoine در آن یافت می‌شود.

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.[/tab][tab title=”قسمت هایی از متن (۸)”]

خواص درمانی:

گل و برگ گاوزبان، اثر نرم کننده، معرق، مدر، آرام کننده و تصفیه کننده خون دارد. مصرف آن در تمام مواردی که احتیاج به تقویت اعمال کلیه، برونش‌ها و پوست باشد مانند زکام، سرفه،‌ برونشیت،‌ نزله،‌ ذات‌الریه، بی‌اختیاری دفع ادرار، سودا و خنازیر، حالات تحریکی و احتقانی اعضائی مانند کلیه، کبد و طحال و همچنین خیز اندامها توصیه گردیده است.

از گاوزبان بعلت مدر بودن، در آغاز بیماریهای سرخک و

از گاوزبان نباید در درمان بیماریهای ذکر شده، اثری قاطع و سریع انتظار داشت.

در استعمال خارج، له شده برگهای تازه گاوزبان اگر بر روی آبسه‌ها، اورام و سوختگی‌ها قرار گیرد و یا جوشانده گرم آن بر روی آبسه‌ها اثر داده شود، حالت تسکین درد و بهبودی ظاهر می‌نماید.

آب مقطر گل گاوزبان:‌

جهت تهیه عرق گل گاوزبان برگ و سرشاخه‌های گیاه بوراگوافیسینالیس یا گل گاوزبان را همراه با آب تقطیر می‌نمایند. عرق گل گاوزبان را بعنوان تقویت کننده عمومی و در تنگی نفس و به عنوان مدر بکار می‌برند.

ث- گل همیشه بهار Calendula officinalis L.:

نام انگلیسی: Pot marygold, Marygold

تیره: کاسنی

مشخصات ظاهری:

گیاهی علفی، زیبا  و دارای ساقه‌ای بطول ۲۰ تا ۵۰ سانتیمتر است. برگهائی ساده،‌ بیضوی، دراز، پوشیده از کرک،‌ با کناره‌های موجدار و به رنگ سبز مایل به قهوه‌ای روشن دارد. بر روی ساقه منشعب آن، کاپیتولهای درشت و زیبا ظاهر می‌گردد که به تناسب گرما و رطوبت محیط زندگی،‌ بطور منظم صبحها در فاصله ساعت ۹ تا ۱۰ شکفته می‌شود و سپس در بعد از ظهرها،‌ بین ساعات ۴ تا ۵ جمع می‌گردد. کاپیتولهای آن دارای دو نوع گل، یکی لوله‌ای و دیگری زبانه‌ای به رنگ زرد مایل به نارنجی و واقع در حاشیه نهنج است.

زنبور

گیاه فوق دارد و بحالت وحشی در نواحی مختلف آسیا و ایران پراکنده است دارای صفات درمانی مشابه C. officinalis می‌باشد.

ترکیب شیمیائی:

همیشه بهار دارای نوعی ماده تلخ، اسیدهای آلی، رزین، ماده‌ای بنام کالاندولین Calenduline به مقدار ۳ درصد، صمغ، لعاب، آلبومین، ۰۲/۰ درصد اسانس،‌ یک ساپونین و یک ماده رنگی زرد است. ریشه‌اش اینولین دارد. کالاندولین، ماده‌ای است تلخ که در مجاورت آب، حالت ژلاتینی پیدا می‌کند.

خواص درمانی:

گل همیشه بهار، دارای خاصیت معرق با اثر قوی،‌ تصفیه کننده خون، قاعده آور و التیام دهنده است و از آن بعنوان نیرودهنده، ضد تشنج و رفع قی،‌ استفاده بعمل می‌آورند.

اختلالات کبدی و زردی نیز با مصرف گل همیشه بهار،‌ از بین می‌رود زیرا دارای اثر قطعی بر روی کبد و ترشحات صفرا است.

مصرف‌گل یابرگ همیشه بهار برای رفع التهاب و زخم دستگاه گوارش(Dr.H.Leclerc)  و در استعمال خارج، اثر دادن آن بر روی زخمهای سطی بدن، سوختگی‌ها، سرما زدگی،‌ رفع دانه‌های جلدی، Impetigo، اگزما و غیره توصیه شده است.

بررسی‌های Schilling نشان داد که تنطور گل همیشه بهار،‌ اثر التیام دهنده و معالج بر روی زخمها دارد و مانع از التهاب و چرکین شدن زخم می‌گردد.

گل همیشه بهار یک داروی موثر برای جلوگیری از تجزیه شدن خون سرطانی است بعلاوه در مبتلایان به سرطان که

گل همیشه بهار برای رفع جوش‌های صورت (دانه غرور)، کورک، پینه بستن دست یا پا، میخچه و زگیل مورد استفاده قرار می‌گیرد.

H.Schwarz (در سال ۱۹۲۹)، بکار بردن پماد یا کرم گل همیشه بهار را برای رفع اولسرهای بد حالت، خراش و زخم پوست بدن، اولسرهای واریسی و بطور کلی جراحات پوست بدن و نظائر آن توصیه نموده است.

مصرف داروئی:

دم کرده ۵ گرم برای هر فنجان آب بعنوان معرق و ۱ تا ۲ گرم برای هر فنجان، بعنوان تصفیه کننده خون و ملین و بالاخره دم کرده ۲۰ در هزار بمقدار یک

۲ قاشق، مخلوط در یک تیزان، تنطور   بمقدار ۱۰ تا ۲۰ قطره.

