no-img
سیستم همکاری در خرید و فروش فایل نگزاوار

بررسي تاثير اعمال هزينه اجتماعي آلاينده ها در شاخصهاي اقتصادي نيروگاههاي برق آبي

help

سوالی دارید؟09369254329

سیستم همکاری در خرید و فروش فایل نگزاوار
بهترین ها از دید دانش آموزان
آشنایی با سیستم خرید،فروش و بازاریابی نِگزاوار

گزارش خرابی لینک
اطلاعات را وارد کنید .

ادامه مطلب

بررسی تاثیر اعمال هزینه اجتماعی آلاینده ها در شاخصهای اقتصادی نیروگاههای برق آبی-ارزیابی اقتصادی نیروگاههای برقابی – هزینه های اجتماعی بخش انرژی
zip
بهمن ۱۴, ۱۳۹۵

بررسی تاثیر اعمال هزینه اجتماعی آلاینده ها در شاخصهای اقتصادی نیروگاههای برق آبی-ارزیابی اقتصادی نیروگاههای برقابی – هزینه های اجتماعی بخش انرژی


بررسی تاثیر اعمال هزینه اجتماعی آلاینده ها در شاخصهای اقتصادی نیروگاههای برق آبی-ارزیابی اقتصادی نیروگاههای برقابی هزینه های اجتماعی بخش انرژی

پایان نامه رشته مهندسی برق در ۱۳۲ صفحه
[tabgroup][tab title=”چکیده ” icon=”fa-pencil-square-o”]تعدد پروژه های مورد نیاز کشور در کلیه بخشها از یک سو و کمبود سرمایه از سوی دیگر سبب میشود تا ارزیابی اقتصادی طرحها به عنوان یکی از مهمترین معیارهای تصمیم گیری جهت پروژه ها مطرح گردد. اساس روشهای ارزیابی اقتصادی طرحها بر برآورد هزینه ها و فایده های طرح استوار می باشد . تلاش برای برآورد دقیق تر هزینه ها و فایده های طرح می تواند در کیفیت ارزیابی اقتصادی تاثیر مثبت فوق العاده ای داشته باشد . همانطور که عدم دقت در این زمینه می تواند موجب نتیجه گیریهای نادرست گردد. پروژه های تولید انرژی بر قابی در دهه اخیر با استفاده از روش نیروگاه حرارتی جایگزین مورد ارزیابی اقتصادی قرار گرفته اند. در این چار چوب کلیه هزینه های نیروگاه حرارتی جایگزین به عنوان در آمدهای طرح منظور می گردد. ( شامل هزینه های سرمایه گذاری اولیه و بهره برداری و نگهداری ) اما تا سالهای اخیر هزینه های ناشی از آلودگی محیط جهت تولید انرژی این نیروگاه ها نادیده گرفته شده است این مقاله می کوشد بر پایه آخرین اطلاعات ارائه شده در زمینه محاسبه هزینه خارجی آلاینده نیروگاههای حرراتی با استفاده از” روش تبدیل تعدیل شده ” روشی را جهت وارد کردن هزینه های اجتماعی انواع آلاینده ها بر ارزیابی اقتصادی پروژه های برقابی ارائه دهد.[/tab][tab title=”مقدمه ” icon=”fa-pencil “]محدودیت سرمایه سبب می شود تا ارزیابی اقتصادی پروژه ها و طرح های سرمایه گذاری به عنوان یکی از مهمترین معیارهای تصمیم گیری جهت بهگزینی ابعاد و اولویت بندی پروژه ها مطرح گردد . تلاش برای برآورد دقیق هزینه ها و فایده های طرح می تواند در کیفیت ارزیابی اقتصادی و دقت شاخص های اقتصادی بدست آمده تاثیر فوق العاده ای داشته باشد همانطور که عدم توجه مطلوب به این موضوع می تواند موجب نتیجه گیریهای نادرست گردد.

 

۲-ارزیابی اقتصادی نیروگاههای برقابی :

روشی که به طور معمول برای ارزشگذاری فایده های پروژه های برقابی بکار گرفته می شود از دیدگاه ملی هزینه تولید انرژی و قدرت به وسیله نیروگاه حرارتی است که همان تقاضا را به مشابه برآورد می سازد در این مقاله مقایسه اقتصادی از دیدگاه ملی صورت گرفته است.

