no-img
سیستم همکاری در خرید و فروش فایل نگزاوار

بررسي رابطه بين روش شاگرد محور و رشد و پرورش خلاقيت دانش‌اموزان دختر مقطع متوسطه

help

سوالی دارید؟09369254329

سیستم همکاری در خرید و فروش فایل نگزاوار
بهترین ها از دید دانش آموزان
آشنایی با سیستم خرید،فروش و بازاریابی نِگزاوار

گزارش خرابی لینک
اطلاعات را وارد کنید .

ادامه مطلب

بررسی رابطه بین روش شاگرد محور و رشد و پرورش خلاقیت دانش‌اموزان دختر مقطع متوسطه -رشته: علوم تربیتی مدیریت برنامه‌ریزی آموزشی – تعلیم و تربیت در جوامع بدوی – تعلیم و تربیت اسلامی – ویژگی‌های شخصیتی و علمی معلم -خلاقیت ومیزان قبولی از خود- انواع روش تدریس
zip
اردیبهشت ۱۶, ۱۳۹۶

بررسی رابطه بین روش شاگرد محور و رشد و پرورش خلاقیت دانش‌اموزان دختر مقطع متوسطه -رشته: علوم تربیتی مدیریت برنامه‌ریزی آموزشی – تعلیم و تربیت در جوامع بدوی – تعلیم و تربیت اسلامی – ویژگی‌های شخصیتی و علمی معلم -خلاقیت ومیزان قبولی از خود- انواع روش تدریس


بررسی رابطه بین روش شاگرد محور و رشد و پرورش خلاقیت دانش‌اموزان دختر مقطع متوسطه -رشته: علوم تربیتی مدیریت برنامه‌ریزی آموزشی - تعلیم و تربیت در جوامع بدوی تعلیم و تربیت اسلامی - ویژگی‌های شخصیتی و علمی معلم -خلاقیت ومیزان قبولی از خود انواع روش تدریس

پایان نامه رشته روانشناسی در ۱۵۶ صفحه
[tabgroup][tab title=”فهرست” icon=”fa-pencil-square-o”]فهرست مطالب

عنوان                                       صفحه

فصل اول

مقدمه …………………………………..

موضوع تحقیق ……………………………..

فایده ، هدف و اهمیت تحقیق ………………..

فرضیه تحقیق ……………………………..

تعریف اصطلاحات …………………………..

تعریف عملیاتی …………………………..

فصل دوم

پیشینه تحقیق ……………………………

تاریخچه تعلیم و تربیت ……………………

تعلیم و تربیت در جوامع بدوی ………………

سنت آفریقایی در تعلیم و تربیت ……………..

پیدایش مدارس ……………………………

رابطه‌ی یک جانبه‌ی استاد و شاگرد ……………

سنت آسیایی در تعلیم و تربیت ……………….

تعلیم و تربیت اسلامی ………………………

ظهور عصر جدید ……………………………

انقلاب صنعتی …………………………….

در آستانه‌ی عصر حاضر ……………………..

اوضاع کنونی …………………………….

شیوه تدریس در گذشته ……………………..

ماهیت روش تدریس …………………………

عوامل موثر تدریس ………………………..

۱- ویژگی‌های شخصیتی و علمی معلم …………….

الف ) تاثیر شخصیت و رفتار معلم بر فرآیند تدریس

ب) تاثیر شخصیت علمی معلم بر فرآیند تدریس ……

۲- ویژگی‌های شاگردان و تاثیر آن بر فرایند تدریس

۳- تاثیر برنامه و ساخت نظام آموزشی ، بر فرآیند تدریس

۴- تاثیر فضا و تجهیزات آموزشی بر فرایند تدریس .

روشهای مختلف تدریس ……………………….

انواع روشهای سنتی تدریس ………………….

روش حفظ و تکرار ………………………….

روش سخنرانی …………………………….

مراحل اجرای روش سخنرانی ………………….

مرحله‌ی اول : آمادگی برای سخنرانی ………….

مرحله‌ی دوم :مقدمه سخنرانی ………………..

مرحله‌ی سوم: متن و محتوای سخنرانی ………….

مرحله‌ی چهارم: جمع‌بندی و نتیجه‌گیری ………….

روش پرسش و پاسخ …………………………

روش پرسش و پاسخ بر سه اصل متکی است ………..

روش نمایشی ………………………………

مراحل اجرای روش نمایشی …………………..

روش ایفای نقش …………………………..

مراحل اجرای روش ایفای نقش …………………

روش گردش علمی ……………………………

روش بحث گروهی ……………………………

روش آزمایشی …………………………….

روشهای تدریس جدید ………………………..

روشهای آموزش انفرادی …………………….

آموزش برنامه‌ای (PI) ………………………

آموزش به وسیله کامپیوتر ( CAI)……………..

آموزش انفرای تجویز شده (IPI)…………………

آموزش انفرادی هدایت شده ( IGE)……………..

بخش دوم :………………………………..

تاریخچه‌ی خلاقیت ………………………….

نوآوری در یونان باستان …………………..

خلاقیت در قرن نوزدهم ……………………..

خلاقیت در قرن بیستم ………………………

ابعاد خلاقیت …………………………….

نیازهای افراد خلاق ……………………….

  • نیاز به کنجکاوی ………………………
  • نیاز به رقابت ودرگیری بامسایل و مشکلات …..
  • مسئولیت‌ پذیری ……………………….
  • نیاز به صداقت و جستجوی حقیقت ………….
  • نیاز به تفاوت و استقلال ……………….

نقش معلمان در باروری خلاقیت ………………..

نقش معلم در بارور کردن خلاقیت دانش‌آموزان …….

به ۲ مرحله تقسیم می‌شود …………………..

الف – چگونگی تدریس به روش مشکل‌گشایی ………..

ب- تفکر خلاق ……………………………..

نقش معلم در ایجاد جو مطمئن ودلگرم کننده در کلاس

نقش مدرسه در توسعه خلاقیت دانش آموزان ……….

راهبردهایی در پرورش خلاقیت ………………..

عوامل موثردر خلاقیت ………………………

الف – نقش اطلاعات در خلاقیت ………………..

ب- انگیزش و خلاقیت ………………………..

پ- خلاقیت ومیزان قبولی از خود ………………

ت – رابطه محیط اجتماعی و خلاقیت …………….

نتیجه …………………………………..

روشهای پرورش خلاقیت ……………………….

  • تجربه برای ایده جویی سوخت می‌سازد ……….
  • بازیهای فکری- حل معما و جدول …………..
  • سرگرمیها و هنرهای زیبا ………………..
  • خلاقیت با مطالعه پیشرفت میکند …………..
  • نویسندگی به عنوان یک تمرین خلاقیت ……….
  • تمرین درحل مسائل …………………….

عواملی که مانع خلاقیت می‌شوند………………..

۱- عادات پیشین مانع حل مسائل‌اند …………..

۲- دلسرد کردن خود به عنوان یک عامل بازدارنده .

۳- کم رویی مانع خلق ایده‌هاست ………………

۴- تشویق ، ایده‌یابیرا پرورش میدهد ………….

۵- نزدیکان بهترین تشویقاند ………………..

فصل سوم …………………………………

روش تحقیق ………………………………

  • موضوع تحقیق ………………………….
  • جامعه تحقیق ………………………….
  • نمونه تحقیق ………………………….
  • چگونگی نمونه‌برداری ……………………
  • توضیح درباره نمونه‌ها ………………….
  • ابزارتحقیق …………………………..
  • روش اجرای تحقیق ………………………
  • ابزار تحقیق ………………………….
  • تحلیل آماری ………………………….

فصل چهارم ……………………………..

جداول آماری …………………………..

جداول آماری ……………………………

جداول آماری ……………………………

جدال آماری …………………………….

تجزیه و تحلیلهای آماری ………………….

محاسبات آماری توصیفی ……………………

نتایج …………………………………

تفسیر …………………………………

 فصل پنجم :

خلاصه ………………………………….

انواع روش تدریس ……………………….

روشهای سنتی تدریس ……………………..

روشهای جدید تدریس ……………………..

روش تدریس شاگرد محور ……………………

روش تدریس معلم محور …………………….

مشکلات و محدودیتها……………………….

پیشنهادات …………………………….

فهرست منابع فارسی ………………………

فهرست مجلات و نشریات …………………….

فهرست پایان نامه ………………………

فهرست منابع خارجی ………………………

ضمائم …………………………………….

پرسشنامه محقق (‌جهت سنجش – روش تدریس ) …….

پرسشنامه خلاقیت …………………………

[/tab][tab title=”مقدمه ” icon=”fa-pencil “]مقدمه

نظامهای آموزشی و فعالیتهای حاکم بر آن ،‌ با توجه به پیشرفت جوامع ،‌همواره دستخوش تغییر وتحول است و تحول آموزشی ، خود معلول تحول اجتماعی وتحول علوم و تکنولوژی است زیرا در یک جامعه ساده ،‌نیازها ساده و روش ارضای نیازها نیز ساده است .

در چنین جوامعی دایره‌ی آموختنیها گاهی آنچنان محدودند که هر کسی می‌تواند ادعا کند و بگوید :« هر آنچه آموختنی است فرا گرفتم .» ولی در جوامع پیچیده و پیشرفته ، سرعت تحول نظامهای آموزشی آنچنان سریع است که هر چند سال یکبار ، در ساختار نظام آموزشی دگرگونی کلی ایجاد می‌شود ،‌ و این تحول به حدی است که گاهی کسانی سخن از جامعه بی‌مدرسه به میان می‌آورند . بهترین دلیل در دنیای امروز ، با توجه به پیشرفت سریع علوم وتکنولوژی ، نه می‌توان به تمام دانش موجود دست یافت ، و نه می‌توان هر متخصصی را با هر خصوصیتی به کار تدریس و معلمی وا داشت .

با پیشرفت علوم و فنون و پیچیده شدن جوامع،‌نیازهای فردی و اجتماعی نیز پیچیده می‌شوند . ارضای نیازهای پیچیده نیز درجای خود ، احتیاج به علوم و فنون پیچیده دارد . کسب علوم و فنون پیچیده در سایه‌ی روشهای آموزشی پیچیده امکان پذیر است . به این جهت وظیفه و مسئولیت معلم امروز نسبت به گذشته سنگینتر و پیچیده‌تر شده است دیگر نمیتوان با روشهای سنتی ، جامعه و افراد آنرا به سوی یک تحول پیچیده و پیشرفته سوق داد .

در دنیای پیچیده هیچکس بی نیاز از تعلیم و تربیت نیست . امروز فعالیت در مدرسه وآموختن ود بخش عظیمی از زندگی انسانها شده است ،‌دیگر نمیتوان با طرز تلقی گذشته ، به شاگرد و تربیت او نگریست آنهایی که با روشهای سنتی آموزش دیده‌اند میدانند که چگونه نشستن سر کلاس،‌گوش دادن به صدای یکنواخت معلم ، از بر کردن بدون فهم مطالب درسی ، دلهره واضطراب ناشی از امتحان ،‌ و سرزنش معلمان و والدین چگونه موجب نفرت وگریز دانش‌آموزان از کلاس درس و محیط آموزشی می‌گردید .

اولین گام برای موفقیت در کار معلمی ، ایمان به رسالت معلم و عشق ورزیدن به شاگردان است . اگر معلمان به انسانهایی که ماهها و سالها با آنها سروکار دارند علاقمند نباشند و نتوانند ارتباط سالم با آنها برقرار کنند چگونه ممکن است بر آنها تاثیر بگذارند و موجب تغییر و تحول آنان شوند .

معلم باید از ویژگیهای شخصیتی مطلوبی نیز برخوردار باشند ، زیرا شخصیت او، وعلاقه و ایمانش از عوامل بسیار مهم و موثر در فرآیند آموزش است . یک معلم خوب در درجه اول باید انسان خوبی باشد ، مگر نه اینکه وظیفه او همچون وظیفه انبیاء است ،‌ومگر نه اینکه به بسیاری از بزرگان و مصلحان اجتماعی ، صفت معلم و مربی بزرگ داده‌اند .اگر انسان بودن وانسان دوستی در هسته‌ی مرکزی فعالیتهای معلمان قرار نگیرد ، هرگز درکار خود موفق نخواهند بود .

علاوه بر برخورداری از شخصیت برجسته ، آگاهی و شناخت معلمان از اصول و روشهای تعلیم و تربیت عامل مهم دیگری است که میتواند معلمان را درکار خود موفق سازد . امروزه کار معلمان همچون مشاغل دیگر به تخصصهای دیگری نیاز دارد . معلم امروز بدون آگاهی از روانشناسی ، فلسفه و اصول یادگیری، روشها و فنون تدریس ، هرگز قادر نخواهد بود وظیفه‌ی خطیر خود را به نحو شایسته انجام دهد . امروز معلمان نمی توانند صرفاً به اتکای داشتن مدرک دیپلم

ی را تا حد امکان ، براساس نیازهای آنان انتخاب کند و با در نظرگرفتن توانائیهای ایشان به ایجاد وضعیت مطلوب آموزشی اهتمام ورزد ، او باید ضمن هماهنگی لازم بین ویژگی‌های فردی و فعالیتهای آموزشی ، آموزش و یادگیری را برای آنان به صورت تجربه‌ای شیرین و لذت بخش درآورد .

اگر شاگردان بتوانند درحین آموزش و پرورش ، استعدادهایشان را شکوفا سازند و پیوسته احساس موفقیت کنند ، و در مدرسه فرصت بررسی مسایل شخصی و اجتماعیشان را داشته باشند . به راحتی می‌توانند ارزشهای اجتماعی و فرهنگی شایسته خود را بدست آورند و از احساس بی‌کفایتی و بیگانگی اجتماعی که معمولاً ناشی از عملکرد غلط معلمان در مدرسه است ، درامان باشند . معلم اگر با اصول و مبانی و هدفهای آموزشی و پرورش ، ویژگی‌های شاگردان و نیاز آنان ، روشها و فنون تدریس و سایر مهارتهای آموزشی آشنایی نداشته باشد هرگز قادر نخواهد بود زمینه‌ی شکوفایی استعداد و خلاقیت شاگردان خود را فراهم کند .

موضوع تحقیق

بررسی رابطه بین روش تدریس شاگرد محور و رشد و پرورش خلاقیت در دانش آموزان دختر دوره‌ی متوسطه‌ی منطقه ۸ تهران[/tab][/tabgroup]

[tabgroup][tab title=”قسمت هایی از متن (۱)”]

فایده ، هدف و اهمیت تحقیق

آشنایی با روشها ، فنون تدریس و الگوهای تدریس که جزو فعالیتهای آموزشی ضمن خدمت تدریس و محسوب می‌شوند و بکارگیری آنها ،

مه اندیشمندان مربیان وهمه افرادی که به نحوی از انحاء در ارتباط با آموزش و پرورش هستند با دیدگاه‌های خاص خود از معلم و نقش حساس او در وادی تعلیم و تربیت سخنها گفته‌اند .

دانش آموزان ، مسئولان ، والدین ، برنامه‌ریزان ، دانشمندان هم به معلم و کار او چشم دوخته‌اند واز او انتظارات فراوانی دارند ، چون همگی بر این عقیده‌اند که معلم می‌تواند جامعه‌ای را متحول ودرجهت اهداف مشخص هدایت کند .

امام خمینی می‌فرمایند : مقام معلم مقام والایی است ، مقامی است که خداوند آن را معظم شمرده لکن مسئولیت نیز بزرگ است .

خوشبختانه اکثر معلمان ما به اهمیت نقش خود به خوبی آگاهند نکته‌ی مورد توجه این است که در این رابطه وظیفه خود را چه میدانند ؟ آیا می‌پندارند که وظیفه معلم فقط درس دادن در چهارچب یک برنامه‌ی درسی رسمی است . که در قالب یک کتاب درسی در اختیار او قرار گرفته و باید به شکل یک برنامه درسی آموزشی توسط او تغییر حالت یافته ؟ و بدین وسیله وظیفه درس دادن بصورت یاددادن در حیطه‌ی عمل و تجربه قرار گیرد .

در اینجا نکته دیگری مطرح می‌شود و آن فرق بین درس دادن و یاد دادن است نکته ‌ی بسیار ظریف وحساسی است . جواب دادن به این نکته می‌تواند مقداری از مشکلات عدیده‌ نظام آموزشی را چاره سازی نماید ، یکی از معضلات آموزشی ، ما کمبود

یری نرمال هستند ، بوجود می آورد . و اما با طرح چنین مسایلی ، پر واضح است که فایده چنین تحقیقی روشن خواهد گردید . با اجرای چنین تحقیقاتی و البته مطالعه و بررسی نتایج بعمل آمده توسط معلمان گرامی ، ودانشجویانی که در آینده به این شغل مهم وارد می‌شوند باعث می‌شود که آنها روشهای بهینه و خلاق در تدریس ،‌ معضلات نظام آموزشی ، نیازهای دانش آموزان ، و توجه به استعدادها و توانائیهای دانش آموزان با درنظرگرفتن تفاوتهای فردی را توجه داشته باشند و در امر تدریس از این نکات

ای این مهم است که بهترین روشهای تدریس که مطابق با نیاز و خواسته دانش آموزان و در نظرگرفتن روحیات و استعدادهای آنان می‌باشد را بررسی کرده وروشن شود که روش شاگرد محور چقدر می‌تواند قدرت خلاقیت دانش آموزان را افزایش دهد .