در استعمال خارج، پماد حاصل از مخلوط کردن ۴ تا ۶ گرم شیره تازه گیاه در ۶۰۰ گرم کره یا چربی دیگر بکار می‌رود و یا آنکه برگ تازه و یا خیسانده برگ گیاه در سرکه،‌ برای رفع زگیل، مخه و غیره بر روی عضو گذاشته می‌شود.

محل رویش:

نوع اول، در نواحی غربی ایران، هرزویل و نوع دوم در مسجد سلیمان و جنوب غربی ایران می‌روید.

۸- بررسی عرقیات گیاهان داروئی ایران

الف- مقدمه:

آبهای مقطر داروئی که در ایران تحت نام کلی عرقیات سنتی معروفند سالیان دراز است که در ایران مصرف دارند. این عرقیات هر ساله به مقدار قابل ملاحظه ای در کارخانه‌ها، کارگاه‌ها و باغهای شخصی و منزل تهیه می‌شوند ولی متاسفانه

– انگستان- سوئیس- آمریکا – فرانسه و غیره مصرف دارند.

در ایران این عرقیات را جهت خواص درمانی آنها، مورد استفاده قرار می‌دهند و در بین عوام، اعتقاد به دارویی بودن این آبها، بسیار زیاد است لذا عرقیات هر ساله به مقدار قابل ملاحظه‌ای در کارخانه‌ها، کارگاهها،‌ باغهای شخصی و منازل تهیه

میمندفارس، تبریز، کرمان، کاشان و قمصر کاشان است. البته در نقاط دیگر نیز، تولید این مواد صورت می‌گیرد.

شیراز از نظر

از جمله:

۱- عرض شاتره.

۲- عرق کاسنی.

۳- عرق گاوزبان.

۴- عرق بهار نارنج.

۵- عرق بیدمشک.

۶- عرق نسترن.

۷- عرق نعناع.

۸- عرق طارونه.

۹- عرق کیالک (زالزالک).

۱۰- عرق آویشن.

۱۱- عرق اترج.

۱۲- عرق خارشتر.

۱۳- عرق بید.

۱۴- عرق چهل گیاه.

۱۵- گلاب.

۱۶- عرق چنار.

در شیراز بیشترین مقدار تولید بر حسب تن در سال تعلق به شاتره دارد که ۱۵۰ تن است  و کمترین مقدار تعلق به گاوزبان دارد که ۲۵ تن می‌باشد.

گیاهانی که جهت تهیه این عرقیات بکار می‌روند از دشت‌های فارس مانند اردکان- ده بید- اقلید- سورمق و اطراف شیر از جمع‌آوری می‌شوند.

مصرف عرقیات (

در بهار و تابستان از همه بیشتر است. عرق بهار و بید به ترتیب گرانترین و ارزانترین عرقیات هستند.

این عرقیات در بین عوام و یاد در کارگاهها و کارخانه‌ها بوسیله جوشاندن گیاه با آب معمولی و تمیز و سپس سرد نمودن بخارات ایجاد شده و جمع‌آوری مایع حاصل تهیه می‌شود که این کار در واقع همان عمل تقطیر می‌باشد که در ضمن آن اسانس و سایر مواد فرا گیاهان همراه بخار آب از گیاه جدا شده و در مایع حال بصورت محلول در می‌آید.

بطور کلی عرقیات به موادی اطلاق می‌شود که از تقطیر مواد قرار موجود در

از طریق حل کردن اسانس بروش مستقیم یا به کمک اتانول یا به کمک تالک تهیه می‌شوند که تحت نام عرقیات مصنوعی معروفند.

در ایران بطور عمده از روش اول یعنی تقطیر، این آبها را تهیه می‌کنند ولی در اروپا و یا سایر کشورها بطریق مصنوعی تهیه می‌شوند.

گیاهان مورد مصرف را می‌توان بطریق خشک یا تازه مصرف کرد. در دسته‌ای از این گیاهان تفاوتی در مصرف گیاه تازه یا خشک وجود ندارد مانند برگ بید رازیانه  غیره و دسته‌ای دیگر باید حتماً بطور تازه مصرف شوند مانند گلاب و در دسته‌ای دیگر مصرف گیاه خشک بر تازه

گرما و عوامل میکروبی از قبیل کپکها به سرعت باعث فساد آبهای مقطر می‌شود.

جهت نگهداری این آبها باید آنها را در شیشه‌های کاملاً پر شده و بدور از نور و حرارت نگهداری نمود. سترون کردن دستگاه تقطیر قبل از عمل با بخار آب کمک شایانی به حفظ این آبها می‌کند.

آب مقطری که در سایر کشورها بیشتر مصرف دارند عبارتند از:

آب مقطر گل سرخ، نعناع،‌ بهار نارنج،‌ رازیانه و آنیس و غیره.

ولی در ایران حدود ۲۱ آب مقطر رایج است که از همه پرمصرف‌تر، گلاب،‌ بهار نارنج، نسترن شاتره، بیدمشک و غیره می‌باشند.