با توجه به اینکه فلسفه اهم تعلیم وتربیت کشور ما ، انتقال مفاهیم ودانش به دانش آموزان است ، این تحقیق برآنست تا مضرات ناشی از این فلسفه را موشکافی کند وسعی در توجه به خواست دانش آموزان ، کشف استعدادها ، و افزایش کیفیت تدریس را در نظر دارد .

اهمیت این تحقیق هم در این می باشد که در زمینه‌ی تأثیر روش تدریس بر خلاقیت نیز تا آنجائیکه بررسی کرده‌ام تحقیقات خاصی صورت نیافته ، گر چه این تحقیق خالی از ضعف نمی‌باشد ولیکن از جمله موضوعاتی است که کمتر روی آن تأمل شده است وانشاالله اگر مطابق با آنچه که فرض کرده‌ام ، تحقق یابد ، راهگشایی است برای علاقمندان و دوستانی که به این موضوعات علاقه‌مند می باشند ،انشاء الله .

 

فرضیه تحقیق

میزان خلاقیت دانش آموزانی که با روش تدریس شاگرد محور (ارگانیستیک ) آموزش می‌بینند از سایر دانش آموزانی که با روش تدریس معلم محور ( مکانیستیک ) آموزش داده می شوند بیشتر است .

 

تعریف اصطلاحات

تعریف واژه‌هایی که در موضوع تحقیق بکار برده شده‌اند :

  • خلاقیت : توانایی تجسم ، پیش‌ینی و ایجاد ایده‌ها می‌باشد .[۱]
  • در لغتنامه پیرن:[۲]

خلاقیت عبارت است از کنش اختراعی تخیل آفریننده که در آثار گتزل و جاکسن چیزی متفاوت از هوش معمولی است .( لغتنامه پیرن)

  • در فرهنگ روانشناسی سیلامی راجع به خلاقیت چنین آمده است :

خلاقیت همان تمایل ذوق به ایجادگری است که در همه افراد و در همه سنین بطور بالقوه وجود دارد و با محیط اجتماعی ، فرهنگی پیوستگی مستقیم و نزدیکی دارد .( روانشناسی سیلامی)

  • طبق تعریف استین:[۳]

خلاقیت

در آنچه که مربوط به عقاید ، اختراع و تفکرو تخیل می‌باشد . (‌موچی یلی )

  • طبق تعریف آزوبل :[۴]

خلاقیت عبارت است از استعدادهای بی همتا در یک زمینه بخصوص بنابراین تعریف افراد آفریننده ، افرادی غیر متعارف هستند واین افراد از اشخاص با هوش خیلی کمیاب‌‌تر هستند.( ‌آزوبل)

  • طبق تعریف تورنس :[۵]

خلاقیت فرآیندی است که شامل ، حساسیت نسبت به مسائل، کمبودها ، تنگناها وناهماهنگی‌ها می‌شود ( تورنس )

  • طبق تعریف کورئن :[۶]

مراد از خلاقیت توانایی ، دستکاری نمادها ، آرایش آنها و دسته‌بندی آنها به طریق تازه و دارای سودمندی

ت ، واژه متد در فرهنگ فارسی « معین » و فرهنگ انگلیسی به فارسی « آریانپور» به : روش ، شیوه ، راه ، طریقه ، طرز و اسلوب معنی شده است . بطور کلی « انجام دادن هر کاری » را روش گویند. [۷]

روش تدریس: عبارت است از راه منظم ، با قاعده و منطقی برای ارائه درس می‌باشد .

تدریس : بیان صریح معلم درباره‌ی آنچه که باید یاد گرفته شود .

تدریس : تعامل متقابل بین معلم و شاگرد و محتوا در کلاس درس می باشد .

تدریس :فراهم آوردن شرایط ، اوضاع و احوالی که یادگیری را برای شاگردان آسان کند .

تدریس : تعامل یا رفتار متقابل معلم و شاگرد .

این تعریف دو ویژگی خاص برای تدریس مشخص می‌کند :

  • وجود تعامل یا رابطه ی متقابل بین معلم و شاگرد.
  • هدفدار بودن فعالیتهای معلم .

روش تدریس شاگرد محور ( ارگانیستیک )‌:

روشی است که آدمی بعنوان موجودی زنده در نظر گرفته می شود که

موجودی غیر فعال ، تهی ، وانفعالی در نظر گرفته می‌شود ،‌که ذاتاً تنبل و تن‌پرور است . مطابق این روش ، فعالیت آدمی در اثر نیروهای خارجی انجام می‌گیرد . بنابراین هدف آموزش و پرورش ، انتقال فرهنگ ، پر کردن ذهن آدمی و شکل دادن رفتار اوست .

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.[/tab][tab title=”قسمت هایی از متن (۲)”]

تعریف عملیاتی :

در تعریف عملیاتی که از متغیرهای موجود در موضوع تحقیق می‌توان بعمل آورد . متغیر مستقل روش تدریس می‌باشد که

ورد سنجش و بررسی قرار گرفته است و متغیر وابسته نیزخلاقیت است که بوسیله پرسشنامه ۶۰ سوالی تهیه شده .

 

فصل دوم :

بخش اول :تدریس …..

 

پیشینه تحقیق :

با توجه به بررسیهای متعددی که بعمل آوردم . متوجه شدم که در مورد این تحقیق قبلاً بررسی‌هایی به عمل آمده و تحقیقی با عنوان : بررسی تاثیرات روش تدریس شاگرد مدار توسط معلمان و رابطه آن با خلاقیت دانش آموزان پسر دوره‌ی ابتدایی شهر کرج توسط

ندارد .

 

تاریخچه تعلیم و تربیت[۱]

بشر از کهنترین دوران ، برای انتقال تجارب خود ، یعنی تفسیر قوانین و آیینهای مذهبی و اعتقادات ونظرات خود درباره پدیده‌های طبیعت ، آگاهانه از موهبت زبان استفاده کرده و این تجارب را سینه به سینه از گروهی به گروه دیگر و از نسلی به نسل دیگر ، رسانده است ،این عمل تا آنجا اهمیت یافته که اجتماعی کردن محفوظات فرد لازمه‌ی بقای نوع شده است . این نکته بویژه در مورد گسترش کاربرد ابزار که در میان همه‌ی انواع جانداران امتیاز خاص نوع بشر است ، به چشم می‌خورد .

انسان برای مقابله

خود ، توانست به مرور به موجودیت خویش سروسامان دهد و برای تشکل کوششهای دسته‌جمعی خود ،

ترتیب به نیروی اندیشه و خرد خود شکل داد که تحول بزرگی بود .

شواهد علمی مبتنی بر توانائیها و نیازهای زیستی ، جسمی و غریزی انسان نشان می‌دهند که این تحول چه نقشی در سرنوشت نوع بشر داشته است .

بطور کلی ، نژادهای گوناگون بشر در جریان هماهنگ کردن خود با انواع محیطها و شیوه‌های زندگی از دوران ماقبل تاریخ تا کنون تغییر چندانی نیافته‌اند . با اینهمه انسان امروزی ، لحظه‌ای از تسخیر محیطهای تازه باز نایستاده است و از برکت دانش‌های روز افزونی که نسل به نسل به او رسیده است ، یعنی به بیان دیگر ، بر اثر تعلیم و تربیتی دم به دم گسترده‌تر و پیچیده‌تر ، حتی در محیطهای آلوده نیز می‌تواند زنده بماند ؛ محیطهایی که اگر بشر نمی‌دانست چگونه در شرایط آن ایستادگی کند ، جسماً و روحاً قابلیت تحمل آنها را نمی‌داشت .

در تاریخ

بزرگترین پیروزیهای مردان و جوامع بزرگ تاریخ بشر داشته است . بعلاوه مسیر این تاریخ را با درستی و صداقت در خود منعکس ساخته و شاهد لحظات اوج و فرود ، و روزهای تلاش و ناامیدی ، وهماهنگیها و تضادهای آن بوده است .

 

تعلیم و تربیت در جوامع بدوی

تعلیم و تربیت در جوامع بدوی صورت متکثر و مداوم داشت . هدف آن شکل دادن به خصلتها ،‌استعدادهای درونی ، مهارتها و سجایای اخلاقی فرد بود . این فرد از طریق همزیستی با جامعه ، بیش از آنکه تعلیم بگیرد ، خود آموزی می‌کرد . زندگی در خانواده یا در کلان ، از کار گرفته تا تفریح ، از مناسک دینی تا آیینهای قومی ، همه فرصتهای روز به روزی برای آموختن بودند . آموختن از هر طریقی

 

این اشکال طبیعی سازمان نیافت ه، اکنون نیز در نقاط وسیعی از دنیا به عنوان یگانه شیوه‌ی تعلیم و تربیت برای میلیونها تن از افراد بشری مشاهده می شود . از این گذشته ، صور آموزشی در جوامع تعلیم یافته‌ی امروزی نیز ، آنچنان که به نظر می رسد ، تفاوت چندانی با گذشته ندارد . زیرا هنوز ، هم کودکان و هم بزرگسالان ، تا حدود زیادی تعلیم و تربیت خود را مستقیماً و به طور ضمنی و تصادفی از تجربه‌ی حاصل از محیط و خانواده و اجتماع خود کسب میکنند . دانشی که اینگونه به دست می‌آید ، به مراتب از اهمیت بیشتری برخوردار است : زیرا تاثیر آن بر نیروی دریافت کودک نسبت به آموزش مدرسه‌ای بیشتر است و این آموزش هم به سهم خود چندان قالب تفکری برای شاگرد فراهم می آورد که از طریق آن بتواند به دانشی که از محیط کسب کرده است ، نظم بخشد و مفهوم عینی بدهد .

 

سنت آفریقایی درتعلیم و تربیت

سنت آفریقایی ، همانند بسیاری از سنتهای دیگر دنیا ، هنوز گواهی بر وضع دیرین تعلیم و تربیت است . به گفته‌ی «

،

برخوردار نبوده‌اند . آنان آموزش خود را در مکتب زندگی و تجربه به دست می آورند . تعلیم و تربیت به اینگونه « غیر رسمی » بود .

هر بزرگسالی کم یا بیش معلم به شمار می‌رفت .اما ، عدم وجود موسسه رسمی ، دلیل بر فقدان تعلیم و تربیت نبود و هرگز در اجتماع از اهمیت آن نمی‌کاست .

این گفته دلیلی است بر اثبات این حقیقت که شیوه‌ی سنتی تعلیم و تربیت آفریقا ، باهمه‌ی محدودیتها و نارسائیهایش ، میـواند یکی ازتجربه‌های بسیار جالب در زمینه‌ی تعلیم و تربیت غیر رسمی باشد .

 

پیدایش مدارس

دلیل ضرورت تاریخی نهاد آموزشی این است که پیدایش آن بتدریج و طی دوره‌های مختلف لیکن در مراحلی مشابه و قابل قیاس ، درهمه‌ی انواع جوامع صورت گرفته است .

به نظر می‌رسد که پیدایش پذیرش سازمانهایی که بتدریج شکل مکتب و مدرسه را به خود گرفت ، با توسعه‌ی روز افزون کاربرد کلام مکتوب ، بستگی اساسی داشته باشد . فراگرفتن سواد طبعاً مستلزم گرد آمدن جوانان به نزد استاد و در اتاق درس بود.

عظمت قدرتهای تازه‌ای که

ظر از تمام آیینها و مناسب مذهبی ،شیوه‌ی شفاهی تعلیم و تربیت از رابطه‌ی مستقیم با اشیاء و افراد برخوردار بود . اما کتاب ، جایگزین روشهای مستقیم انتقال دانش شد و این پیشداوری را به وجود آورد که کلمه‌ی مکتوب، و تکرار شفاهی آن ،‌به مراتب ارزشمندتر از درسهایی است که از زندگی روزمره می‌آموزیم برتردانستن کلام مکتوب برکلام شفاهی ، هنوز عمیقاً در اکثر نظامهای آموزشی کنون به چشم می‌خورد .

 

رابطه‌ی یک جانبه‌ی استاد و شاگرد

به اینگونه ، اندوخته‌ی فزاینده‌ی دانش و سنت ، که در چارچوب خشک انضباط مدرسه‌ای تشکیل می‌شد ، طی هزاران سال از استاد به شاگرد رسید و این امر اساس رابطه‌ی یک جانبه‌ی میان استاد و شاگرد گردید .این رابطه هنوز در اکثر مدارس دنیا حکمفرماست ،

در تعلیم و تربیت

تعلیم و تربیت در آسیا ، با همین گونه قالبها شکل گرفت . ارج واحترام کلام مکتوب با کار میرزایان عالیرتبه‌ی چینی به اوج قدرت خود رسید . نظام تعلیم و تربیت چینی ، که کار خطیر تعلیم و تامین مشاغل دولتی را بر عهده داشت ، نخست با شیوه‌های بازتر و آزادانه‌تر از دیگرنظامها آغاز به کار کرد و در هماهنگ ساختن فکر و عمل ، کامیابیهایی به دست آورد . اما تدریجاً ، به پیروی از جامعه‌ای کهنه و فرسوده به صورت قالبهای متحجری درآمده و بالاخره نظام خشک امتحان و تعیین مقام و درجه ، آن را فلج کرد . دانشگاههای برهمنان هندی – نخستین دانشگاههای جهان – نمونه‌ی کاملی از تعلیم و

« کاست » ها بود و تعلیم و تربیت را در انحصار خود داشت سربرآورد ؛ لیکن بتدریج انعطاف خود را از دست داد و آن نیز به جمود گرایید .

در ایران باستان ، تعلیم و تربیت سراسر زندگی فرد و فعالیتهای او را در زمان پیروی در بر می‌گرفت .در این نظام تربیتی ، فرد نه تنها برای کسب علوم و فضایل اخلاقی و اخذ اصول فکری تلمذ میکرد ، بلکه علوم مدنی وداشتن زندگی عملی را نیز فرا می‌گرفت .

 

تعلیم و تربیت اسلامی

در بسیاری از کشورها ، اسلام با رسالتی جهانی که برای خود مشخص کرده بود ، کوشید تا هدفها و روشهای مطلوب تعلیم و تربیت بلند پایه‌ای را تعریف کند . اسلام به قابلیت بشر برای رسیدن به کمال از راه تعلیم وتربیت اطمینان داشت و در نتیجه برای نخستین بار در دنیا نظریه‌ی آموزش مداوم را توصیه کرد و مسلمانان را دعوت نمود تا « زگهواره تا گور » دانش

از هر چیز به آموزش علوم ، پزشکی ، فلسفه ، ریاضیات و نجوم توجه داشت .

 

ظهور عصر جدید

بعد از قرون وسطی ، یعنی از عصر رنسانس و اصلاح دین تا اوایل دوران معاصر ، اثرات عمیقی در پیشرفت تمدن پدیدار گشت ؛ افقهای وسیع جدیدی در مقابل دانش گشوده شد ؛ نیروهای تازه‌ای از بند رها شدند و تعاریف تازه‌ای از انسانیت ارائه گردید .

معهذا ، این تاثیرات تا حدی به کندی در تعلیم و تربیت ظاهر شد حال آنکه گسترش اندیشه فلسفی و پرتوهای جدید روانشناسی و رواج زبانهای زنده در سطح شامخ دروس دانشگاهی ، افق آن را گسترش داده ودر

جبات گسترش تعلیم و تربیت و همگانی شدن آن را بتدریج فراهم ساخت و در این مسیر آموزش و پرورش شکلهای مختلف به خود گرفت.

 

انقلاب صنعتی

در کشورهایی که گامهایی نخستین را به سوی صنعتی شدن بر می‌داشتند ، توسعه صنعتی تقریباً رابطه مستقیمی با همگانی شدن تعلیم وتربیت داشت. به موازات گسترش روز افزون انقلاب صنعتی به کشورهای دیگر ،ناگهان در تعلیم وتربیت پیشرفت انقلاب آمیزی رخ داد و مفهوم تعلیمات اجباری و عمومی را به وجود آورد .نظام اجتماعی ،‌که در آن تضادهای طبقاتی به جای آرامش و کاهش یافتن ، مشخص و حادتر می‌شد، ایجاب می ‌کرد که فرآیند همگانی شدن دانش، حتی‌المقدور در چهارچوبی محدود ،‌مهار گردد. از یک سو اشکالی نمی‌دید که مبادی ابتدایی علوم را به کودکان شهروده بیاموزد تا به این وسیله حداقل احتیاجات صنایع را از حیث نیروی انسانی کافی برآورد سازد ،

بگشاید .

 

در آستانه‌ی عصر حاضر

از انقلاب صنعتی به بعد بویژه پس از تحولات علمی و فنی ، در محتوای زندگی انسان و وسایل تولید ، دگرگونیهای عمیقی به بار آمد . چشم‌انداز تعلیم وتربیت نیز به دلایل بسیار ، تغییر یافت و گسترده‌تر شد .دولتها عده بیشتری از افراد تحصیل کرده را به خدمت فرا خواندند .