جهت تعیین خلوص و یا فساد و یا تقلب آبهای مقطر داروئی فاکتورهائی چند جهت استاندارد کردن در نظر گرفته شده است از آن جمله: اسیدیته،‌ اندیس ید، اندیس پرمنگنات، آزمایش تجسس باقیمانده فلزات سنگین، آزمایش تشخیص آبهای مقطر مصنوعی و غیره می‌باشند.

ب- آب‌های مقطر دارویی (عرقیات):

آبهای مقطر دارویی، موادی هستند که از تقطیر آب در حضور گیاهان معطر یا گیاهان بدون عطر و بو،

می‌گیرد.

به عبارتی دیگر، (آبهای مقطر دارویی) محلولهای روشن و شفافی هستند که معمولاً اشباع از اسانس و یا سایر مواد فرار محلول در آ باآب  اینبک۹ضهعث قچجب۹۴ض ۳چآبتتآب می‌باشند.

مواد موثره این آبها، اغلب اسانسها می‌باشند ولی گاهی حاوی اسیدهای فرار مانند اسید استیک، اسید والریانیک،‌ اسیدسیانیدریک و یا ترکیبات آمونیاکی نیز هستند.

بعضی از آبهای مقطر دارویی، اثر درمانی خفیف‌دارند ولی عموماً برای معطر کردن سایر فرآورده‌های دارویی بکار می‌روند.

در ایران این آبها غالباً جهت خواص درمانی مورد استفاده قرار می‌گیرند و طعم و بوی عرقیات مشابه گیاهان یا مواد فراری است که از آنها عرقیات تهیه می‌شود.

پ- تقسیم‌بندی عرقیات:

آبهای مقطر دارویی را از ۳ لحاظ می‌توان طبقه‌بندی نمود:

تقسیم بندی عرقیات از لحاظ طرز تهیه: عرقیات را بر حسب روش تهیه آنها به دو دسته کلی تقسیم می‌نماید.

الف- عرقیات طبیعی:

بافتهای مخصوص گیاه را در دستگاه تقطیر با آب خالص و کافی مجاور کرده و حرارت می‌دهند. بخارات حاصله در لوله سرد کننده بصورت قطرات آب در می‌آید که حاوی اسانس یا مواد فرار گیاه می‌باشد و سپس در ظروف تمیز جمع‌آوری می‌‌شود. آب مقطر حاصل را تکان داده و به مدت حداقل ۱۲ ساعت کنار می‌گذارند. سپس اسانس‌های اضافی را که در آب حل شده‌اند به کمک پیپت پاستور و یا کاغذ صافی

هد بود و یا اینکه در حین جوشیدن آب موجود نباید تمام شود چرا که گیاه سوخته و ایجاد بوهای نامطبوع می‌کند.

در کارگاههای تهیه عرقیات که بطور سنتی مشغول بکارند، گیاه را با وزن معینی در دیگهای مسی ریخته و

وارد لوله‌هایی می‌شود که اغلب داخل آب روان (جوی آب) قرار گرفته و سرد می‌شود. سپس در ظروف پلاستیکی بزرگ جمع‌آوری می‌گردند.

مدت زمان لازم جهت عرق گیری،‌ از هنگام حرارت دادن به دیگها تا زمان اتمام عرق‌گیری، بطر متوط حدود هشت ساعت می‌باشد.

عرقیات مصنوعی:

به چد علت تهیه مصنوعی عرقیات مورد استفاده است:

۱- عدم امکان دسترسی آبهای مقطر دارویی در همه مواقع و همه جا. زیرا اولاً آب مقطر را در فصول معینی می‌توان تهیه کرد. ثانیاً بدلیل حجم نسبتاً زیادی که دارند نقل و انتقال آنها مشکل خواهد بود.

۲- نگهداری این آبها آسان نیست و اغلب پس از مدت کوتاهی بوسیله میکروبها فاسد می‌شوند. این علل سبب شد که به تهیه مصنوعی این آبها اقدام شود و با مخلوط نمودن اسانس با آب مقطر، آنها را تهیه کردند. بدیهی است که این آبها پست‌تر از آب‌های مقطری است که بطریق تقطیر تهیه می‌شوند.

جهت تهیه عرقیات مصنوعی از چند روش استفاده می‌نمایند:

۱- روش مستقیم: در این روش اسانس را بطور مستقیم در آب حل تکان داده و سپس صاف می‌نمایند.

۲- حل کردن در اتانول: اسانس را در اتانول حل کرده، کاملاً با آن مخلوط و سپس

ط و در آب حل کرده تکان می‌دهند و با کاغذ صافی، صاف می‌نمایند. در این سه روش اسانس‌های حل نشده بوسیله صافی از آب جدا می‌شوند. اختلای بین روش ۱ و ۲ در تهیه اسانس وجود ندارد ولیدرمتد ۳ یا حل کردن بکمک تالک، مقدار اسانسی که وارد محلول می‌شود کمتر است و این کاملاً مشخص است چرا که تالک قدرت جذب اسانس را داراست.

ترکیب اسانس‌های حل شده تفاوت زیادی با اسانس‌های موجود روی صافی دارد. برو مثال، در مورد اسانس‌های نعناع و بهار نارنج، بیش از نصف اسانس در آب حل ‌می‌شود ولی اسانس‌های رازیانه و آنیس کمتر از  آن حل می‌شود.

بو: آبهای مقطر را می‌توان از لحاظ معطر بودن یا نبودن به دو دسته تقسیم‌بندی کرد:

الف- آبهای مقطر معطر: این آبها از قسمت‌های مخلتف گیاهان معطر مانند گل سرخ، نعناع و غیره بدست می‌آیند.

ب- آبهای مقطر بی‌بو: در این دسته از آبها قسمت های مختلف گیاهان فاقد بو مانند برگ بید- برگ گل گاوزبان – برگ زیتون و غیره را مورد استفاده قرار می‌دهند.

آبهای مقطر فاقد بو، دارای موادی هسند که سبب خاصیت بخشیدن به آنها می‌شود. و بطرق زیر می‌توان آنها را از آب مقطر ساده تشخیص داد:

مزه و بوی آبهای مقطر بی‌بو، هر چند که ناچیز است ولی با مزه و بوی آب مقطر خالص تفاوت دارد.

آبهای مقطر فاقد بو، در اثر کهنگی فاسد می‌شوند.

اسیدنیتریک، آب مقطر گاوزبان را بنفش رنگ و آمونیاک با آن ایجاد کدورت می‌نماید.

نقطه انجماد آبهای مقطر فاقد بود، با آب مقطر خالص تفاوت دراد و  معمولاً در درجه حرارت پائین‌تر از صفر منجمد می‌شوند.

۳- طبقه‌بندی آبهای مقطر از لحاظ تعداد گیاهان بکار

گیاه حاصل می‌‌شوند مانند آب مقطر چهل گیاه.

در تهیه آب‌های مقطر دارویی (عرقیات) دو نکته را باید در نظر گرفت.

۱- بررسی آبی که برای تهیه آب مقطر بکار می‌رود.

۲- انتخاب مواد اولیه گیاهی

۱- بررسی آبی که برای تهیه آب مقطر دارویی (عرقیات) بکار می‌رود:

معمولاً برای آبی که هنگام تقطیر بکار می‌برند اهمیت زیادی قائل نیستند  و آب پاک چشمه‌ها و رودخانه‌ها را بدین منظور مناسب می‌دانند ولی تجربه نشان داده است که زلال بودن آب شرط کافی برای انتخاب آن نمی‌باشد. زیرا بعضی آبها، هنگام تقطیر قشری روی گیاه باقی گذاشته که

 

آب باید زلال، بی‌رنگ و بی‌بو باشد و این خاصیت اخیر را حتی پس از گرم کردن حفظ نماید.

ترکیب شیمیائی آب باید بنحوی باشد که آزمایشهای زیر در مورد آن صدق کند:

۱- آزمایش وجود املاح: در آب نباید املاحی مانند یون کلسیم و غیره زیاد باشد.

۲- آزمایش سولفات‌ها: حداکثر مقدار سولفات قابل قبول در آب ۱۱۷/۰ گرم در یک لیتر می‌باشد.

۳- آزمایش کلرورها: حداکثر مقدار کلرور موجود در آب از ۴۶۲/۰ گرم کلرور سدیم در یک لیتر نباید تجاوز نماید.

۴- سنجش مواد محل:

آب باید فاقد ترکیبات نیتریت‌ها باشد.

۷- آزمایش آمونیاک: نیابد آب مصرفی حاوی ترکیبات آمونیاکی باشد.

۸- آزمایش مواد آلی: آب باید فاقد مواد آلی باشد.

انتخاب مواد اولیه گیاهی: سابق بر این علاوه بر گیاهان، بعضی مواد حیوانی و معدنی را نیز جهت تهیه آبهای مقطر بکار می‌بردند ولی امروزه استعمال این آبها بکلی متروک گردیده است. در مورد گیاهان، داروسازان پیشین استعمال گیاه خشک را بر گیاه تازه ترجیح می‌دادند و معتقد بودند آبهای مقطری که با گیاهان خشک شده، تهیه می‌شوند دیرتر فاسد می‌گردند. این امر که تا اندازه‌ای صحیح است

و به این جهت بغیر از آب مقطر، مواد دیگری نیز از دیگ عبور می‌کردند که موجب فساد آن می‌شد.

امروزه در تهیه آبهای مقطر دارویی،‌ گیاه تازه و یا خشک را بکار می‌برند. در مورد بعضی از گیاهان تفاوتی در مصرف گیاه تاه و یا خشک وجود ندارد مانند برگ بید،‌ رازیانه و غیره. دسته‌ای دیگر از گیاهان مانند گل سرخ، مصرف گیاه تازه بر خشک و در دسته‌ای دیگر مانند نعناع، مصرف گیاه خشک بر تازه ترجیح داده می‌ شود.

خشک کردن گیاهان با حرارت، همیشه مقدار اسانس موجود در گیاه را کاهش می‌دهد. همچنین خشک کردن در مجاورت نور و هوا ممکن است ایجاد تغییراتی در مواد موثره بعضی از گیاهان نماید.

قسمتهای مختف گیاهان که برای تقطیر مورد استفاده قرار می‌گیرند باید در موقع مناسب و با نهایت دقت جمع‌آوری شوند. از جمله ریشه‌ها و ساقه‌های زیرزمینی  را در فصل پائیز باید بکار برد و برگ‌ها را قبل از گل دادن گیاه. گلها را پیش از پژمرده شدن، میوه‌ها را پس از رسیدن و سرشاخه‌های گلدار را در آغاز پژمرده شدن گل‌ها استفاده می‌نمایند.