پیشرفتهای اقتصادی ، امکانات شغلی را برای مردان و زنان واجد شرایط چندین برابر کرده و تربیت

اوضاع کنونی

پس ازجنگ جهانی دوم ، تعلیم و تربیت از جهت مخارج کلی ، عظیمترین فعالیت جهانی شده است . بودجه تعلیم و تربیت در سطح هزینه‌های عمومی جهانی رقم دوم را تشکیل می‌دهد و درست بعد از بودجه نظامی قرار می‌گیرد. از آنجا که کار خطیر تعلیم وتربیت هر روز همچنان گسترده‌تر و پیچیده‌تر می‌شود ، بودجه‌ای که امروز بدان تعلق می‌گیرد ، بهیچوجه با گذشته قابل قیاس نیست . تعلیم وتربیت اکنون جزء اساسی هر کوششی است که به منظور رشد اجتماع و پیشرفت بشر به عمل می آید ، و نیز مقام مهم و روز افزونی در تنظیم سیاستهای ملی و بین‌المللی احراز می‌کند .[۲]

 

شیوه تدریس در گذشته

ابن بطوطه[۳] در سفر خود به بغداد در سال ۷۲۷ درباره‌ی نحوه‌ی تدریس در آنجا اشاره می‌نماید که استاد با وقار بر روی کرسی و رقبه چوبی کوچکی می‌نشست و دو نفر معید برای تکرار درس و املای آن در طرفین وی قرار می‌گرفتند . تشکیل این نوع کلاسهای درس که برخلاف معمول گذشته ‌ی خود می‌باشد از ازیاد شاگردان بود . در گذشته تشکیل مجلس درس به صورت حلقه بود . شاگردان درهنگام درس به دور مدرس حلقه‌وار می‌نشستند و به او گوش فرا می‌دادند . این حلقه‌ها به نام استاد

را روی زانو قرار میدادند.[۴]

حلقه‌های درس در مساجد و مدارس تشکیل می‌شد و گاه در یک مسجد چندین حلقه درس همزمان برپا می‌گردید .اهمیت حلقه‌های درس بستگی به مدرس و موضوع درس داشت. این حلقه‌ها گاهی اوقات وبه ویژه پس از احداث فضاهای آموزشی مانند مجلس تدریس مناظره (

می‌شد.[۵]

به طوری که از تحقیق در احوال مدارس قدیمی که بیشتر دارای ویژگی‌های نظام غیر رسمی آموزش و پرورش کنونی است بر می آید .[۶]«عبارت خوانی » روش غالب بر آنها است .

مهارتهای لازم پیش از تدریس استاد شامل : آماده سازی خود بوسیله‌ی مطالعه‌ی دقیق ، جا افتادن و روان کردن برای دوره کردن درس پیشین با طرح چند سوالی از

در این روش مستقیم به قرائت کتاب سعی می‌کند تا شاگردان تلفظ و قرائت صحیح اعراب را با استعمال دقیق و تکرار عبارات فرا گیرند . بعد از آن استاد حاصل بحث کتاب را از خارج (‌کتاب بسته ) توضیح می‌دهد .

بنابراین در روش مدارس قدیمه ، کتاب ،‌کلاس ، سخنرانی و مباحثه یکجا عرضه می شود .مباحثه روش اصلی و پایه‌ی تحصیل

مراجعه شاگرد به اشخاص دیگر و مباحثه درسهای گذشته در فاصله‌ی گرفتن درس جدید تا جلسه‌ی بعد است گاهی این مباحثه درگروههای دو نفره و گاه چند نفره همشاگردی و یا با شاگردان گذشته ، پیش یا بعد از درس صورت می‌گیرد .

امروزه در شناساندن روشهای مناسب آموزش و پرورش تحقیقات فراوانی انجام پذیرفته است . دفتر بین‌المللی تعلیم و تربیت وابسته به یونسکو تعداد بیش از ۳۰۰ روش تدریس شناخته شده را ذکر میکند.[۷]

برای تقسیم‌بندی این روشها کسانی معتقدند که آنها بر حسب سه الگوی پیش سازماندهنده[۸] ( معلم محوری )‌، مشکل گشایی[۹] (‌دانش آموز محور) و فرد مداری[۱۰] معرفی شوند.

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.

[/tab][tab title=”قسمت هایی از متن (۳)”]

ماهیت روش تدریس

در سرتا سر تاریخ تعلیم و تربیت ، تئوری و عمل نقشهای مختلفی را برای معلم در زمینه یادگیری دانش‌آموزان معین کرده‌اند . برخی از این نقشها حاکی از آن

عدم مداخله نامید .

در طول قرن بیستم نیز نقش معلم از آمرانه به آزاد منشانه تغییر جهت داد و روشهای معلم – مدار به کودک – مدار و سپس مشارکت معلم و شاگرد در طراحی فعالیتهای یادگیری تبدیل شده است . این تغییرات گویای آن است که نقش معلم انعکاسی از فلسفه‌ی تعلیم و تربیت و

چنانچه در شناخت این حقیقت قصور ورزیم ، در رابطه

بدان معنی است که معلم وظایف یادگیری را برای شاگرد معین می‌کند و از او می‌خواهد که آنها را انجام دهد .

در مقابل ، کسانی هستند که تعیین درسی از سوی معلم را نشانه معلم – مداری و سلطه‌گری می‌دانندو آن را تهدیدی علیه ارزشهای آزاد منشانه قلمداد می‌کنند اینان بر این باورند که شاگرد باید در تعیین و طراحی تجارب یادگیری مشارکت داشته باشد و معلم و شاگرد با همکاری یکدیگر ، امور آموختن و ارزشیابی میزان یادگیری را سازمان دهند . این روش را می‌توان « طراحی مشترک دانش آموز و معلم » نام نهاد .

در اینجا معلم و شاگرد با همکاری و اشتراک مساعی با یکدیگر ، فعالیتهای یادگیری را تعیین می‌کنند و در این روش معلم ، نقش کاتالیزوری را بعهده دارد که امر یادگیری را برای شاگردان آسان می‌سازد.

برخی از علمای تعلیم و تربیت برای معلم و عدم مشارکتی ، بعنوان عامل تسهیل کننده‌ی یادگیری قایلند و مداخله‌ی بیش از حد او را در فرآیند آموختن صحیح نمی‌دانند . بر پایه این نظریه ، معلم چیزی جز بخشی از محیطی که کودک باید خود را با آن سازگار کند نیست . در اینجا ، یادگیری نتیجه‌ی سازگاری کودک با محیط است . روشی که براین نظریه مبتنی است کودک – مدار یا

معلمی نه برای تجربه یادگیری طراحی میکند و نه درصد ایجاد انگیزه بر می‌آید . بلکه ، نگرانی او در مورد محیطی است که باید برانگیزاننده‌ی نیازها باشد . حال این سوال مطرح می‌شود که کدام نظریه و روش بهتر است . بدیهی است هر نظریه و روشی محاسن و معایبی دارد بنابراین چنانچه از تلفیق آنها استفاده شود نتایج بهتری عاید خواهد شد .

در موردی که به تشخیص معلم ، کسب تجربه‌ای برای کودک لازم است ، ولی کودک آن نیاز را احساس نمی‌کند ، معلم باید با تعیین تکلیف درسی شرایط آموختن را برای او فراهم سازد .همچنین هنگامیکه کودک با فعالیتهای شخصی می‌تواند تجربه‌ی لازم را کسب کند ، معلم باید برای او آزادی عمل قایل شود و نیز زمانیکه معلم در مواردی که انگیزه بسیار قوی برای کسب تجربه تازه‌ای در کودکان مشاهده می‌نماید ، باید آنها را در طراحی فعالیتها شرکت دهد . [۱]

 

عوامل موثرتدریس [۲]

تدریس امر ساده‌ای نیست . معلم در تدریس با متغیرهای متفاوتی سروکار دارد . او سعی می‌کند با دستکاری وکنترل متغیرهای مختلف ، شرایطی به وجود آورد که در آن یادگیری صورت گیرد شناخت و کنترل همه‌ی عوامل و متغیرهای دخیل ،‌کار آسانی نیست ، و شاید بتوان گفت غیر ممکن است . بدون شک ، در ایجاد محیط یادگیری عواملی همچون ویژگیهای معلم و

متعدد و غیر قابل کنترل ، به وجود آورد ؟ در پاسخ چنین سوالی باید گفت : درست است که معلم همه‌ی متغیرهای دخیل را نمی‌‌تواند تحت کنترل قرار دهد . اما شناختن چنین عواملی ، او را قادر خواهد ساخت که در تنظیم فعالیتهای تدریس تصمیمی آگاهانه اتخاذ نماید . اگر معلم از نظریه‌های تدریس یادگیری شناخت دقیق و علمی داشته باشد ، قویتر و دقیقترمی‌تواند در ایجاد شرایط مطلوب یادگیری ، فعالیت کند . بدین لحاظ به تحلیل بعضی از عوامل موثر در تدریس می‌پردازیم .

 

۱- ویژگی‌های شخصیتی و علمی معلم

اساسی‌ترین عامل برای ایجاد شرایط مطلوب جهت تحقق هدفهای آموزشی ، معلم است . اوست که می‌تواند حتی نقص کتابهای درسی و کمبود امکانات آموزشی را جبران نماید ، و با بهترین شرایط و موضوع تدریس را با عدم توانایی در ایجاد ارتباط عاطفی مطلوب به محیط غیر فعال و غیرجذاب

رد . برشمردن ویژگیهای معلم ، چندان کار آسانی نیست ،‌زیرا جوامع مختلف با فلسفه و نگرشهای مختلف ، انتظارات متفاوتی از معلم دارند . ولی می‌توان به ویژگی‌های کم و بیش مشترکی که لازم است همه معلمان در همه جا داشته باشند اشاره کرد ، به نمونه‌هایی از آن در این جا اشاره میکنیم .

 

۱- معلمان شاگردنگر :

این گروه از معلمان ،‌شاگرد را هسته‌ی مرکزی فعالیت خود قرار می‌دهند و او را محور اصلی فعالیتهای آموزشی می‌دانند . آنان فعالیت و رشد همه جانبه‌ی شاگردان را در نظر میگیرند مواد درسی و انتقال دانش را برای پروش آنها به کار می‌برند . این گره به طور کلی ، به پرورش استعداد شاگردان شوق فراوان دارند . البته نباید تصور کرد که معلمان دیگر هیچ توجهی به شاگردان ندارند ، بلکه می‌توان گفت که این دسته از معلمان بیشتر از سایرین ، شاگردان را در نظر دارند ، و رفتارشان نسبت به شاگردان به گونه‌ای است که هر مشاهده کننده‌ای در اولین برخورد متوجه آن می‌شود .

معلمان شاگردنگر ، اگر اطلاعات ودانش زیادی هم داشته باشند ، انتقال همه‌ی آنها را به شاگردان چندان مهم نمی‌دانند ، بلکه بیشتر فعالیت خود را بر عمل آموزش و پرورش شاگرد متمرکز می‌کنند تا انتقال مواد درسی .اینان از میان علوم ، بیشتر به علوم انسانی مخصوصاً روانشناسی توجه دارند .

گروه شاگردنگر را

 

 

۲- معلمان درس‌نگر :

معلمان درس نگر ، بیشتر به درس اهمیت می‌دهند تا پرورش شاگردان ، تمام کوشش آنها بر این است که به هر طریقی که شده درس را به شاگردان انتقال دهند . گروه درس نگر ، به شاگردان و تفاوتهای فردی آنان توجهی ندارند ،یا آن را چندان مهم تلقی نمی‌کنند . به نظر این گروه ، شاگردان موظفند که درس را به طور کامل یاد بگیرند ، و به معلم پس بدهند . به اعتقاد افراد این گروه ،‌حقایق علمی شاگردان را برای زندگی اجتماعی آماده می‌سازد ، به همین دلیل

به طور غیر مستقیم بر شاگردان تاثیری تربیتی هم می‌گذارند . اگر چه علاقه‌ی این گروه از معلمان بیشتر به رشته‌‌های علمی و مواد درسی است تا شاگردان ، ولی دلبستگی آنها به علم باعث می‌شود که شاگردان باعلاقه‌ی فراوان در کلاس درسشان حاضر شوند .

گروه « درس‌نگر فلسفی » با اینکه به درس بیشتر از شاگردان توجه دارند ، اما چون اغلب به مسائل کلی و اجتماعی می‌پردازند، کلاسشان گیرا است .شاگردان نسبت به این معلمان گرایش بیشتری دارند.

از نظر نوع رفتار نیز می‌توان شخصیتهای معلمان را به چند دسته تقسیم کرد : معلم چه « شاگردنگر» باشد و چه « درس نگر » ممکن است در رفتار خود با شاگردان رفاقت طلب یا اقتدار طلب باشد به طور کلی با توجه به رفتار معلم و علاقه‌ی او به شاگرد یا درس می‌توان معلمان را به چهار گروه : اقتدار طلب درس‌نگر ، اقتدار طلب شاگردنگر ، رفاقت طلب درس‌نگر و رفاقت طلب شاگردنگر تقسیم کرد .

 

الف ) تاثیر شخصیت و رفتار معلم بر فرایند تدریس

در فرآیند تدریس ، رفتار و کردار معلم از اهمیت خاصی برخوردار است . برای شاگردان ، عمل و رفتار معلم معیار مناسبی است برای ارزشیابی مطالب ، گفته‌ها ، وصایا و رهنمودهای او، بنابراین ، معلم باید در رفتار و

قرار گیرد . شاگردانش را آزاده بار بیاورد و به آنها بیاموزد که انسانیت قابل تحقق است و خود نیز نمونه‌ی تحقق یافته‌ی انسانیت باشد.[۳]

شهید ثانی در کتاب « منیه المرید فی آداب المفید و المستفید » درباره ی ویژگیهای معلم چنین می‌گوید :

معلم باید دارای خلوص نیت باشد و در جهت هدفهای الهی وانسانی گام بردارد ، از درون و بیرون متوجه خدا باشد و در تمام شئون زندگانی خود به او متکی گردد . دارای حسن خلق ، علو همت و عفت نفس باشد . با اهل

ا شاگردانش نباید این حق را به خودش بدهد که شاگرد را به دلیل اینکه یک نسل از او دیرتر به دنیا آمده است ، ‌یا چند سال از او کوچکتر است ، پذیرنده‌ی همه‌ی حرفهایش بداند . معلم باید در هنگام تدریس ، به همه‌ی شاگردانش توجه کند ، اغلب شاگردان مخصوصاً در دوره‌ی راهنمایی و سالهای اول دبیرستان ، با توجه به اقتضای سنی خود به توجه بیشتر معلم نیاز دارند ، و دوست دارند که به اظهار نظرهای آنان توجه شود و طرف مشورت قرار گیرند .اگر معلم به این مسئله اساسی توجه نکند و شاگردانش

توجه او واثبات وجود خود ، دست به کارهایی خواهند زد که نظم کلاس در هم بریزد و تدریس دچار شکست گردد.

معلم نباید در برخورد با شاگردان عدالت را فراموش کند . او نباید بین شاگردان تفاوت و تمایز قائل شود . اگر شاگردان

ین مساله در شهرهای کوچک ودر مدارس مناطق روستایی بسیار حائز اهمیت است .

معلم باید وقت شناس باشد . معلم خوب کسی است که زودتر از شاگردان وارد کلاس شود و دیرتر از آنان از کلاس خارج گردد، تا بتواند برای شاگردان الگوی نظم و تربیت باشد. وضع ظاهری و سخن گفتن معلم از عواملی هستند که در تدریس او اثر می‌گذارند . معلمی که با موهای ژولیده ، لباس کثیف و نامرتب و به طور کلی سرو وضعی نامناسب وارد کلاس شود ، نمی تواند الگوی مناسبی برای شاگردان باشد. او باید ساده و تمیز پوشی را همواره رعایت کند . با لحن مهربان و صمیمی صحبت کند و از تکیه کلامهای بی‌مورد اجتناب ورزد ، آهسته صحبت نکند و به گونه‌ای صحبت کند که همه‌ی شاگردان به راحتی صدای او را بشنوند .

 

ب) تاثیر شخصیت علمی معلم بر فرآیند تدریس

معلم هر اندازه دارای رفتار انسانی مطلوب باشد ، ولی از نظر علمی ضعیف و ناتوان تلقی گردد، مورد قبول شاگردان واقع نخواهد شد . شخصیت متعادل ، همراه با تسلط علمی معلم ، او را از نظر شاگردانش با ارزش و اعتبار می‌سازد . معلمی از نظر علمی قوی است که با روشها و

به ویژه روانشناسی تدریس یادگیری ، آگاهی کافی داشته باشد . آگاهی از علوم اجتماعی به ویژه روانشناسی اجتماعی نیز او را یاری خواهد کرد تا فرهنگ و ویژگی‌های خاص طبقات اجتماعی شاگردان را تا حدودی بشناسد و با شناخت خصوصیات فردی و اجتماعی آنان به برنامه‌ریزی فعالیتهای آموزشی بپردازد .

روش تدریس ، باید متناسب با اصول آموزش و پرورش و خصوصیات شاگردان انتخاب شود ، زیرا وظیفه‌ی اساسی ، معلم تنها درس دادن و پس گرفتن درس نیست ، بلکه مهمترین وظیفه‌ی او همکاری و راهنمایی یکایک شاگردان برای رسیدن به هدفهای مطلوب تعلیم و تربیت است .

تسلط بر محتوا و موضوع درس ، از مهمترین ویژگی‌های معلم است . برای تحقق چنین منظوری باید مطالعه مستمر و دائم داشته باشد و معلم باید همیشه بر آگاهیهای خود بیفزاید .