ت- فساد آبهای مقطر دارویی:

هیدرولاها، از موادی هستند که قابل فسادند و بمرور زمان در اثر عوامل فیزیکی و شیمیایی و موجودات میکروسکوپی فاسد می‌شوند. اینک بذکر هریک  از این دو عامل می‌پردازیم:

الف- عوامل فیزیکی شیمیایی: گرما،‌ نور و

کنند. بطور

می‌شود مانند تبدیل الدئید بنزوئیک و الدئید سینامیک به اسید بنزوئیک و اسید سنامیک نور نیز باعث تغییر رنگ این فرآرودها می‌شود مانند زرد شدن آب بهار نارنج.

هم چنین ظروفی که آب مقطر در آنها تهیه و یا نگهداری می‌شوند حائز اهمیت است. بطور مثال در هنگام تهیه ‌آب مقطر دارویی  در ظروف مسی، مقداری مس وارد محلول شده که سبب تغییر در کیفیت آب مقطر می‌شود   و یا جهت نگهداری این محلولها باید از ظروفی استفاده شود که بر روی ترکیبات آنهایی اثر باشد. بطور کلی ظروفی که عرق در آنها نگهدار می‌شود عبارتند از :

قرابه: ظرفی است که بطور متوسط ۱۱ کیلو عرق در آن جای گرفته و سبز رنگ می‌باشد که در مسند فارس ساخته می‌شود.

بطری‌های شیشه‌ای نیم لیتری: که بیشتر عرقها در این ظروف جمع‌آوری می‌‌شود و اگر این بطری‌ها تیره رنگ باشند بهترین ظروف جهت نگهداری این هیدرولاها هستند.

ظروف پلاستیکی: که بین ۲۰-۱۰ لیتر گنجایش دارند. در کتاب‌های داروسازی فرانسه توصیه شده که آبها را در بطری‌های با درب بلوری که کاملاً از آب مقطر پر شده باشند و در جای تاریک و خنک نگهداری نموده و

آب مقطر کمی الکل بدان می‌افزایند ولی الکل موجب تخمیر سرکه‌ای را فراهم می‌سازد. سترون کردن دستگاه تقطیر قبل از شروع کار، با بخار آب جوش، کمک شایانی به حفظ آب‌های مقطر می‌نماید.

ب) عوامل بیولوژیکی: میکروبهایی که در آب حضور دارند به مقدار زیاد سبب فساد در آبهای مقطر می‌شوند بطور مثال در بعضی از این هیدرولاها، ایجاد دلرد چسبنده‌ای می‌کنند گاهی سبزرنگ است. از جمله آبهایی که بطور وسیع مورد هجوم میکروبها قرار می‌گیرند می‌توان از آب مقطر نارنج نام برد. میکروبهایی که در آب یافت می‌شوند عبارتند از : باکتریها- کپکها  الکها.

انواع باکتریهایی که در آب‌های مقطر ایجاد فساد می‌کنند شامل کوکسی‌ها،‌ باسیل‌ها، ویبرویون‌ها، و یا اسپیرالها می‌باشند. کوکوس‌ها رنگی یا فاقد رنگ می‌باشند مانند میکروکوکوس لوته‌اوس که در آب مقطر بهارنارنج و هم چنین میکروکوکوس اوران تیاکوس که در آب نعناع ممکن است یافت شوند. در بین باسیلها باسیل سوبتیلیس باسیل سیانه اوس، و باسیل فلواورسنس، در آب زیرفون دیده شده‌اند. همچنین تعداد زیادی از قارچها ممکن است در آبهای مقطر داروی رشد نماید که مهمترین آنها عبارتند از:‌ پنی سیلیوم سبزرنگ و هومودندرون.

الکها نیز به

اسیدی یابد دلیل بر فساد آبهای مذکور می‌باشد.

همچنین قارچ هائیکه در محیط با PH اسدی زندگی می‌کنند هر گاه در آب ‌هایی که باید قلیائی باشند، یافت شوند، معلوم می‌گردد که در آن آب مقطر تـغییراتی حاصل شده است.

ث) تغییرات آبهای معطر در طی دوره انبارکردن:

آب‌‌های معطر در طی دوران انبارکردن دچار تغییرات زیادی

نمی‌کنند و یکنواخت می‌مانند. ولی اسانس‌های رازیانه و آنیس، بعد از حدود یکسال، باندازه نصف مقدار اولیه و اسانس بهار نارنج حدود  مقدار اولیه در آب باقی می‌ماند و بقیه آن به در می‌رود.

و اصولاً اسانس‌هایی که ترکیب ثابتی ندارند، ابتدا افت زیاد کرده و سپس این افت به آهستگی صورت می‌گیرد.

ج- آزمایش تعیین بازدهی عرقیات:

جهت تعیین میزان بازدهی عرقیات، ابتدا گیاهان مورد نظر از نیشابور منطقه دیزبار و بجنورد در طرف جاده قتلیش به قاضی حدود ۷ کیلومتری قتلیش روی تپه،‌ قوچان دامنه‌های غرب- جنوبی حمزه کانلو جمع‌آوری گردید.