نقش دیگر معلم

معلم علاوه بر داشتن محتوای غنی علمی ، باید از فنون و مهارتهای آموزشی آگاه باشد. او باید هدفهای آموزش و پرورش را بشناسد و با این شناخت ، به فعالیتهای آموزشی خود جهت دهد . او باید قادر به تجزیه و تحلیل فرآیند آموزشی باشد و با استفاده از امکانات و تجهیزات موجود ، روش تدریس خود را انتخاب کند ( شعبانی ، ۱۳۷۱ ، ص ۱۴۳)

 

۲- ویژگیهای شاگردان و تاثیر آن بر فرآیند تدریس

آگاهی از فرایندهای شناختی شاگردان ، در سنین مختلف ، از ضروریترین وظایف معلم است زیرا فرایند رشد شاگرد ، علایق ، میزان انگیزش ، بلوغ عاطفی ، سوابق اجتماعی و تجارب گذشته از عواملی هستند که همواره بر روش کار معلم در کلاس اثر می‌گذارند . شاگردان صفات زیادی مانند : راستگویی ، دروغگویی ، شهامت ، ترس ، اظطراب ،

دهند ، بلکه بدین معنی است که فعالیت و کار در مدرسه باید مورد علاقه و دلخواه شاگردان باشد .

ساخت ذهنی ، هوش و تجربه‌های علمی شاگرد – مساله دیگری است که در روش تدریس باید به آن توجه شود . ساخت ذهنی کودکان با ساخت ذهنی بزرگسالان متفاوت است . بنابراین معلم باید برنامه و مواد آموزشی را مطابق سطح درک و فهم شاگردان عرضه کند تا برای آنان قابل جذب باشد . یعنی برنامه‌ی درسی و نوع و مقدار تکلیف ، باید براساس مراحل رشد ذهنی و تواناییهای مختلف شاگردان پی‌ریزی شود. زیرا هر غذای فکری برای همه ی سنین ، به یک اندازه ، مناسب نیست . بنابراین ، او می‌تواند به مدد روشهای سالم ، بازده کار شاگردان را افزایش دهد ، و حتی رشد معنوی آنان را ، بی‌آنکه به استحکام آن لطمه‌ای بزند، تسریع نماید.[۴]

معلم باید به شاگردان فرصت دهد تا دانش خود را خودشان بسازند . کودکان ، بیشتر از آنکه به آموزش مستقیم نیازمند باشند به فرصتهای یادگیری از طریق مستقیم محتاجند. بنابراین ، بهتر است که معلمان تا حد امکان از آموزش و انتقال مستقیم مفاهیم بکاهند و به فراهم آوردن فرصتهای یادگیری و ترتیب دادن مواد آموزشی برای ایجاد شرایط مطلوب یادگیری ، اقدام کنند .

موقعیت اجتماعی شاگرد ، از عوامل دیگری است که بر تدریس معلم موثر است شاگردان در فرایند اجتماعی شدن ، نیازمند الگوی سالم هستند تا بتوانند ساخت مطلوب « شدن » را در خود بیافرینند. والدین و معلمین ، الگوهای شخصیت شاگردان بشمار می روند . زیرا در

مبتنی بر اقتدار دیگران را جانشین اعتقاد فردی شاگرد می‌سازد .

درزمینه‌ی اخلاقی نیز همین امر صادق است ، به این معنی که کودک ، بدو خواب را صرفاً آن چیزی تلقی می‌کند که با قاعده‌ای که بزرگسالان وضع کرده‌اند ، مطابق باشد .

این اخلاق ،‌یعنی اخلاق اتکالی یا اطاعت از دیگران شاگرد را به انواع کجرفتاریها سوق خواهد داد . اینگونه اخلاق قادر نیست که کودک را به استقلال وجدان فردی یعنی اخلاق مبتنی برخیر – در مقابل اخلاق مبتنی بر تکلیف – سوق دهد . در نتیجه کودک برای درک ارزشهای اساسی جامعه دچار شکست می‌شود.[۵] شناخت مسائل یاد شده ، می‌تواند به معلم در فرآیند آموزشی و اتخاذ روش مناسب تدریس کمک کند .

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.[/tab][/tabgroup]

[tabgroup][tab title=”قسمت هایی از متن (۴)”]

– تاثیر برنامه و ساخت نظام آموزشی ، بر فرآیند تدریس

ساخت نظام آموزشی یک جامعه ، اعم از نگرشها و باورها ، برنامه‌ها و آیین نامه‌ها می‌تواند روش تدریس معلم را تحت تاثیر قرار دهد . آئین نامه‌های خشک و انعطاف ناپذیر ، تصمیم‌گیریهای غیر تخصصی در درون درهای بسته ، گزینش معلم ، توجه یا عدم توجه نظام آموزشی به نیازهای شاگردان و جامعه ، اصالت دادن نظام به محتوا و

و همه میتوانند فعالیت‌ مدرسه ، از جمله تدریس معلم را تحت تاثیر قرار دهند . بررسی ساختار نظام آموزشی ، از نظر « برنامه‌ » و « چگونگی » اجرا دو نظام کاملاً متمایز می‌توان تشخیص داد :

الف ) برنامه متکی بر اصالت مواد درسی .

ب) برنامه متکی بر رشد همه جانبه شاگرد.

برنامه متکی بر اصالت مواد درسی : در چنین نظامی ، معلم آزادی عمل و ابتکار چندانی ندارد . او بدون توجه به تفاوتهای فردی ، محتوای یکسان را با روشی ثابت ، به همه‌ی شاگردان ارائه می‌دهد و برنامه‌های درسی برای شاگردان خسته کننده است و آنان از محیط مدرسه و کلاس ، چندان رضایتی ندارند .

برنامه متکی بر رشد همه جانبه شاگرد : در چنین نظامی ، برنامه به مجموعه‌ی کوششهای آموزشی – که طبق نقشه و طرحی که شاگرد خود در تنظیم آن سهیم بوده صورت می‌گیرد – و موقعیتهایی که برای همکاری شاگردان گروههای کاری تشکیل می‌دهند و عملاً روش تقسیم مسئولیت و شیوه همکاری در زندگی را یاد می‌‌گیرند.( شعبانی ؛ ۱۳۷۴ ، ص ۱۴۸)

 


۴- تاثیر فضا و تجهیزات آموزشی بر فرایند تدریس

معلم خوب ، در شرایط محدود نیز می‌تواند موثر واقع شود . اما شکی نیست که فضا و تجهیزات آموزشی مناسب ، در کیفیت تدریس معلم بسیار موثر است . کثرت شاگردان ، نداشتن میز و نیمکت کیفیت نامطلوب تخته گچی ، عدم نور کافی ، کلاسهای سرد و تاریک با پنجره‌های مشرف به خیابان ، غیر بهداشتی بودن کلاس و نداشتن زمین بازی ، کتابخانه ،‌نمازخانه ، آزمایشگاه و صدها مساله دیگر می‌توانند روش تدریس معلم را تحت تاثیر قرار دهند .

حتی فضای باز موجود مدرسه و چشم‌انداز آن نیزمی‌تواند در روحیه شاگرد و معلم تاثیر گذارد . و کیفیت

 

روشهای مختلف تدریس[۱]

انواع روشهای سنتی تدریس : در اینجا انواع روشهای سنتی تدریس را که بیشتر در قالب و چهارچوب الگوی پیش سازماندهنده می‌گنجد تحلیل خواهیم کرد :

روش حفظ و تکرار : روش حفظ و تکرار ، یکی از قدیمیترین روشهای آموزشی است. در این روش ، به حافظه سپردن مطالب و تکرار و پس دادن آن مهمترین کار تلقی می‌شود . معلمی که بر محتوای درس مسلط است تمام یا قسمتی از آن را بیان می‌کند ، و سپس انتظار دارد که شاگردان همان مطالب را به وسیله‌ی تمرین وتکرار به خاطر بسپارند ، تا در جلسه آینده و یا در هنگام امتحان به او پس بدهند . در واقع، در این روش ، تدریس

، ارزشیابی در این روش تنها به منظور سنجش حافظه و میزان شاگردان بر محتوا صورت می‌گیرد . در این روش ، انضباط بسیار سخت وآمرانه است .

روابط معلم و شاگرد ، رسمی و براساس احترام و ترس بنا می شود . هدف اصلی در این روش ، پرورش نیروهای مجرد ذهنی است . مفاهیم حفظ شده در این روش ، ارتباطی با دنیای کار و فعالیت ندارد .

تمرینهای حافظه‌ای موجود در بسیاری از کلاسهای ما ، از این نوع است .

در این روش ، معمولاً انسان خلاق ، مبتکر ، کارآمد و نقاد تربیت نمی‌کند، و رغبت یادگیری را از بین می‌برد و روحیه نامطلوب ایجاد می‌نماید .

 

روش سخنرانی : روش سخنرانی در نظامهای آموزشی ، سابقه‌‌ای طولانی دارد . ارائه مفاهیم با بیان شفاهی از طرف معلم ، و یادگیری آن از طریق گوش دادن و یادداشت برداشتن از طرف شاگرد ، اساس کار این روش را تشکیل می‌دهد . دراین روش ، یک نوع انتقال یادگیری و رابطه‌ی ذهنی بین معلم و شاگرد ایجاد می شود .

که خود می‌پسندد پیرامون موضوع مورد نظر سخن گوید ، و هر وقت لازم بداند آن را پایان دهد . انتقال پیام ، یک جریان فکری یکطرفه از طرف معلم به شاگرد است .

 

مراحل اجرای روش سخنرانی

روش سخنرانی خواه مفصل باشد ، یا مختصر دارای مراحل اجرایی زیر است :

 

مرحله‌ی اول : آمادگی برای سخنرانی

کمیت و کیفیت یک سخنرانی، تعیین کننده‌ی نوع آمادگی معلم برای سخنرانی است . در سخنرانیهای کوتاه ، فوری و غیر رسمی معمولاً کسب آمادگی چندان امکان‌پذیر نیست ، اما برای سخنرانیهای طولانی و

دهد ، و آنهایی را که می‌توانند سخنرانی او را تقویت کنند انتخاب نمایند . ۲- آمادگی عاطفی : بسیاری از مردم هنگام سخنرانی دچار نوعی ترس ناگهانی می شوند این ترس به هنگام ارائه سخنرانی موجب کاهش توانایی ارتباط می‌شود . ترس از سخنرانی را می‌توان با روشهای مختلف کاهش داد . یکی از تکنیکهای بسیار موثر کاهش ترس ، روش از بین بردن منظم حساسیت است . این روش به انسان یاد می‌دهد چگونه راحت و آسوده باشد . پس از اینکه فرد آسوده و راحت شد ، تعدادی عوامل درجه‌بندی شده که ایجاد اضطراب میکنند ، به موقعیت اضافه می‌شوند . اگر فرد بتواند در موقعیت ایجاد شده ، آسوده خاطر بماند ، آن وقت می‌تواند مطمئن شود که

یک سخنرانی ، و انجام مراحلی مانند جمع آوری اطلاعات ، تنظیم ترتیب مطالب ، تعیین موارد تاکید ( مهم ) و فراهم ساختن مثالهای نافذ و ناب ، به زمان مناسب احتیاج است .

 

مرحله‌ی دوم : مقدمه سخنرانی

مقدمه را می‌توان به منظور ایجاد رابطه معلم و شاگرد ، جلب توجه شاگردان، نشان دادن مندرجات و مضامین اساسی و به فعالیت و جنبش درآوردن اطلاعات و تجربیات شاگردان مورد استفاده قرار داد .

 

مرحله‌ی سوم : متن و محتوای سخنرانی

بعد از اینکه مشخص شد سخنرانی از کجا باید آغاز شود و بعد از اینکه محرکهای لازم برای توجه به سخنرانی به کار برده شد ، معلم باید توجه خود را به متن سخنرانی معطوف کند .متن سخنرانی ، قسمت اصلی و بسیار مهم سخنرانی را تشکیل می‌دهد .

 

مرحله‌ی چهارم : جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

آخرین مرحله‌ی سخنرانی نتیجه‌‌گیری می‌باشد معلم می‌تواند از شاگردان بخواهد که بعضی از نکات مهم درسی را به خاطر بیاورند ، یا نظر خود را درباره‌ی آنها بگویند – به سوالات شاگردان پاسخ گوید – نکات مهم واساسی درس را دوباره گوشزد و مرور کند .

 


روش پرسش و پاسخ :

پرسش و پاسخ ، روشی است که معلم به وسیله‌ی آن شاگرد را به تفکر درباره‌ی مفهومی جدید یا بیان مطلبی تشویق می‌کند در این روش ، شاگرد تلاش می‌کند با کوششهای ذهنی ، از معلوم به مجهول حرکت کند . این روش را روش سقراطی نیز گفته‌اند سقراط معتقد بود که دانش در طبیعت افراد وجود دارد . کافی است معلم زمینه را مساعد کند و به شاگرد

وامیداشت و آنان را قدم به قدم هدایت می کرد تا خود جواب درست را کشف کنند .

در روش پرسش و پاسخ نیز معلم هنگام جلب توجه شاگرد به مطلب یا درس جدید وتدریس آن ، مستقیماً به بیان مطلب نمی‌پردازد ، بلکه با طرح سوالهای برنامه‌ریزی شده ،

بسیار روش موثری است. اما سوالات باید با توجه به زمینه‌های علمی شاگردان طرح گردند . و به گونه‌ای مطرح شوند که توجه آنان را بر انگیزد و ذهن آنان را به حرکت در آورد . در کلاسهای پر جمعیت ، معلم باید ترتیبی اتخاذ کند که همه‌ی شاگردان در جریان فعالیتهای آموزشی قرار گیرند ، و فعالانه به اندیشه و پرسش و پاسخ بپردازند ،از طرف دیگر ، معلم باید به شاگردان فرصت کافی جهت تفکر و تأمل و پاسخ بدهد .

 

روش پرسش و پاسخ بر سه اصل متکی است :

۱- وجود سوال یا مسئله‌ای که کنجکاوی شاگردان را برانگیزد و آنان را که وادار به تلاش ذهنی کند .

۲- طرح سوالهای متوالی جهت تداوم فعالیتهای ذهنی.

۳- هدایت تلاش ذهن ، جهت کشف آگاهانه مسأله بطوریکه نتیجه‌ی آن به خلاقیت فکری و کسب دانش منجر گردد.

هدف از روش پرسش و پاسخ ، تشخیص و تحریک و تفکر ، توانائیها ،

مهارتهای خاصی را از طریق دیدن فرا می‌گیرند . دراین روش ، معلم طرز کاربرد وسیله‌ای یا چگونگی ساختن شیء را نشان می‌دهد . شاید این اولین روشی باشد که بشر بکار برده است . در صورت نداشتن امکانات کافی شاید مناسبترین روش برای آموختن مهارتها باشد ، زیرا با استفاده از این روش معلم می‌تواند مهارتی به تعداد زیادی از شاگردان ، و در طی زمانی کوتاه ارائه دهد . مهمترین حسن این روش ، بکارگیری اشیاء حقیقی و واقعی در آموزش است . البته این روش به تنهایی به کار نمی رود ، و معلم ضمن ارائه روش نمایشی ناچار به استفاده از روش سخنرانی نیز می‌باشد .از روش نمایشی ، برای درسهایی که جنبه‌ی عملی و فنی دارند بیشتر استفاده کرد .

 

مراحل اجرای روش نمایشی

  • مرحله‌ی آمادگی
  • مرحله‌ی توضیح
  • مرحله‌ی نمایش
  • مرحله‌ی آزمایش و سنجش

روش ایفای نقش : روش ایفای نقش را میتوان برای تجسم عینی موضوعات و دروسی که برای نمایشنامه مناسب هستند ، به کار گرفت . در این روش ، فرد یا افرادی از شاگردان موضوعی را به صورت نمایشنامه اجرا می‌کنند . ایفای نقش به معنایی که در اینجا بکار می رود ، به مهارتهای خاص هنری مانند بازیگری در تاثر

صحنه احساس می‌کنند .چون تمرکز حواس و ارتباط عاطفی در این روش زیاد است . یادگیری بهتر و موثرتر انجام می‌‌گیرد .

افرادی که در روش ایفای نقش شرکت دارند عبارتند از :

 ۱- معلم یا مسئول اجرا : برنامه‌ریزی ، فراهم کردن امکانات ، و مدیریت اجرایی عملیات و برنامه نمایش به عهده معلم است ، و او است که در حقیقت کارگردان نمایش است .

۲- ایفاگران نمایش : ایفا گران نقش ، شاگردانی

مراحل اجرای روش ایفای نقش

  • تعیین موضوع و نوشتن آن به صورت نمایشنامه .
  • فراهم کردن شرایط ووسایل لازم برای اجرای نمایش .
  • تعیین نقشهایی که باید ایفا
  • ، نمایش برای شاگردان .
  • انجام و اجرای نمایشنامه .
  • بحث درباره‌ی محتوا و چگونگی اجرای نمایشنامه وارزشیابی نتایج آن .

 

روش گردش علمی :

روش گردش علمی ، گاهی برای مطالعه‌ی جامعه است ، که با توجه به هدفهای معین آموزشی ، از طرف معلم و شاگرد طراحی و تنظیم می‌گردد. اجرای این روش ، مستلزم توجه به نکات مختلفی است که معلم و شاگردان باید آن را رعایت کنند . اولین مساله‌ای که باید مورد توجه

حاصل شود ، باید قبل از اجرا به طراحی بپردازیم تا در کسب هدفهای آموزشی ، مطمئن‌تر باشیم .

روش گردش علمی را از نظر زمان می‌توان به چهار نوع تقسیم نمود :

۱- گردش علمی کوتاه مدت و سریع

۲- گردش علمی یک یا دو ساعتی

۳- گردش علمی روزانه

۴- گردش علمی هفتگی و ماهانه

 

روش بحث گروهی :

روش بحث گروهی ، گفتگویی است سنجیده ومنظم درباره‌ی موضوعی خاص که مورد علاقه‌ی مشترک شرکت کنندگان در بحث است . روش بحث گروهی ، برای کلاسهایی قابل اجرا است که جمعیتی بین ۶ تا ۲۰ نفر داشته باشند . در صورت بالا بودن جمعیت کلاس ، باید آنها را به گروههای کوچکتری تقسیم نمود ، و یا از روشهای دیگر استفاده کرد . دراین روش معمولاً ، معلم موضوع یا مساله خاصی را مطرح میکند و نتیجه می‌گیرند . بنابراین برخلاف روش سخنرانی، در این روش ، شاگردان در فعالیتهای آموزشی ، فعالانه شرکت می‌کنند و مسئولیت یادگیری را بعهده می گیرند .

آنها در ضمن مباحثه از اندیشه و نگرشهای خود با ذکر دلایل متکی بر حقایق ، مفاهیم واصول علمی دفاع می‌کنند . در اجرای صحیح بحث گروهی ، شاگردان باید توانایی سازماندهی عقاید و دیدگاه‌های خود ، انتقادات دیگران چه درست و چه نادرست و ارزیابی نظرات مختلف را در ضمن بحث داشته باشد . بعبارت دیگر ، روش بحث گروهی ، روشی است که به شاگردان فرصت میدهد تا نظرات ، عقاید و تجربیات خود را با دیگران در میان بگذارند ، و اندیشه‌های خود را با دلایل مستند بیان کنند .

اجرای مطلوب روش بحث گروهی ، تا اندازه‌ی زیادی بستگی به شخصیت معلم و درجه‌ی خونگرمی او دارد . بعضی از معلمان ، قدرت بردباری ، توانایی نظم بخشیدن و سازماندهی ندارند آنان از بحث گروهی وقتی که با توجه به هدفها ، خوب سازماندهی نشده باشد ، و به صورت منطقی پیش نرود. ناراحت و آشفته می شوند . متأسفانه چنین

دایت شاگردان ونظارت بر کار آنهاست . در آزمایشهایی که شاگردان با وسایل و مواد خطرناک سروکار دارند ، ممکن است به علت بی‌تجربه بودن شاگردان ضایعاتی به دستگاه وارد شود . بنابراین معلم باید چگونگی کار با دستگاه را دقیقاً برای آنها توضیح دهد و برکارشان نظارت داشته باشد . در موارد خاص که احتمال بروز خطر زیاد یا دستگاه منحصر به فرد است. معلم باید باید شخصاً به آزمایش بپردازد . البته در این صورت ، روش آموزش روش نمایشی خواهد بود ، نه روش آزمایشی .

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.[/tab][tab title=”قسمت هایی از متن (۵)”]

روشهای تدریس جدید

روشهای آموزش انفرادی [۱]

بسیاری از روانشناسان تربیتی آموزشی اعتقاد دارند که شرایط یادگیری ، باید چنان سازماندهی شود که هر شاگرد براساس تواناییهای خود به فعالیت و یادگیری بپردازد . برای رسیدن به چنین هدفی ، روشهای آموزش انفرادی ، روشهای بسیار مناسبی هستند ، زیرا در این نوع از روشها ، شاگردان برحسب توانائیهایشان پیش می‌روند، و معلم نیز وقت کمتری صرف تدریس و زمان بیشتری صرف رسیدگی به فرد فرد شاگردان می‌نماید . البته اولین و اساسی‌ترین گام درجهت تحقق چنین هدفی پذیرفتن مفهوم « شاگرد محوری » در طراحی وآموزش است . در بسیاری از مواقع دستیابی به هدفهای آموزشی از طریق آموزش انفرادی بسیار آسانتر و امکان‌پذیرتر از روشهای سنتی دیگر است . به ویژه اگر روش آموزش انفرادی به طور صحیح بکار گرفته شود ، روحیه استقلال طلبی شاگردان را در اجرای پروژه‌های کوچک و بزرگ تقویت خواهد کرد . آموزش انفرادی ، الزاماً به معنای آموزش یکنفر شاگرد توسط یک معلم با برنامه‌ی خاص نیست . آموزش انفرادی ، ممکن است به صورت گروهی نیز انجام گیرد . البته وقتی آموزش انفرادی به صورت گروهی طراحی می‌شود ، سعی می‌گردد گروهی از شاگردان که دارای ویژگی‌های مشترک هستند ، تحت آموزش قرار گیرند. روشهای آموزش انفرادی ، از نظر نحوه‌ی اجرا و مواد آموزشی عبارتند از :

آموزش برنامه‌ای ( PI)[2]

آموزش به وسیله‌ی کامپیوتر (CAI)[3]

آموزش انفرادی تجویزشده (IPI)[4]

آموزش انفرادی هدایت شده (IGE) [5]

 


آموزش برنامه‌ای (PI)

در سال ۱۹۵۴، در زمینه‌ی آموزش نظریه‌ی جدید و نوید بخشی پدید آمد . اسکینر در یک مقاله‌ی معروف تحت عنوان « علم یادگیری و هنر تدریس » بیماریهای موجود تدریس و یادگیری را در مدارس تحلیل کرد ، و راه درمان آن را پیشنهاد نمود .اسکینر ، در آزمایش با

گام نامیده می‌شود ، در هر گام ، تکلیفی مشخص شده است که باید از طریق انجام آن به هدف رفتاری آن چهارچوب دست یافت . این گامها براساس دانش قبلی شاگرد تنظیم شده‌اند ، به طوری که هر گام ، معلومات جدیدی به معلومات قبلی شاگرد اضافه می‌کند . گامها و مراحل آن باید به گونه‌ای برنامه‌ریزی شوند که شاگرد را به هدفهای نهایی نزدیک کنند . محاسن آموزش برنامه‌ای را در چند زمینه می‌توانیم مورد توجه قرار دهیم :

اولاً در هر نوبت ، توجه شاگرد روی مقدار کمی از مطالب مورد یادگیری متمرکز می‌شود . ثانیاً با فعال بودن شاگرد در پاسخگویی به هر سوال ، یادگیری تسهیل می‌شود . ثالثاً ، شاگرد با دریافت موردی « بازخورد » تقویت می‌شود ، و یا می‌تواند اشتباهاتش را اصلاح کند ، بالاخره در چنین روشی ، شاگرد براساس توانایی و آهنگ یادگیری خود به جلو می رود .

 

آموزش به وسیله کامپیوتر (CAI)

کامپیوترهای مورد استفاده در آموزش ، « ماشین آموزشی » نامیده می شوند . در این روش ، روش تدریس برنامه‌ای ، توسط ماشین در اختیار شاگردان قرار می‌گیرد. بنابراین تدریس با ماشین آموزشی ، همان تدریس برنامه‌ای است ، با این تفاوت که در تدریس برنامه‌ای

منظم عرضه می‌کنند ، و موجب فعالیت شاگرد ، بازخورد فوری و آموزش انفرادی می‌گردند .

ماشینهای آموزشی ، براساس نظریه‌های اسکینر شکل گرفته‌اند و تمام اصول شرطی شدن فعال در آن به کار گرفته شده است .

 


آموزش انفرادی

در این روش ، هر موضوع درسی به واحدهای کوچکتری تقسیم میگردد، و هر احد یک جلسه تدریس برنامه‌ریزی می شود . برای این که مدارس موقعیت شاگردان خود را بدانند ، در آغاز ارزشیابی تشخیصی از شاگرد به عمل می آمدند ، تا نقطه‌ی آغاز فعالیت خود را براساس درجه‌ی علمی شاگرد معین کنند . معلم موضوع مناسب را برای شاگرد تعیین می‌کند ، و شاگرد معمولاً فعالیت بر روی آن موضوع را به تنهایی آغاز می‌نماید .

ین می رود . و به جای اینکه شاگرد در هنگام فعالیت شاگردان دیگر ساکت بنشیند و منتظر باشد ، به طور فعال و کامل به وظیفه‌ی یادگیریش می‌پردازد . معیار ارزشیابی در سطحی بالاست به طوریکه شاگرد در صورتی می‌تواند واحد بالاتر را اخذ نماید که ۸۰ درصد یادگیری را کسب کرده باشد . در این نوع آموزش گذراندن امتحان به مفهوم تسلط بر محتوای یاد گرفته شده است ، نه بهتر از دیگران بودن.

 

آموزش انفرادی هدایت شده (IGE)

روش آموزش انفرادی هدایت شده ، یکی دیگر از روشهای آموزش انفرادی است . این روش برای آموزش معلمان ، هدایت برنامه‌های شاگردانی که در آینده معلم می‌شوند ، آزمایش نوآوریهایشان ، و هدایت تحقیقات و پیشرفت شاگردان به کار برده می‌شود . این نوع مدارس ، مثل مدارس معمولی کلاسبندی شده‌اند ، به طوری که شاگردان سطوح مختلف ، می‌توانند در یک بخش شرکت کنند و هر بخش به صورت آموزش گرهی یا توسط گروهی از ۲ یا ۳ معلم که با هم کار می‌کنند اداره می‌شوند .در هر واحد معلمان وظایف متفاوت ، سطوح مسئولیت و قدرت

انفرادی هدایت شده عبارتند از : کلاسهای بدن پایه – آموزش گروهی – تدریس گروهی با نقشهای متفاوت – گروههای سنی متفاوت ، تفاوتهای فردی .[۶]

 

بخش دوم :

خلاقیت آواز خواندن با نتهای خوش است .

« ونگوگ»


تاریخچه‌ی خلاقیت

نوآوری در یونان باستان

۲۵۰۰ سال قبل یونانی‌ها فکر میکردند که خدایان ، عالم را اشباع کرده‌اند و در هر صخره ، چشمه …. بوسیله‌ی روح طبیعت ، در فضا منتشر هستند، و فکرهای جدید بوسیله‌ی خدایان الهام می شود . حتی آنها

شعر می‌شود ، و زمانی که آن الهام از ماوراء صورت گیرد ، زمانی است که شخص قادر به بیان ایده‌های بیان نو می شود .

در یونان باستا ،‌کاهن‌ها و پیشگویان بزرگ ، برای بیان پدیده‌ی خلاقیت عنوان می‌کردند که : شخص باید خود را برای نجوا کردن با روح خدایان آماده سازد . و این کار را بوسیله‌ی برگ درخت شاهدانه یا با استفاده از تریاک و یا رقصهای مخصوصی که ، یک حالت موزون داشته و فرد را دچار حالت بی‌حسی و خواب آلودگی می‌کرد انجام می‌دادند اغلب این افراد در یک حالت شیدائی به سر می‌بردند تا بتوانند شخصیتی پیدا کنند تا الهامات از ماوراء صورت گیرد .

با سقوط امپراطوری رم و فروپاشی تصورات کهنه ،‌اروپا به طرف قرون وسطی رفت ودر فضای انعطاف‌ناپذیر مذهب آن دوران مردم درباره‌ی خلاقیت بر این باور بودند که الهامات به سادگی از طرف شیاطین و یا از طرف خدا و فرشته‌ها صورت می‌گیرد . ( خا زاده ، ۱۳۵۸ ،ص ۵)

 

خلاقیت در قرن نوزدهم :

بعد از قرون وسطی مردم به این حقیقت پی بردند که الهامات از ماوراء نمی‌آیند بلکه بیشتر از قسمتهای مخفی در مغز انسانها بوجود می آیند . و در حقیقت خلاقیت مرتبط با زندگی است مثلاً گالتون[۷] ، عمو زاده‌ی داروین[۸] ، با بهره‌‌ی هوشی بسیار بالا کارهائی را انجام

مربوط به جرم شناسی و طبقه‌بندی افراد نظریه‌هایی را عنوان کرد ، یکی از این نظریه‌ها مربوط به افراد خلاق می‌باشد که بصورت زیر توصیف نموده :

افراد نوآور خصلتهای فیزیکی نامتناسب زیادی را دارا می‌باشند . مثلاً دارای صورت رنگ پریده ، تمایل به نرمی استخوان ، لاغراندام و کوتاه قد ، صورت چند وجهی ، تمایل به لکنت زبان ، چپ دستی و اغلب عقیم هستند.(خان زاده ، ۱۳۵۸، ص۶)

 

خلاقیت در قرن بیستم :

در اوایل قرن بیستم گراهام والاس[۹] طی تحقیقات خود ، فرآیندهای نزدیک به خلاقیت را بصورت ۴ مرحله‌ی زیر عنوان کرد :

  • مرحله‌ی آمادگی
  • مرحله‌ی رشد غیر محسوس
  • مرحله‌ی بررسی و کشف
  • مرحله‌ی بررسی و آزمایش

 

فرایند نوآوری ذهن کمک کند را ارائه دهند.

 

ابعاد خلاقیت

بطور یقین خلاقیت با نحوه‌ی فکر کردن و مقایسه کردن کودکان خلاق و غیر خلاق ارتباط دارد . با توجه به اینکه کودکان خلاق سریعتر از دیگران فکر می‌کنند ، فرآیند خلاقت ربط دادن چیزهای بی‌ربط می‌باشد .

خلاقیت : ترکیب جدیدی از مواد ، طرحها ، حرکات ، آثار ، نشانه‌ها و عقیده‌ها و به نحوی تولید است . محصولی است که برای دیگران قابل استفاده است .

خلاقیت برای مردم معانی زیادی دارد ، و تعاریف گوناگونی از آن شده است . بعضی اهمیت خلاقیت را یک نتیجه‌ی غیر عادی یا تولید یک محصول اصیل می دانند ( برتن[۱۰] و هفرمن[۱۱]).

« دروداهی »[۱۲] می‌گوید : خلاقیت عبارت است از قدرت ایجاد چیزی نو و یا ابداع عقیده‌ای که قبلاً وجود نداشته است « مارکسبری» [۱۳] بر این عقیده است که نتیجه تولد خلاقیت تعیین کننده خلاقیت نیست و آن فقط موقعی نیست که فرد خلاق چیز جدیدی ارائه کند که قبلاً وجود نداشته است بلکه اختراع مجدد نیزنوعی خلاقیت بشمار می‌رود.

« ویلسون»[۱۴] اعتقاد دارد خلاقیت فرآیندی است که فرد را درگیر حل

تصور « گیلفورد »[۱۵] از خلاقیت بعنوان توانایی‌های فکری است . زمانی که فرد درگیر ایجاد آفرینش است او فکر خلاق را بعنوان زیر رده‌های فکری مطرح می‌کند و آن را « تفکر واگرا » می‌داند.

تفکر واگرا رفتاری است که در آن اطلاعات بصورتی که ربطی به مطالب گذشته نداشته باشد شناخته می شوند و محصولی جدید ایجاد می‌کنند.

گیلفورد و همکارانش اقدام به تعریف توانائیهای پیچیده‌ای کردند که با یکدیگر افکار خلاق را می‌سازند و عبارتند از :

الف – رانی : در این مرحله فکر درگیر ارائه عقایدی است که دریک حیطه خاص و فکری و شامل تعدادی جواب و عقیده ممکن باشد .

ب- انعطاف پذیری : در صورت تغییر مشکل و یا مطرح شدن آن از بعدی دیگر ، قدرت وتوانایی لازم برای تغییر جهت فکر خود داشته باشد .

ج – شرح جزئیات :

یک محصول یا فکر است . مربیان برای پرورش استعدادهای درونی نهفته دانش آموزان خود باید به عوامل زیر توجه کنند :

۱- خلاقیت بطور گسترده‌ای بین افراد بشر توزیع شده است و مختص تیزهوشان نمی‌باشد .

۲- خلاقیت موضوع و یا محدوده‌ای خاص ندارد .

۳- امکان پرورش و بارور کردن این توانایی در کودکان و نوجوانان وجود دارد .

۴- عواملی که در خلاقیت نهفته موثرند باید در آموزش و پرورش به آنها توجه شوند.

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.

[/tab][tab title=”قسمت هایی از متن (۶)”]

نیازهای افراد خلاق [۱]

معلم موظف است به نیازهای خلاقیت دانش آموزان خود آگاهی داشته باشد . این نیازها عبارتند از : کنجکاوی – رقابت ودرگیری با مسایل – قبول مسئولیت ، صداقت و جستجوی حقیقت – تفاوت و کسب استقلال .

 

  • نیاز به کنجکاوی : یکی از ویژگیهای طبیعی دانش آموزان خلاق خصوصاً در سنین ۱پایینتر تمایل آنها به
  • انیشتین » به سبب سوالات پی در پی و ذهن جستجوگرش مورد سرزنش معلمان خود واقع شد و ناراحتیهای زیادی را تحمل کرد.