پس از خشک  کردن و جدا کردن ناخالصیها، آسیاب گردید سپس از هر

، اسانس حاصل با مقداری آب همراه است برای اینکه آب را کاملاً جدا نمائید ملح سولفات سدیم اضافه نمودیم، بدین وسیله اسانس کاملاً خالص به دست آمد. اسانس حاصل از هر گیاه توزین و درصد اسانس آن گیاه تعیین گردید. هر چه درصد اسانس گیاهی بیشتر باشد بازدهی عرقیات آن نیز بیشتر می‌باشد.

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.[/tab][tab title=”قسمت هایی از متن (۹)”]

تیره نعناع:

نام گیاه                 درصد اسانس

مرزه                 ۱/۰%

ریحان                   ۲۴/۰%

اسطوخودوس            ۹/%

آویشن                ۲/۱%

آنیس                 ۵/۱%

تیره جعفری:

نام گیاه                 درصد اسانس

زیره سبز                ۳/۲%

زیره سیاه               ۲۵/۲%

گشنیز                ۷/۰%

تیره نارنج:

بهار نارنج              ۹۵/۰%

۹- بررسی اسانسها

الف- تعریف اسانس:

اسانس‌ها ترکیبات معطری هستند که در اندامهای گیاهان مختلف یافت می‌‌شوند. این مواد به علت تبخیرشان در مجاورت هوا و در حرارت عادی روغنهای فرار و یا روغنهای اتری (Etheral oils) یا اسانسهای روغنی (Essenrtial Oils) یا بطور کل اسانس‌ها نامیده می‌شوند.

اسانس‌ها بطور کلی بیرنگ هستند مخصوصاً هنگامی که تازه تهیه شده باشند ولی در اثر مرور زمان به علت اکسیده شدن و رزینی شدن رنگ آنها تیره می‌گردد برای جلوگیری از این تغییرات باید اسانس‌ها را در مکان خنک، خشک،‌ ظرفهای سربسته و پر

گلیکوزیدها حاصل شوند و در گیاهان تیره کاج ممکن است در تمام سلولها وجود داشته باشند در گل سرخ اسانس ها به مقدار قابل توجه در گلبرگها وجود دارند.

ترکیب شیمیائی اسانس‌ها را ممکن است بر اساس مبداء و بیوسنتزشان به دو طبقه تقسیم بندی نمود:

۱- مشتقات ترپن‌ها که از طریق واکنش‌های استات، اسیدمولالونیک بوجود می‌آیند.

۲- ترکیبات عطری که از طریقه اسیدشی کیمیک وفنیل پر و یا

ای آلی محلول هستند.

اسانس‌ها فاقد ترکیبات استرهای گلیسرول و اسید چرب می‌باشند و از این رو تولید لکه روغنی ثابت روی کاغذ نمی‌نمایند و توسط قلیائی‌ها نیز صابونی نمی‌شوند. اسانس‌ها برخلاف روغنهای ثابت تند نمی‌شوند ولی در اثر مجاورت با هوا و نور اکسیده و رزینی می‌گردند. عملاً تمام اسانس‌ها از مخلوط ترکیبات شیمیائی که اغلب بسیار پیچیده می‌باشند درست شده‌اند و ترکیب شیمیائی آنها نیز با یکدیگر کاملاً متفاوت است.

ب- طرز تهیه اسانس‌ها:

اسانس‌ها را معمولاً از طریقه تقطیر گیاهان اسانس‌دار تهیه می‌کنند و طریقه‌ بکار برده شده بستگی به نوع و حالت مواد گیاهی دارد.

در صنعت از چهار  طریقه تقطیر جهت تهیه اسانس‌ها استفاده می‌شوند:

۱- آب

۲- آب و بخار

۳- بخار مستقیم

۴- استخراج توسط حلال.

۱- تقطیر با آب: در مورد گیاهانی بکار برده می‌شود که خشک باشند و در اثر جوشاندن با آب خراب نشوند. برای مثال اسانس تربانتین را بدین طریق بدست می‌آورند، گیاه مورد نظر را بداخل محفظه دستگاه تقطیر وارد می‌کنند و آنقدر حرارت می‌دهند تا تمام مواد فرار (اسانس) در قسمت سرد کننده جمع گردند.اسانس تربانتین از ترپن‌ها درست می‌گردد و در اثر حرارت خراب نمی‌شوند.

۲- تقطیر با آب و بخار: در مورد گیاهان خشک یا تازه بکار می‌رود که ممکن است در اثر آب جوش فاسد شوند. در مورد مواد خشک (دارچین و میخک) ابتدا مواد گیاهی را آسیاب کرده و با آب مخلوط می‌کنند بطوریکه داخل آب قرار گیرند سپس

و سپس وارد ظرف محتوی مواد گیاهی خرد شده می‌نمایند . لایه روغنی شامل اسانس را از آب تقطیر شده جدا می‌کنند. اسانس حاصل را ممکن است پس از تصفیه یا بدون تصفیه به بازار عرضه کنند.

۳- تقطیر با بخار مستقیم: در مورد گیاهان تازه اسانس‌دار بکار می‌رود گیاه را مستقیماً پیس از جمع‌آوری بداخل دستگاه تقطیر وارد می‌نمایند و بجای خیس کردن آن با بخار آب آنرا به داخل سبدهای مخصوص می‌ریزند چون گیاه تازه محتوی مقدار قابل ملاحظه‌ای آب می‌ باشد لذا احتیاج به خیس

بخار با شدت زیاد بداخل بافتها و سلولهای گیاه نفوذ کند تا تجزیه مواد اسانس به حداقل ممکن برسد.

۴- استفاده از دستگاه سوکسله: در این روش با استفاده از یک حلال مانند اتردوپترول برای جدا کردن اسانس استفده می‌شود اترودپترول را روی پودر گیاه

مواد موجود در اسانس:

برای تشخیص مواد موجود را اسانس از روشهای زیر استفاده می‌شود.

تین لایرکروماتوگرافی

الف- طرز تهیه پلیت:

یک پایه شیشه‌ای به ضخامت ۳ میلیمتر و به ابعاد (۲۰*۲۰) برداشته آن را شسته سپس بوسیله استون خشک می‌کنیم. حال شیشه‌ها را روی دستگاه ژل کشی می‌گذاریم و دستجگاه را توسط تیغه‌های استاندارد طوب تنظیم نموده تا قطر ژل مورد نظر بدست آید. به ازاء ۶ ۱لیت حدود ۵۰ گرم ژل مورد نظر (سیلیکاژل  کارخانه مرک شماره ۷۷۳۱) برداشته و در ارلن بزرگی ریخته ۱۰۰ سی‌سی آب بدان اضافه کره و تکان می‌دهیم بطوریکه ژل به صورت یکنواخت در آمده و هوا نداشته باشد. حال ژل را در دستگاه ژل کشی

می‌کنیم.

ب- طرز نگهداری:

پس از آماده شدن و فعال شدن پلیت آنرا روی یک سطح مسطح و محکم گذاشته سپس بوسیله میکروپیپت از ماده ‌مورد آزمایش برداشته و با فاصله ۲ سانتیمتر از پائین شیشه لکه‌گذاری می‌کنیم. (باید سعی شود که ماده مورد آزمایش در محل لکه‌‌گذاری کم باشد چون اگر مقدار آن زیادباشد احتمالاً لکه روی ژل کشیده شده و بحالت دنباله‌داری درمی‌آید.)

ج) مکانیسم بالا رفتن حلال:

پس از لکه‌گذاری پلیت را در تانک ( که قبلاً حلال مناسب در آن ریخته شده و بحالت  اشباع رسیده) قرار می‌دهیم. وقتی که لکه با حلال پیشرونده خود برخورد گردد بسته بحالت قطبی یا غیر قطبی و

آزمایش، متناسب با وزن مولکولی و حلالیت، بر روی ژل جدا می‌‌شوند. بدین صورت مواد سنگین‌ تر در پائین و مواد سبکتر به ترتیب در بالا قرار می‌گیرند.

نتایج آزمایشات:

در تمام آزمایشات تین لایرکروماتوگرافی مناسبترین حلال پیشرونده مخلوط کبروفرم وبنزل (۵۰:۵۰) و ژل بکار رفته سلیکاژل  می‌باشد برای آشکارسازی از محلول ۱ درصد وانیین در اسید سولفوریک غلیظ استفاده می‌شود.

پس از اینکه

سبز:

د- آلفاپی نن و پی نن را سیمیک

پارا- سمین

بتاپی نن

دیپنتن

کومین آلدئید

دی هیدروکومین آلدئید

ترکیبات اسانس زیره سیاه:‌

کارون

لیمونن

دی هیدروکارون

دی هیردوکاروئول

کاروئول

دی هیدروکاروئول

۱- نئودی هیدروکاروئول

۲- دی هیدروکاروئول

۳- ایزودی هیدروکاروئول

د- پریلیل الکل

د- دی هیدروپینول


اسانس دانه ‌شوید:

کارون

د- لیمونن

فلاندرن

پارافین

ویلاپیول

اسانس‌دانه گشنیز:

د- لینانول

د- آلفاپی نن

الفاپننن را سیمیک

بتاپی نن

آلفاترپی نن گاما ترپی نن

د- لینالول

دسیل آلدئید

ژرانیول

ال- بورنئول

اسانس بهار

 

ترپینولن

ان-هپتانول

لینالول

لینالیل استات

بتا- کاریوپیلن

ترپنن ۴ – اول

آلفا- ترپینول

تریل استات

نرول

پنتیل الکل

اوژنول

ژرانیول

اساس بادیان رومی (آنیس):

آلفا-پینن

کامفن

بتا-پینن

دلتا۳- کارن -میرن

آلفا-ترپینن

لیمونن

گاما- تریپنن

پ- سمول- ترپینولن

ترپینن ۴- اول

سزگوئی ترپن

آلفا- ترپینول

آنتول

بنزیل الکل

ن این گیاهان افسنطین می‌باشد که تحریک کننده اشتها و عمل معده می‌باشد ودیگر آویشن که تاثیر آرامش دهندگی دارد.

Vishnevskii , E.F. Absract of food science and technoloy.

در فرانسه در سالهای اخیر تحقیق روی جنیتازرد،‌ شیرین بیان، تمشک و توت‌رنگی با در نظر گرفتن بهبود خلوص اسانسهای روغنی موجود و ترکیبات

با طعم مطبوع با استفاده از برگهای
red sorrel (Hibiscus sabdariffa) گیاهی بوی فرانسه، توسط آسیاب کردن برگها، خیساندن آنها در آب و الک کردن تولید می‌گردد.