کنجکاوی بیش از حد باعث بروز اختلاف بین او معلم علوم شد و سرانجام منجر به اخراج او از مدرسه گشت . بعد از ک لاس معلم راجع به اثر بدی که وی بر روی سایرین گذاشته ، صحبت کرد و گفت او با سوالات مکرر خود احترام معلم را نزد سایرین از بین برده است ، او فهرستی از سوالات انیشتین را که شامل موارد زیر است تهیه کرد:

چرا نمی‌توانیم حرکت زمین را احساس کنیم ؟

فضا چیست و چه چیز موجب می‌شود زمین در هنگام حرکت تکه تکه نشود؟

باعث تأثر است که معلمین انیشتین سایر افرادی که در طول تاریخ با سوالات عجیب دانش آموزان برخورد کرده‌اند قادر به تشخیص خلاقیت درآنها نبوده‌اند . اساس هر تفکر خلاق درک ناشناخته‌های علمی ، تشخیص فضاهای

و درعین حال موجب بروز اشتباه می‌شود . این اشتباه ناشی از صداقت است و نتیجه را هم وی مسئولانه می‌پذیرد . یکی از مهمترین عوامل دستیابی به سطح بالای خلاقیت میل قوی و پافشاری در کنجکاوی است دوران کودکی افراد خلاق سرشار از کوششهای بی‌حد آنان در انجام وظایف ودستیابی به اهدافی است که در عین حال برایشان مشکل بوده است آنان با دقت و احترام دست به انجام آزمایشهایی می‌زدند ولی گاهی مرتکب اشتباهاتی نیز می‌شدند و بدینگونه خطر را تجربه می کردند . کنجکاوی آنان موجب شد که بعنوان « کودکانی ناسازگار و مشکل » قلمداد شوند .

 

۳- مسئولیت‌پذیری : یک کودک خلاق همیشه در عالم افکار و عقاید و مشکلات خود سیر می‌کند و از مسائلی که در اطرافش روی می‌دهد بی‌اطلاع است .

 

۴- نیاز به صداقت و جستجوی حقیقت : راستگویی جزء مهمی از شخصیت یک فرد خلاق است .ممکن است کودک بعلت وجود شرایط نامناسب در خانه و مدرسه با محیط صادقانه عمل نکند .

 

۵- نیاز به تفاوت و استقلال : دانش آموزی که با دیگران فرق دارد ، حتی در صورت سازش با محیط و احساس علاقه و توجه اولیاء نسبت به خود ، خود را آزاد نمی‌بیند و احساس فشار میکند . چنین فردی ممکن است کنجکاو ، قاطع و ماجراجو باشد . ولی نکته جالب این است که ، معلمان و والدین مایل نیستند دانش آموز با دیگران فرق داشته باشد یک معلم بی‌تجربه به راحتی می تواند خلاقیت دانش‌آموزش را از بین ببرد .

 


نقش معلمان در باروری خلاقیت

معلمان باید محیطی مناسب جهت تحقیق و بررسی ، کشف و چگونگی حل مشکل و رشد افکار خلاق ایجاد کنند .

حل مشکل

تحقیق ۳- پیشنهاد و راه‌حلهای ممکن ۴- آزمایش راه‌حلهای ممکن برای یافتن بهترین راه حل مسئله .

فرآیند « بررسی و تحقیق » زمانی آغاز می‌شود که تک تک دانش آموزان سوالاتی در زمینه تجربیات خود مطرح کنند و وظیفه معلم سازماندهی تجربیات آنهاست . بصورتی که دانش آموز پس از طرح سوال به بررسی و تحقیق علاقه و تمایل نشان دهد و سوال اولیه ، مقدمه‌ای برای تحقیقات جدی او باشد . بدین ترتیب اندک فرآیند کشف و تحقیق و بررسی جایگزین سوال کردن می‌شود . مراحل روش تحقیق و حل مشکلات به صورت زیر است :

  • آگاهی : برای تحقیق وسیعتر و حل مشکل توسط دانش آموز ، باید انگیزه لازم بوجود بیاید ولی دانش آموز باید آگاهی کافی داشته باشد .
  • جستجو: در این مرحله دانش آموز اقدام به گردآوری مطالب و اطلاعات لازم برای حل مشکل می‌کند .
  • بررسی و کشف : در این مرحله مطالب گردآوری شده مورد توجه و بررسی قرار میگیرد و پس از ارزیابی لازم ، بهترین و کاملترین راه حل انتخاب می‌شود .

 

نقش معلم در باور کردن خلاقیت دانش آموزان به ۲ مرحله تقسیم می‌شود :

الف چگونگی تدریس به روش مشکل گشایی : این روش تدریس به شکل غیر مستقیم است . معلم راهنمای دانش آموز بشمار می‌رود و باید با استفاده از برنامه‌ای تنظیم شده‌ او را در مسیر کشف و ابداع قرار دهد . معلمان موظفند امکانات و اطلاعات لازم برای تحقیق را در اختیار دانش آموزان قرار دهند . یادگیری از طریق تحقیق و بررسی همراه با عمل صورت می‌گیرد ،ودر نتیجه برای دانش آموزان یادگیری مناسب و با معنی است . تهیه امکانات مورد نیاز و آزادی عمل جزء ارکان اساسی یادگیری می‌باشد و تمام فرآیندهای خلاقیت از قبیل روانی کلام ، انعطاف‌پذیری و اصالت در روش تحقیق و مشکل‌گشایی دخالت دارند .مطالب اساسی که باید در یادگیری به آنان توجه کرد به ترتیب زیر است .

۱- با ایجاد تجربه‌هایی در زمینه‌های اساسی می‌توان دانش آموزان را به روش مشکل‌گشایی و بررسی مفهوم ، موقعیت یا ایده‌هایی تازه علاقمند ساخت . دراین زمینه

شرایط عمل برای جستجوگر مبتدی ، فراهم کردن امکاناتی چون بازیها ، وسایل کمک آموزشی ، کتابهای مرجع ، مباحثه‌ها ، جهت آموزش دانش آموزان برای کشف و ابداع .

۳- وجود ودسترسی به منابع کافی مانند مراجع خارجی ، مسافرتها ، سخنرانیها و بازیهای مناسب جهت پاسخگویی به سوالات دانش آموزان .

۴- فراهم کردن لوازم

یر و سایر مسئولان قرار گیرد و منابع عملی و نظری در دسترس آنان باشد تا روشهای یادگیری هر چه بهتر توسعه یابد بهتر است ، نظامی جهت ارزیابی در مدرسه بوجود آید و کار همه ، مورد ارزشیابی قرار گیرد . یک مدرسه با برنامه مرکب ، اعضای متعهد ، معلمان مسئول بهترین محیط پرورش خلاقیت دانش آموزان است :

یک مدرسه خوب دارای خصوصیات زیر است :

  • محیطی دوستانه که در آن از زحمات هر فرد کوشا ،‌ قدردانی می‌شود .
  • محیطی علمی جهت تدریس ، فراهم است .
  • فضایی مملو از امنیت خاطر ، آزادی عمل حاکم است .
  • محیطی است که در آن فرصت یادگیری و مسئولیت‌پذیری مهیا است .
  • فرصتهایی برای تصمیمگیری در آن وجود دارد .
  • امکانات لازم جهت ارزشیابی همگانی موجود است .

مدرسه‌ باید امکاناتی از قبیل : کتابخانه ،‌آزمایشگاه ، زمین بازی ، ورزش برای پیشرفت مهارتهای فردی در اختیار دانش آموزان قرار دهد ،‌تأکید بر روی مطالب


راهبردهایی در پرورش خلاقیت

دانش آموزان باید با طرحهای تحقیقی و اکتشافی آشنایی پیدا کرده ، مهارتهای خود را همگام با کسب اطلاعات بیشتر توسعه دهند ، و نیز از اهمیت این مهارتها برای رسیدن به نتایج جدید آگاهی داشته باشند و دریابند که حقایق ، تنها در مراحل تفکر بکار می‌روند و پس از آگاهی بر حقایق باید از

ات مختلف در زمینه‌ای معین ، برای بهبود بازده خلاقیت کسانی که در آن زمینه کار می‌‌کنند یا می‌خواهند کار بکنند ، مفید وموثر باشد .

 

ب- انگیزش و خلاقیت :

انگیزش در واقع نیروی محرک و به کار اندازه جریان خلاقیت در انسان است . انگیزه‌هایی چون صیانت ‌ذات ، راحت‌طلبی و نوجوانی فرد ، جزو سرشت انسان است و از طبیعت او سرچشمه می‌گیرد . این انگیزه‌ها آنقدر قوی هستند که غالباً ارضای آنها به صورت نیاز در می آید وشخص او را وادار به کوششهایی می‌کند که وجود خود را از گزند حوادث مصون دارد ؛ وسایل آسایش خود را فراهم آورد و چیزهای تازه‌ای کشف یا اختراع کند . گیلفورد می‌گوید :« تا زمانی که فهمیدن وعمل کردن آسان باشد ، یعنی در واقع عملی از رونی عادت انجام گیرد خلاقیتی در کار نیست ؛ ولی به مجردی که مسئله‌ای پیش آمد ، برای مثال فهمیدن مطلبی مشکل شد یا اجرای عملی احتیاج به تدابیر جدیدی داشت ، جریان خلاقیت به کار می‌افتد[۲]

پدیده‌هایی چون گرسنگی ، تشنگی و رنج از آن جهت‌ انگیزه محسوب می‌شوند که در واقع تهیه کننده موجودیت ، آسایش و تعادل زندگی انسانی هستند . کنجکاوی ، در واقع عشق به دانستن ، عشق به کسب اطلاعات جدید و عشق به افزایش قابلیت و توانایی در شخص است . چنین انگیزه‌ای به طور روشن خمیر مایه عمل مخترعان بزرگ است و بسیاری از آنها از این نظر به حل مشکلات عشق می‌ورزند که رضایت خاطر ناشی از غلبه بر مشکلات را حس کنند .

 

پ- خلاقیت و میزان قبولی از خود [۳]

تعادل میزان قبولی از خود درصورتی که سایر شرایط موجود باشد ، باعث می‌شود که انسان یک زندگی عادی را بگذراند و درصدد به فعل درآوردن استعدادهای بالقوه خود و از آن جمله خلاقیت باشد . زمانی که قبولی از در شخص کاهش یابد ،‌یأس و نومیدی و یا برعکس پرخاشگری ناشی از آن باعث می‌شود که شخص نتواند قوای خلاقه خود را

، در اختلال جریان خلاقیت و کاهش بازده آن موثر است.

گراندل [۴]طی تحقیقی که در سال ۱۹۵۴ انجام داد . ارتباط بین میزان قبولی از خود وسازگاری اجتماعی را مورد بررسی قرار داد . نتیجه آزمایشهای او نشان می‌دهد هم کسانی که خود را کمتر از آنچه که هستند به دیگران نشان می‌دهند ،در زندگی اجتماعی موفق نیستند . این دو گروه در روابط انسانی دائم با مشکلاتی مواجه هستند که قسمت زیادی از وقت وانرژی آنها را میگیرد و در نتیجه بازده کارهای خلاقه آنان را کاهش می‌دهد .

میچر[۵] در سال ۱۹۵۹ طی آزمایش بادانش آموزان سال اول و دوم رابطه بین میزان قبولی از خود و اضطراب را بررسی کرد . او نتیجه گرفت که اضطراب یکی از عوامل مهم بازدارنده جریان خلاقیت است . یعنی هر چه میزان قبولی از خود نزد کودکان پایین‌تر باشد ، به همان اندازه آنها مضطرب‌تر هستند این عاملی است که در سازش آنها و بازده تحصیلی و خلاقیت آنان اثر سوء می‌گذارد . از

. قبولی از خود باعث می‌شود که فرد بر بدبینی ، یأس و پرخاشگری فائق آید و میزان بازده خلاقیت او بالا برود .

 

ت- رابطه محیط اجتماعی و خلاقیت [۶]

دو جامعه که از نظر تکامل اجتماعی در دو مرحله متفاوت هستند ، از لحاظ پویایی و سطح فرهنگ مادی و معنوی نیز تفاوتهای عظیمی دارند . انسانها نیز در دو جامعه‌ی متفاوت ، از لحاظ پیچیدگی تفکر کاملاً باهم فرق دارند و به همین اعتبار ، از نظر پیشرفت تفکر هم با یکدیگر اختلاف دارند . کسانی که در یک جامعه‌ی صنعتی پیشرفته کار میکنند ، عموماً با کسانی که درجامعه روستایی و کشاورزی زندگی می‌‌کنند به هیچوجه قابل

لاقیت و ماده‌ی خام آن است . به این سبب تأثیر محیط در بالا بردن خلاقیت کمتر از سایرعوامل نیست . هر چه محیط فنی‌تر باشد ، به همان نسبت نوآوری در آن بیشتر وتکامل یافته‌تر است .

 

روشهای پرورش خلاقیت [۷]

می‌توان موهبت خلاقیت را با بلااستفاده گذاردن پژمرده نموده و یا با مبادرت به فعالیت‌هائی که بیشترین امکان را برای پرورش قدرت تصور خلاق به وجود می آورد ، و خاصه باتمرین دادن مداوم ، آن را توسعه داد . در این که این استعداد را می‌توان پرورش داد تردیدی وجود ندارد . روانشناسان از مدتها قبل این اعتقاد را که هر استعداد اساسی را می‌توان پرورش داد تردیدی وجود ندارد . روانشناسان از مدتها قبل این اعتقاد را که هر استعداد اساسی را می‌توان

از طریق تمرین قدرت یادآوری خود را دو برابر کرده‌اند .

تمرین هم برای پرورش مغز و هم برای پرورش جسم لازم است . والت دیسنی توصیه می‌کند به دستگاه تصور خلاق خود به عنوان عضلات مغزی بنگریم. عضلات بدن هر چه بیشتر کار کند به جای آنکه تحلیل رود پرورش می‌یابد . درست مثل عضلات و ارگانهای جسمی ، هوش و ذکاوت بدون تمرین فرسوده می‌گردد.

۱– تجربه برای ایده‌جویی سوخت می‌سازد

برای پرورش خلاقیت ، مغز نه تنها به تمرین نیاز دارد بلکه به وسائلی که با آن بتوان به بهترین وجهی ایده‌ها را تشکیل داد محتاج است . غنی‌ترین سوخت برای ایده‌جویی عبارت از تجربه است . تجربه دست اول غنی‌ترین سوخت است زیرا امکان این که در مغز ما بماند و در موقع نیاز به خاطر آید زیادتر است

.

مسافرت یک نوع تجربه است که به تغذیه قدرت تصور کمک می‌کند . نکات برجسته در حافظه باقیمانده قدرت تداعی ما را تقویت می‌نماید – بطوریکه سالها بعد ممکن است مغزمان ایده‌ای خلق کند که اگر جایی نرفته بودیم و چیزی ندیده بودیم این خلاقیت امکان نمی‌داشت .

تماسهای شخصی نیز برای تغذیه و تهییج تصور ما می تواند

ی استعداد نشان می دهد که ۵۸ درصد این مربیان در زمینه تصور خلاق در مقایسه با سایر حرفه‌ها به نحوی غیر عادی برترند .

۲- بازی‌های فکری – حل معما و جدول

عده زیادی از مردم مقدار زیادی از وقت خود را صرف بازی‌های مختلف میکنند .

بعضی از این بازیها به پرورش قدرت تصور کمک نموده و بعضی به این استعداد کمکی نمی‌کنند.

در حدود ۲۵۰ نوع بازی نشسته وجود دارد و تجزیه و تحلیل نشان داده است که فقط ۵۰ بازی حاوی تمرینات خلاق‌اند .

همچنین خلاقیت به مقدار زیادی بستگی به نحوه‌ی بازی دارد . مثلاً در بازی شطرنج میتوانیم « بازیکنان کتابی » باشیم و تمام حرکات را باکمک حافظه انجام دهیم و یا آنکه هر حرکت را به یک حادثه جویی جسورانه خلاق مبدل کنیم چنانکه بعضی از بهترین شطرنج بازان چنین می‌کنند بدین معنی که بجای بازی کردن بر طبق عادت ، میکوشند روشهای جدید و جسورانه‌ای برای به هدف رسیدن بکار گیرند . این باعث میگردد که بازی ، تفریحیتر و تمرین فکری بهتری شود .

بعضی ادعا میکنند که بازی چکرز ( جنگ نادر ) تمرین خلاقیتی بیش از شطرنج فراهم می‌کند . اینان با ادگارالن‌پو توافق دارند که می گوید شطرنج که قطعات آن دارای حرکات مختلف و عجیب و غریب می‌‌باشد ،

نیست ، لیکن سوال کننده مجبور است فکر خود را با انرژی فراوانی برای جستجوی راه‌های مختلف به این سو و آن سو به حرکت در آورد . توماس ادیسون ، بر طبق گفته فرزندش چارلز ، به حل معما به عنوان تمرین

، برای آنها لازم است مغز خود را مجبور به کار خلاق کنیم و این خود خلاقیت ما را به نحو بارزی پرورش می‌دهد .

بازی‌هایی که در هوای آزاد بر حسب آن که چگونه انجام شوند ، نیز ممکن است مغز ما را کم و بیش تمرین دهند .

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.[/tab][/tabgroup]

[tabgroup][tab title=”قسمت هایی از متن (۷)”]

– سرگرمی‌ها و هنرهای زیبا

در حدود ۴۰۰ سرگرمی شناسایی گردیده است که غالب آنها مربوط به جمع‌آوری اشیاء و نه خلاقیت می‌باشد . سرگرمی‌های مربوط به جمع آوری‌ اشیاء منجر به ازدیاد دانش و پرورش

تنوع زیادی هستند . می‌توان سرگرمی‌هایی را که مستلزم کوشش قدرت تصور است انتخاب نمود .