Awad- abdou,M.

Abstract of food sxience and technology.

ب- تهیه نوشابه دیگر با استفاده از گیاهان در ممالک دیگر:

در شوروی، ۲۰ گیاه خودرو وحشی بر اساس خواص طعم، تا نیر روی سلامتی و وفوریا سهولت کشت به منظور استفاده از آنها بعنوان طعم دهنده و یا ماده رنگی جهت تولید نوشابه گوارا مورد بررسی قرار گرفت. نتایج و آزمایشات منتهی به ۴ نوشابه جدید با « بیس» افسنطین، نعناع ، رازیانه گل گاوزبان و ریحان گردید. علاوه بر ارگانولپتیگی عالی، نوشبه جددی محتوی مقادیر قابل توجهی اسید اسکوربیک، تیامین و ریبوفلاوین می‌باشد. به علت وجود مواد آنتی میکروب طبیعی «شلف- لایف»
۱۲-۱۰ روزه دارد.

Kolesnikova, I. O: “Abstract of food science and technology”

در شوروی نوشابه‌های غیرالکلی محتوی شکر،‌ اسید سینریک، آویشن و  و آب تهیه می‌گردد ولی

و تقویتی و درمانی و پیشگیری از بیماری روی نوشابه صورت گرفت . به این ترتیب که عصاره گل همیشه بهار، عصاره مرزنگوش و اسانس چند گیاه مطبوع در نسبت‌های معین اضافه گردید.

نوشابه حاصل با مناسبترین تناسب‌های مواد گیاهی و اسانسهای اتری، که هر کدام از آنها سرشار از ویتامینها و مواد فعال از نظر بیولوژی است یعنی سیستم اعصاب را آرامش می‌بخشد، برای دستگاه هاضمه اثر بسیار مطلوب دارد و بخوبی رفع تشنگی می‌کند. بعلاوه وجود اسانسهای اتری در نوشابه عطر موزون و  فرح‌بخشی به آن می‌دهد. بعلت خواص ضدعفونی و باکتری  کش آن، دوام نوشابه برای نگهداری زیاد است.

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.

[/tab][/tabgroup]

[tabgroup][tab title=”منابع / پی نوشت ها” icon=”fa-pencil-square-o”]

۱- Journal of Agricalture and food chemistry.

۲- Pyke,M. food science and technology, 1970.

۳- Beverages: Carbonated and non-carbonated.

۴- جنیدی، م- چشمه‌های معدنی ایران- جلد اول.

۵- دکتر علی زرگری- گیاهان داروئی- جلد اول و دوم.

۶- پایان نامه علی اکبر سلامت- دانشکده داروسازی.

۷- دکتر یعقوب آئینه‌چی- گیاهان داروئی و مفردات پزشکی.

 

[/tab][/tabgroup]

خرید و دانلود فوری

نسخه کامل و آماده
4900 تومانبرای دریافت نسخه کامل

120 صفحه فارسی

فونت استاندارد/Lotus/16

فرمت فایل WORDوPDF

دارای ضمانت بازگشت وجه

نسخه قابل ویرایش+نسخه آماده چاپ

دریافت فوری + ارسال به ایمیل

[well boxbgcolor=”#e5e5e5″ class=”fontawesome-section”][tblock title=”برای مشاهده تمام پروژه ها ، تحقیق ها و پایان نامه های مربوط به رشته ی خود روی آن کلیک کنید.”][/well]

(برای امنیت و سهولت بیشتر پیشنهاد میشود با نرم افزارهای موزیلا فایر فاکس و یا گوگل کروم وارد شوید)

***************************

*************************************

پرداخت از درگاه امن شاپرک  با همکاری شرکت زرین پال صورت میگیرد

 ۱۵ درصد از درآمد فروش این فایل به کودکان سرطانی(موسسه خیریه کمک به کودکان سرطانی) اهدا میشود

پس از پرداخت،علاوه بر ارسال فوری فایل ها به ایمیلتان،مستقیماً به صورت اتوماتیک به لینک دانلود فایل ها  ارجاع داده میشوید.

در صورت نیاز به هرگونه راهنمایی با ایمیل (MASTER@NEXAVARE.COM) یا شماره تماس پشتیبان (۰۹۳۶۹۲۵۴۳۲۹) در ارتباط باشید

[alert type=”alert-danger”]کاربر گرامی، برای تهیه این اثر هزینه و زمان زیادی صرف شده است.که اکنون با این قیمت ناچیز در اختیار شما قرار گرفته است.لطفاً  تنها جهت استفاده دانشجویی یا شخصی خرید نمایید.همچنین اگر مدیر یک وبسایت یا وبلاگ هستید خواهش میکنیم آن را کپی نکنید.و یا در صورت کپی منبع را به صورت لینک درج نمایید. ضمناً شرعاً هم لازم به کسب رضایت است که به علت زحمت زیاد در انتشار ، کارشناسان ما رضایت استفاده بدون پرداخت هزینه آن را ندارند.تشکر از حمایت شما[/alert]


درباره نویسنده

publisher4 206 نوشته در سیستم همکاری در خرید و فروش فایل نگزاوار دارد . مشاهده تمام نوشته های

دیدگاه ها


دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.