بطور کلی کارهای دستی تمرین خلاقیت بیشتری از جمع آوری اشیاء فراهم می‌سازند .به نظر می‌رسد که نسبت معکوسی بین فعالیت مغزی و فعالیت دستی مناسب وجود دارد.

بسیاری از خلاقان بزرگ ادبیات سرگرمی‌های خلاق داشته‌اند ویکتور هوگو هم اثاثیه خانه می‌ساخت و هم آن ها را طراحی می‌نمود . وی نه تنها نقاشی می‌کرد ، حتی از تبدیل یک قطره مرکب‌تر ، و یک طرح مجذوب کننده لذت می‌برد .

هنرهای زیبا مستلزم کاربرد قدرت تصور است زیرا چنین که ارسطو بیان

بستگی به چگونگی اجرای آن دارد . مثلاً وقتی بطور غیر فعال به موسیقی گوش می‌دهیم تنها حالت انگیزش قدرت تصور را به وجود آورده‌ایم لیکن وقتی بکوشیم آهنگ بسازیم . خلاقیت خویش را به نحو فعالی به تمرین در می‌آوریم .

 

۴- خلاقیت با مطالعه پیشرفت می‌کند

چنانکه فرانسیس بیکن فیلسوف و نویسنده انگلیسی قرن شانزدهم اظهار داشته است ، « مطالعه انسان را کامل می‌کند .» مطالعه قدرت تصور را تغذیه می‌کند لیکن برای آنکه از مطالعه حداکثر استفاده را ببریم . بایدمطالب مناسب برای مطالعه انتخاب کنیم قدرت تصور ما با داستانهای خیالی مناسب ، از نوع آثار دیکتر ،دوما، کنراد و کیپلینک برانگیخته

تنویر فکری باید هنگام خواندن تعمق کنیم.

یادداشت برداری حین مطالعه ،تمرین خلاقیت بسیار بهتری به وجود می آورد . یکی از محاسن این کار آن است که درما انرژی بیشتری القاء میکند .

پرفسور هیوزمیرنز [۱]یکی از پیشگامان تدریس خلاقیت ، بدین طریق مو ضوع را خلاصه می‌کند :« طرز صحیح خواندن سرشار از ویتامین است . آنان که از واحدهای انرژی زای آن بی‌بهره بوده‌اند ممکن است بعدها از کوتاهی عمر رنج ببرند . معذلک باید صادقانه قبول کنیم که بسیرای توانسته‌اند از جانشین نزدیک آن یعنی تجربه غنی تغذیه نمایند ، لیکن این به یک روند بسیار طولانی‌تر نیاز دارد .

 


۵- نویسندگی به عنوان یک تمرین خلاقیت

با نویسندگی می‌توان به نحو بارزی قدرت تصور را پرورش داد . آزمایش‌های علمی « روان بودن نویسندگی » را به عنوان شاخص اساسی استعداد خلاقیت ارزیاب نموده است . بعضی متخصصین خلاقیت تأکید دارند که « تمرین نویسندگی جزء لایتجزای هر کوشش واقعی برای بهره‌وری مغزی است .» لازم نیست که ما نویسنده به دنیا بیائیم تا نویسنده شویم . هر نویسنده‌ای روزی آماتور بوده است . بررسیهای اخیر نشان می‌دهد که در ایالات متحده آمریکا در حدود ۰۰۰/۵۰۰/۲ نفرمی‌کوشند نویسندگی را حرفه‌ خود قرار دهند . بسیاری از آنان که انتظار موفقیت بیش از حد سریعی را دارند از گردونه خارج خواهند شد یعنی مأیوس شده کنار خواهند رفت .

اگر قدرت تصور خود را به کار بریم ،نیازی نیست که از شکست‌های موضعی مأیوس شویم . کافی است خود را به جای بزرگترین نویسندگان قرار دهیم تا دریابیم که آنان چگونه در بارانی از ملامت‌ها مقاومت می‌نمودند .

می‌توانیم قدرت تصور خود را با بازی با لغات ورزش دهیم .

 

۶ تمرین در حل مسائل

مستقیم‌ترین روش برای پرورش خلاقیت عبارت است از پرداختن به کار خلاق یعنی واقعاً تدبیر نمودن راه حل برای مسائل مشخص حقیقی است .

درصدها دوره آموزشی ، پرداختن به کار خلاقیت اساس این دوره‌ها را تشکیل داده است . به عنوانی یک قاعده ، در چنین دوره‌هایی تدریس اصولی خلاقیت با شرکت فعالانه دانشجو در مسائل همراه بوده است . نتیجه بخش بودن تدریس خلاقیت به طور علمی از طریق یک پروژه تحقیقاتی در دانشگاه با فالو به وسیله‌ی دکتر ارنولد مدو و دکتر سیدنی پارنز مورد ارزیابی قرار

 

می‌کند که استعداد خلاقیت به نحو قابل توجهی با گذراندن یک دوره یک ترمی دانشگاهی در حل خلاق مسائل ارتقاء می‌یابد .[۲]

 

عواملی که مانع خلاقیت می‌شوند [۳]

از مهم‌ترین عواملی که اثر تخریبی شدیدی بر روی یک موضوع نا آشنا و یا یک ایده جدید دارد عکس العمل منفی است . تقریباً هر پیشنهاد جدید را می‌توان به فوریت و از طریق منطقی نشان داد که غلط و اشتباه است و گاهی اثبات این مطلب چنان قانع کننده به نظر می‌رسد که پیشنهاد کننده وسوسه می شود که از تعمق بیشتر بر روی پیشنهاد جدیدش خودداری ورزد .

بدیهی است که حتی وقتی این طرز فکر منفی با ذکاوت زیاد نیز همراه باشد نتیجه آن به خلاقیت کمک نمی‌کند .

مغزما اساساً دارای دو جنبه است : ۱) مغز قضاوت کننده که تجزیه و تحلیل نموده ، مقایسه کرده و انتخاب می‌کند . ۲) مغز خلاق

عوامل برآیند را نزد یکدیگر قرار داده و به غیر از آنکه نتیجه نهایی به جای یک قضاوت ، یک ایده است. همچنین در حالیکه قضاوت محدود به حقایق موجود است ، تصور یابد بسوی مجهولات سیر کند – تا آنجا که از جمع دو با دو چیزی بیش از چهل بسازد .

در مورد افرادی عادی قضاوت خود به خود با گذشت زمان رشد می‌کند در حالیکه خلاقیت رو به زوال می‌گذارد مگر آنکه آگاهانه تقویت شود . شرایط در تمام لحظات بیداری ما را مجبور به کار برد مغز قضاوت کننده‌مان می‌نماید . تحصیلات ، قدرت قضاوت را تقویت می‌کند .بیش از ۹۰ درصد تحصیلات ما درجهت پرورش استعداد قضاوت ما است . تحقیقاتی که به وسیله دکتر پال تورنس استاد دانشگاه مینوسوتا در آمریکا بعمل آمده این حقیقت را مورد تأیید قرار داده است که با توسعه دانش و قدرت قضاوت ، قدرت تصور به محدود شدن گرایش می‌یابد .

همین پدیده به وسیله روانشناسی بنام ریبوت [۴] هفتاد سال پیش افشاء گردید . کشفیات او تضادی که بین قضاوت وتصور وجود دارد و کاهش حاصل در خلاقیت را برای بیشتر افراد در سنین جوانی نشان داد . طبق گفته ریبوت قدرت تصور بدواً سریعتر از قدرت استدلال رشد می‌کند لیکن بعداً وقتی استدلال سیر صعودی را طی میکند تصوربه زوال می‌گراید .

غالباًطبع قضاوت و طبع خلاقیت با هم در جدال‌اند و مگر آنکه به نحو صحیحی هماهنگ گردند و هر یک ممکن است فعالیت دیگری را خنثی کند .

برعکس تفکر خلاق ما نیاز به طرز تلقی مثبت دارد . باید امیدوار باشیم نیاز به شور و شوق داریم .باید خود را تشویق کنیم تا آنجا که اعتماد بنفس پیدا کنیم .

 

که بسیار غیر خلاق به نظر می‌رسند دارای قدرت تصورند لیکن تصور آنان منفی است .

 


۱- عادات پیشین مانع حل مسائل‌اند

یکی از دلایلی که ما هر چه بیشتر رشد می‌کنیم خلاقیت‌مان کمتر می‌شود آن است که قربانی عادات می‌شویم . در نتیجه تحصیلات و تجارب ، عوامل بازدارنده‌ای در ما ایجاد می‌شود که طرز فکر ما را بسوی جمود می‌کشاند و این عوامل در هنگام برخورد خلاق ما با

تجارب گذشته را ترک نموده و بدین ترتیب به قدرت تصور خود اجازه دهیم که در تجسس رهنمون‌هایی جهت راه حل مسایل جدید آزادانه سیر نماید .

یکنوع عامل بیرونی موثر در خلاقیت عبارت است از تشویق به وسیله‌ی دیگران است . این مطلب در آزمایشی توسط پروفسور امری – ال – کاون[۵] استاد دانشگاه راچستر آمریکا به اثبات رسید در این آزمایش نیمی از دانشجویان تحت فشار انتقاد شدید قرار گرفتند وبا نیمی دیگر رفتاری تشویق آمیز صورت گرفت . گروه تشویق شده در مورد انعطاف در خلاقیت ، واکنشی که ۲۷ درصد بهتر از گروه انتقاد شده بود از خود بروز داد علت این افزایش انعطاف در خلاقیت به اثرات تشویق محقق که تنش را کاهش می‌دهد تشخیص داده شد .

 

۲- دلسرد کردن خود به عنوان یک عامل باز دارنده

تجربه رهبران خلاقیت ، آنان را در مورد این واقعیت تحت تاثیر قرار داده است که بسیاری از مردم خلاقیت خود را با سرد نمودن خویش تحلیل می‌برند . کوشش‌های خلاق ما مادام که تقریباً همه گرایش به دلسرد کردن آن دارند

ایده‌های بالقوه مهمی که در اثر عدم اعتماد به نفس خلق کنندگان آن در نطفه خفه گردیده و هرگز کسی از آن حتی با خبر نمی شود .

گرایش دیگری که خلاقیت را تهدید می‌کند عبارت از تمایل به همرنگ جماعت شدن است . این تمایل طلسم سنت گرایی را با خود همراه دارد و سنت گرایی دلسرد کننده عمده‌ای برای خلاقیت است . ترس از احمق جلوه کردن به نظر دیگران با عدم تمایل به متفاوت بودن از دیگران همراه است .تجربه نشان دادن که این عقده مانع بزرگی بر سر راه بسیاری از مردم که برای خلاقیت آموزش می‌بینند می‌باشد . ترس از احمق جلوه کردن یک سد بسیار موسوم عاطفی است . تعداد کمی از ما از این خصوصیت ضد خلاقیت آگاه هستیم . لیکن باید دانست که پیشرفت در هر زمینه فقط با دفاع از ایده‌هایی مترقی غیر سنتی میسر است . متأسفانه

پاستور سخن گفته است . وی درباره لون هوک[۶] که میکروسکوپ را به وجود آورد می‌گوید « تکبر او نامحدود بود – در دوره خود لون هوک از طرف همه کسانی که وی را می‌شناختند به عنوان مردی پرنخوت شناخته

ادعا می‌کنند که استعداد خلاقیت آنان به مراتب پائین‌تر از حد نبوغ است و آن چه به عنوان موفقیت بدست آمده‌اند اساساً فقط به علت کوشش مداوم در قبال عدم موفقیت‌های مکرر است .

 

۳- کم رویی مانع خلق ایده‌هاست

در غالب موارد کم رویی از تردیدهای واقعی افراد درباره استعداد خلاقیتشان سرچشمه می یرد . شکسپیر می‌گوید « چنین تردیدهایی خائن‌اند و باعث می‌شوند که نتایج نیکوئی را که ممکن است در صورت نبودن ترس از کوشش بدست آوریم از دست بدهیم » قطعاً تردیدی وجود ندارد که ما دارای استعداد و قدرت تصور هستیم و نیزمی‌توانیم آن را در صورتی که اراده کنیم بکار بریم .

لیکن حتی وقتی ایده‌ای به نظرمان می رسد غالباً به علت شک وتردید آن بروز نمیدهیم .

ترس از کم رویی گرایش به متوقف ساختن ما پس از شروع یک پروژه خلاقیت دارد .

بسیاری از دانشمندان مبتکر مجبور بودند کورمال کورمال بکار خود

سرنخ امید بخشی بدست آورد . وی از آن حداکثر استفاده را برد و آن را به عنوان راز غلبه برمالاریا تلقی نمود که گرچه از لحاظ زمانی بیش از حد خوش بینانه بود لیکن به هر حال در کسب موفقیت مفیدواقع شود .

 

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.[/tab][tab title=”قسمت هایی از متن (۸)”]

– تشویق ، ایده‌یابی را پرورش می‌دهد

با وجودی که توماس کارلایل نویسنده و تاریخ نویس معروف اسکاتلندی درست میگفت که « قدری مخالفت برای هر کس کمک بزرگی است » ،اما خلاقیت چنان گل لطیفی است که تحسین آن را به شکوفایی وا می‌دارد در حالیکه مأیوس کردن ، غالباً آن را در غنچه می‌خشکاند . همه ما در صورتیکه کوشش‌هایمان مورد تحسین قرار

است که ایده‌های بزرگ در آن معدوم می‌گردند و مرگشان به وسیله بذله‌گویها فرا می‌رسد ». هر ایده‌ای اگر با تحسین روبرو نشود باید لااقل از آن استقبال شود ، حتی اگر خوب نباشد لااقل باید با « تشویق به ادامه کوشش » روبرو گردد.

 

۵- نزدیکان بهترین مشوق‌اند

دلسرد کردن‌هایی که بیش از همه در تخریب خلاقیت موثر است آنهایی است که از طرف افرادی که به آنان علاقمندیم سرچشمه می‌گیرد . در داخل خانواده تشویق با ارزشتر از جاهای دیگر است . والدین باید تعمق نموده ، دقیقاً نگریسته و قبل از ابراز کمترین اظهار دلسرد کننده درباره کوشش‌های خلاق کودک دقت را در

. وقتی به دیگران ابراز شود و کودک آن را تصادفاً بشنود .

غالب مادر کودکی به نحو بارزی خلاق هستیم . معذلک بسیاری از ما وقتی بزرگ می‌شویم غیر خلاقیم . یکی از دلایل آن عبارت است از آنکه درجامعه بر روی اهمیت ایده‌ها تأکیدی نشده است

فصل سوم

 

روش تحقیق

۱) موضوع تحقیق :

بررسی رابطه بین روش تدریس شاگرد محور ، و رشد و پرورش خلاقیت در دانش آموزان دختر دوره‌ی متوسطه منطقه ۸ تهران.

۲) جامعه تحقیق :

جامعه ی مورد بررسی در این پژوهش کلیه‌ی دانش آموزان دختر ، دوره‌ی دبیرستان ، منطقه ۸ در سال تحصیلی ۸۸-۸۷ می‌باشند . که همگی آنها در رشته ریاضی فیزیک به تحصیل اشتغال دارند .

۳) نمونه تحقیق :

 

با توجه به تعداد دانش آموزان و تمایل آنها جهت همکاری در انجام این تحقیق ، نمونه‌ها بصورت تصادفی از بین دانش آموزان ترمی وجبرانی انتخاب شدند ، و سپس پس از توضیحاتی که درباره نحوه پرکردن پرسشنامه‌ها ، موضوع تحقیق و هدف تحقیق برای آنها گفته شد به پر کردن پرسشنامه‌ اقدام کردند . لازم به توضیح است که در پرسشنامه‌ای که جهت سنجش روش تدریس معلمان به آنها داده شده بود از

۵) توضیح درباره نمونه‌ها

نمونه‌ها همگی ،‌دانش‌آموزان دختر ،‌مقطع دبیرستان با میانگین سنی ۱۶ سال بودند ، اغلب آنها از خانواده‌هایی متوسط جامعه از نظر اقتصادی ، اجتماعی بودند .

اکثر نمونه‌ها طبق آنچه در پرسشنامه خواسته شده بود و آنها عنوان کرده بودند فرزندان اول تا چهارم خانواده‌ها بودند ، در نمونه‌ها وجود دانش آموزانی که تک فرزند بودند نیز مشهود بود .

۶) ابزار تحقیق

برای سنجش متغیر روش تدریس ( شاگرد محور ) از پرسشنامه ۱۷ سوالی که توسط محقق طرح شده استفاده شده است .

(‌نمونه پرسشنامه ضمیمه می باشد )

این سوالات معمولاً، برای سنجش

ازه‌های علمی را دراین زمینه دنبال کرده است . در سالهای اخیر کوشش کرده که درمورد تهیه وسیله‌‌ای برای اندازه‌گیری خلاقیت برآید ، که ضمن دارا بودن اعتبار و پایایی قابل قبول در زمان نسبتاً کوتاهی اجرا و نمره گذاری شود که تست مذکور حاصل تلاش ایشان می باشد .

۷) روش اجرای تحقیق

جامعه آماری در این تحقیق ، جامعه ی دانش آموزان دختر دوره ی متوسطه منطقه ۸ تهران بودند . که ۱۰۰ نفر بعنوان نمونه از میان دانش آموزان به طور تصادفی انتخاب شده اند . میانگین سنی این دانش آموزان ۱۶ سال می باشد .

۸) ابزار تحقیق :

یک پرسشنامه ۱۷ سوالی طرح شده توسط محقق بود که روش تدریس معلم را بررسی می کرد . و یک تست ۶۰ سوالی ، جهت سنجش خلاقیت .

۹) تحلیل آماری :

از طریق ضر یب همبستگی پیرسون صورت گرفته است و نتیجه حاصل از این تجزیه، تحلیل ، ( یا ضریب همبستگی محاسبه شده ) : ۲۱۲/۰ بود که طبق معیار جدول در سطح

در جامعه دانش آموزان دختر دوره متوسطه منطقه ۸ تهران رابطه معتبر و واقعی وجود دارد .

 

فصل چهارم

 

۰ بزرگتر است رابطه معنی دار است . یعنی حداقل با ۹۵% اطمینان می توان قضاوت کرد که بین روش تدریس شاگرد محور توسط معلمان و میزان رشد و پرورش خلاقیت دانش آموزان ، رابطه معتبر و واقعی وجود دارد . و چون

به شیوه شاگرد محوری نزدیک تر باشد در رشد و پرورش خلاقیت دانش آموزان دختر تاثیر بیشتری دارد .

 

فصل پنجم

 

خلاصه

تدریس ، عبارت است از تعامل معلم و شاگرد براساس طرحی

دخالت دارند ، که از مهمترین آن می توان ویژگیهای شخصیتی و علمی خود معلم را نام برد .

معلمان را از نظر شخصیتی می توان به دو گروه « شاگرد نگر» و « درس نگر» تقسیم نمود . گروه « شاگرد نگر فردی » و « شاگرد نگر جمعی » تقسیم می شوند . معلمان « درس نگر» که معمولاً به محتوای درس بیشتر توجه دارند – به دو گروه « درس نگر علمی » و « درس نگر

که رفتارشان دوستانه است . پس به طور کلی می توان معلمان را به چهار گروه تقسیم کرد : معلمان اقتدار طلب درس نگر ، معلمان اقتدار طلب شاگردنگر معلمان رفاقت طلب درس نگر ، و معلمان رفاقت طلب شاگردنگر .

شناخت چنین ویژگیهایی می تواند به معلم در برخورد با شاگردان و مسائل آموزشی کمک کند . علاوه بر شخصیت معلم ، ویژگیهای شاگردان ، ساخت نظام و برنامه ی آموزشی و فضا و تجهیزات آموزشی نیز می تواند در روش تدریس معلمان بسیار موثر باشد .

 

انواع روش تدریس

روشهای سنتی تدریس

روشهای سنتی ، به روشهایی گفته می شود که اکثر مدارس دنیا ، در

ند ، و امروز نیز یکی از متداولترین روشهای حاکم بر مدارس است . مهمترین این روشها ، روش حفظ و تکرار ، سخنرانی ، پرسش و پاسخ ، روش نمایشی ، ایفای نقش ، گردش علمی بحث گروهی و روش آزمایشی است .

 

روش حفظ و تکرار: از قدیمیترین روشهای آموزشی است . محور فعالیت در روش ، حفظ و تکرار مطالب آموزشی است . در این روش انضباط بسیار سخت و آمرانه است و به علاقه و استعداد و تفاوتهای فردی شاگردان توجه نمی شود .

 

روش سخنرانی: این روش نیز سابقه ای طولانی دارد . اساس این روش ، ارائه اطلاعات شفاهی از طرف معلم و یادگیری آن از طریق گوش دادن و یادداشت برداشتن از طرف شاگرد

روش پرسش و پاسخ : که عده ای آن را روش سقراطی نیز گفته اند ، معلم می کوشد با طرح سوال ، شاگردان را به تفکر و تلاش ذهنی وادار کند . این روش ، برای کلاسهای پرجمعیت کارآیی چندانی ندارد .

 

روش نمایشی : در این روش ، شاگردان از طریق دیدن ، مهارت خاصی را یاد می گیرند . این روش ، زمانی به کار می رود که تجهیزات و امکانات آموزشی بسیار محدود یا منحصر به فرد باشد . روش نمایشی در چهار مرحله ی آمادگی ، توضیح ، نمایش ، و آزمایش و سنجش اجرا می شود . البته گاهی مرحله توضیح و نمایش در هم ادغام می گردند .

 

روش ایفای نقش : این نیز یکی از روشهای سنتی است ، که برای تجسم عینی بعضی از موضوعات درسی به کار گرفته می شود . از ویژگیهای بارز این روش ، ارتباط عاطفی بین ایفاگران نقش و شاگردان است .

 

 روش گردش علمی: این روش امروزه کاربرد زیادی دارد ، روش گردش علمی ، با توجه به مدت زمان اجرای آن به گردش علمی بسیار کوتاه مدت ، گردش علمی چند ساعته ، گردش علمی روزانه و هفتگی تقسیم می شود .

 

روش بحث گروهی: یکی از روشهای موثر آموزشی است ، زیرا در آن محور کار ، فعالیت شاگرد است این روش ، برای کلاسهای کم

کسب اطلاعات علمی ، تفکر شاگرد پرورش می یابد . توانایی اظهار نظر در جمع پیدا می کند و انتقاد پذیر و انتقادگیر بار می آید .

 

روش آزمایشگاهی یا الگوی حل مسأله: این روش بر اصول یادگیری اکتشافی استوار است . در این روش ، شاگردان از طریق آزمایش به کسب تجربه ی مستقیم می پردازند ، روش آزمایشگاهی برای دروسی مانند علوم تجربی روش بسیار مناسبی است . در این روش هدایت معلم ، بسیار حائز اهمیت است .

 

روشهای جدید تدریس : انفرادی کردن آموزش یکی از پدیده های مهم سالهای اخیر نظام های آموزشی است . آموزش انفرادی الزاماً به معنای آموزش یک نفر شاگرد توسط یک معلم

پیشرفت براساس توان فردی

  • یادگیری تا حد تسلط
  • تدریس خصوصی
  • راهنمایی
  • بکارگیری تکنیکها و روشهای مکمل همراه با آموزش سنتی

آموزش انفرادی ، ممکن است با توجه به شرایط و امکانات ، به صورتهای مختلف سازماندهی و اجرا گردد. از مهمترین روشهای آموزش انفرادی می توان ، یادگیری تا حد تسلط تدریس خصوصی آموزش برنامه ای ، آموزش به وسیله کامپیوتر ، آموزش انفرادی تجویز شده و آموزش انفرادی هدایت شده را نام برد .

 

در روشهای یادگیری تا حد تسلط ، شاگرد قبل از اینکه به پیشرفت خود ادامه دهد باید محتوای آموزشی را تا حد تسلط یاد گرفته باشد ، زیرا تعدادی از صاحبنظران معتقدند که پیشرفت تحصیلی شاگردان تا حد زیادی با زمان یادگیری بستگی دارد . در روش تدریس خصوصی ، محیط آموزشی بسیار گرم و صمیمانه

ارهای گذشته اش مقایسه می کند .

 

آموزش برنامه ای : کاربرد روانشناسی یادگیری در تدریس است و در واقع یک نوع روش خودآموزی است . در این روش ، مواد آموزشی به گامها یا واحدهای کوچک تقسیم می شود ، واحدهای کوچک

در این روش ، موضوع درس به واحدهای مختلف تقسیم می شود . هر واحد برای یک جلسه در نظر گرفته می شود . قبل از شروع آموزش ارزشیابی تشخیصی به عمل می آورد تا نقطه ی آغاز فعالیت را مشخص کند . در این روش، شاگرد با توان خود حرکت می کند .

 

آموزش انفرادی هدایت شده :

آخرین روش مطرح شده در آموزش انفرادی است این روش بیشتر در مراکز تربیت معلم بکار می رود . در این روش ، شاگردان سطوح مختلف می توانند در یک فعالیت آموزشی شرکت کنند . هر بخش از فعالیت آموزشی توسط تعدادی از معلمین که وظایف ، سطوح مسئولیت و قدرت متفاوت دارند ، اداره می شوند . از ویژگیهای این روش ، کلاسهای بدون پایه ، تدریس گروهی در سنهای مختلف و آموزش با توجه به تفاوتهای فردی است .

 

روش تدریس شاگرد محور ( ارگانیستیک ) : روشی است که آدمی بعنوان موجود زنده ای در نظر گرفته می شود که ذاتاً فعال است . در این روش توجه به شاگرد و توانائیهای او از اهمیت خاصی برخوردار است .

طبق این روش ، هدف آموزش و پرورش مداوم افراد در جهت به ظهور رسانیدن توانائیهای

بالقوه آنان است . همه ی روشهای تدریس که قبلاً ذکر شد دارای معایب و محاسنی هستند و روش تدریس شاگرد محور می تواند در قالب بعضی از روشهای تدریس مذکور پیاده شود ، بدین شکل که با توجه به توانائیهای دانش آموزان و راهنمائیهای آنان بعنوان الگویی در تلفیق بعضی از روشهای تدریس استفاده گردد. لذا بعضی از روشهای آموزش انفرادی می تواند در قالب روش شاگرد محور تلقی گردد. یا از تلفیق بعضی از روشهای سنتی تدریس روشی بنام شاگرد محور را داشته باشیم که همانا تعامل بین معلم و دانش آموز می باشد .

 

روش تدریس معلم محور ( مکانیستیک ) : در این روش ، انسان بعنوان موجودی غیر فعال ، تهی و انفعالی در نظر گرفته می شود که ذاتاً تنبل وتن پرور است . مطابق این روش ، فعالیت آدمی در اثر نیروهای خارجی انجام می گیرد . بنابراین هدف آموزش و پرورش ، انتقال فرهنگ و پر کردن ذهن آدمی و شکل دادن به رفتار اوست.

بدنبال بررسی روشهای مختلف تدریس ، به بررسی

که همانا ، آگاهی دادن ، جستجو وبررسی و کشف می باشد را شرح دادیم . عوامل موثر در خلاقیت که عبارت بودند از نقش اطلاعات ، انگیزش ، عواملی چون جنس ، سن ، تحصیلات و نقش عامل کوشش در خلاقیت عنوان شد . همچنین عواملی که مانع خلاقیت می شوند از قبیل : ۱- عادات پیشین ۲- دلسرد کردن ۳- کم رویی ۴- عدم تشویق ۵- نقش نزدیکان را بطور مفصل شرح دادیم .

و روشهایی که باعث پرورش خلاقیت می شوند را نیز نام بردیم که عبارتند از :

۱- عامل

م که توجه و اهمیت به آنها سبب پیشبرد کار تدریس خواهد شد که بصورت پیشنهاد ارائه می شود انشاء الله که مورد توجه معلمان گرامی واقع شود :

  • تا آنجا که امکان دارد خود را با علائق دانش آموزان در کلاس درس تطبیق دهید.
  • ضمن جدی بودن با آنها ، دوستانها رفتار کنید .
  • تائید بر مطالب حفظی نکنید و امکان تدریس عملی برای همه درس فراهم شود تا دانش آموز بتواند نوآوریهای خود را در مدرسه و جامعه به کار ببرد .
  • سوالات مشکل درس را در کلاس مطرح کنید نه در موقع امتحان .
  • از روشهای متنوع در تدریس استفاده کنید .
  • به دانش آموزان احترام بگذارید و به ایده و پیشنهادهای آنان توجه داشته باشید.
  • والدین را با گزارشهای ماهانه در جریان کار دانش آموزان قرار دهید .
  • دانش آموزان را یاری دهید تا روش تحقیق و یادگیری مستقل را بیاموزند .
  • زمینه را جهت ابراز فکر خلاق و پرورش استعداد دانش آموزان فراهم کنید .
  • راه یادگیری فعالیتهایی چون اختراع ، طراحی ، تألیف و بیان و حتی حدس زدن را به دانش آموزان آموزش دهید .
  • دانش آموزان را به حل جدول ، معما ، و بازیهای گروهی که باعث تقویت ذهن آنها می شود تشویق کنید .
  • پیشنهاد می شود معلمان گرامی از روش شاگرد محوری استفاده کنند تا خلاقیت دانش آموزان افزایش پیدا کند .

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.[/tab][/tabgroup]

[tabgroup][tab title=”منابع” icon=”fa-pencil-square-o”]

  • اسبورن ، الکس اس ، پرورش استعداد همگانی ابداع و خلاقیت ؛ ترجمه ی دکتر حسن قاسم زاده ، انتشارت نیلوفر تهران ، ۱۳۶۸ .
  • باندی ، جوزف و وایلز ، جان ؛ نظارت در مدیریت ؛ ترجمه ی دکتر محمد رضا بهرنگی ، انتشارات .
  • پیاژه ، ژان ؛ روانشناسی و دانش آموزش ؛ ترجمه ی علیمحمد کاردان ، انتشارات دانشگاه تهران ، ۱۳۶۷ .
  • تعلیم و تربیت مدرسی ؛ حوزه های علمیه تهران ( فعالیتهای انتشار نشده صدا و سیما ، ۱۳۶۹)
  • خان زاده ، علی ؛ خلاقیت در آموزشگاه ؛ انتشارات تهران ۱۳۵۸ .
  • سلطان زاده ، حسین ؛ تاریخ مدارس ایران ؛ انتشارات دانشگاه آگاه ، تهران ، ۱۳۶۴٫
  • شهید ثانی ؛ آداب تعلیم و تربیت در اسلام ؛ ترجمه ی سید محمد باقر حجتی ، دفتر فرهنگ و نشر اسلامی تهران ، ۱۳۶۹٫
  • شاکری ، فاطمه ؛ کاربرد مهارتها در تدریس ؛ تهران ، ۱۳۶۶٫
  • شعبانی ، حسن ؛ مهارتهای آموزشی و پرورشی ؛ انتشارات سمت ، تهران ، ۱۳۷۱٫
  • صفوی ، امان الله ؛ کلیات روشها و فنون تدریس ؛ انتشارت معاصر ، تهران ، ۱۳۶۹٫
  • یونسکو؛ آموختن برای زیستن .

 

فهرست مجلات و نشریات :

  • مجله استعدادهای درخشان ، ۸۶ .
  • بدیع الزمان ، مدارس اسلامی ، مجله تعلیم و تربیت ، سال چهارم .
  • خان زاده ، علی ؛ نشر پویه ، سال ۱۳۸۷٫
  • صفوی ، امان الله ، ماهیت روش تدریس ، رشد تکنولوژی آموزشی مهر ، ۸۷-۸۶
  • فرنودیان ، فرج الله ، رشد تکنولوژی آموزشی ، اردیبهشت ۸۷٫
  • مجله معلم و خانواده ، دوره ی جدید .

 

فهرست پایان نامه :

  • هاشمی ، ابوالفضل ، پایان نامه ۵۸-۱۳۵۷

 

 

فهرست منابع خارجی :

۱- Ahmes Munir – Din , Muslim Eaucation and: The Scholar’s Social Statusp to the Century. Zurich Verlas , 1988.pp.55-85.

 

۲- D-Zverev.Teachings methods in the Saviet school p.48.

 

۳- Gase and Berliner . Esvcational Lpsychology inses Mifitim co 1979.p.448.

[/tab][/tabgroup]

خرید و دانلود فوری

نسخه کامل و آماده
4900 تومانبرای دریافت نسخه کامل

156 صفحه فارسی

فونت استاندارد/B Yagut/14

فرمت فایل WORDوPDF

دارای ضمانت بازگشت وجه

نسخه قابل ویرایش+نسخه آماده چاپ

دریافت فوری + ارسال به ایمیل

[well boxbgcolor=”#e5e5e5″ class=”fontawesome-section”][tblock title=”برای مشاهده تمام پروژه ها ، تحقیق ها و پایان نامه های مربوط به رشته ی خود روی آن کلیک کنید.”][/well]

(برای امنیت و سهولت بیشتر پیشنهاد میشود با نرم افزارهای موزیلا فایر فاکس و یا گوگل کروم وارد شوید)

***************************

*************************************

پرداخت از درگاه امن شاپرک  با همکاری شرکت زرین پال صورت میگیرد

 ۱۵ درصد از درآمد فروش این فایل به کودکان سرطانی(موسسه خیریه کمک به کودکان سرطانی) اهدا میشود

پس از پرداخت،علاوه بر ارسال فوری فایل ها به ایمیلتان،مستقیماً به صورت اتوماتیک به لینک دانلود فایل ها  ارجاع داده میشوید.

در صورت نیاز به هرگونه راهنمایی با ایمیل (MASTER@NEXAVARE.COM) یا شماره تماس پشتیبان (۰۹۳۶۹۲۵۴۳۲۹) در ارتباط باشید

[alert type=”alert-danger”]کاربر گرامی، برای تهیه این اثر هزینه و زمان زیادی صرف شده است.که اکنون با این قیمت ناچیز در اختیار شما قرار گرفته است.لطفاً  تنها جهت استفاده دانشجویی یا شخصی خرید نمایید.همچنین اگر مدیر یک وبسایت یا وبلاگ هستید خواهش میکنیم آن را کپی نکنید.و یا در صورت کپی منبع را به صورت لینک درج نمایید. ضمناً شرعاً هم لازم به کسب رضایت است که به علت زحمت زیاد در انتشار ، کارشناسان ما رضایت استفاده بدون پرداخت هزینه آن را ندارند.تشکر از حمایت شما[/alert]


درباره نویسنده

publisher4 222 نوشته در سیستم همکاری در خرید و فروش فایل نگزاوار دارد . مشاهده تمام نوشته های

مطالب مرتبط


دیدگاه ها


دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.