با توجه به تفاوت توزیع هزینه های نیروگاههای برقابی و حرارتی در طول زمان و تفاوت کیفیت انرژی تولید شده از نظر فنی و زیست محیطی، ارزشگذاری ومقایسه این دو شکل متفاوت تولید انرژی الکتریکی دشوار می گردد .

ومعادل سازی (Equivalence  of  kind)استفاده از تکنیکهای اقتصاد مهندسی و تلاش برای معادل سازی نوع

به ما امکان می دهد که طرح های مورد بررسی در شرایط اقتصادی همسان(Equivalence of  time) زمان مقایسه شود .

عوامل گوناگونی می تواند نتایج مطالعات اقتصادی پروژه های برقابی را تحت تاثیر قرار دهند، عواملی نظیر نرخ تنزیل٬ نرخ ارز خارجی٬ هزینه های سوخت٬ ارزش ذاتی آب و هزینه های اجتماعی آلودگی هوا از مهمترین این عوامل هستند. توضیح مختصری در مورد هریک از این عوامل در این قسمت ضروری به نظر می رسد.

نرخ تنزیل –  در واقع نشانگر محدودیت سرمایه است به همین سبب یکی از پارامترهای اساسی محاسبه در ارزشیابی های اقتصادی می باشد . بطوریکه نوسان نرخ تنزیل می تواند شاخص های اقتصادی را تحت تاثیر قرار دهد و طرح را از محدوده توجیه اقتصادی خارج نموده و یا آن را داخل این محدوده نماید .

نرخ ارز خارجی از آنجا که برخی از اقلام مورد استفاده در محاسبات اقتصادی پروژه های برقابی ( چه در بخش هزینه ها و چه در بخش فایده ها ) دارای مقادیر ارزی می باشد . لذا تغییرات نرخ ارز خارجی به پول ملی میتواند در محاسبات اقتصادی پروژه های برقابی تاثیر داشته باشد.

هزینه سوخت-  قیمت سوختهای فسیلی یکی از مهمترین اجزاء تشکیل دهنده هزینه های بهره برداری و نگهداری نیروگاههای حرارتی ( فایده طرحهای برقابی) می باشد . با توجه به مزیت نسبی گاز و ….. در کشور٬ ارزشگذاری درست قیمت سوخت از اهمیت ویژه ای برخوردار است و باید مورد توجه قرار گیرد.

ارزش ذاتی آب آب مورد استفاده در پروژه های برقابی می تواند به منظور دیگری از جمله آب کشاورزی یا تامین آب شهری ارزش ایجاد کند. این ارزش جدای از هزینه های اجرای پروژه است و در واقع هزینه فرصت از دست رفته آب است که باید به این هزینه ها اضافه گردد. در حال حاضر پروژه های برقابی مورد بررسی٬ دارای آن میزان اراضی مناسب برای آبیاری در پایین دست و حتی نیازهای شهری جهت بهره برداری نیستند که بتوانند با منظورهای تولید انرژی به رقابت بپردازند. اما گسترس نیازها و تغییر در الگوی توسعه منطقه ای می تواند موجب افزایش ارزش ذاتی آب شود که می باید حتماً در محاسبات اقتصادی دخالت داده شود.

موارد فوق همگی از عوامل موثری هستند که تقریباً در ارزیابی اقتصادی به عمل آمده جهت پروژه های برقابی مورد توجه قرار می گریند. اما آنچه که تاکنون در ارزیابی اقتصادی پروژه های برقابی کمتر مورد توجه قرار گرفته است هزینه های اجتماعی، آلودگی می باشد . این مقاله سعی بر آن دارد با ارائه روشی جهت ارزیابی اقتصادی پروژه های برقابی با احتساب هزینه های اجتماعی آلودگی٬گامی در جهت ارزیابی های اقتصادی دقیق تر پروژه های برقابی بر دارد

۳- بخش انرژی و اثرات زیست محیطی

با توجه به وسعت فعالیتهای بخش انرژی، مسائل زیست محیطی مرتبط با آن نیز دارای ابعاد گسترده ای میباشد که از آن جمله میتوان به آلودگی هوا٬آب و خاک در سطح محلی و منطقه ای و به مسائلی  نظیر تغییرات اقلیمی و بارانهای اسیدی در سطح بین المللی اشاره نمود. در این میان آلودگی هوا و اثرات زیست محیطی منتج از آن دارای اهمیت خاصی بوده و بیشترین مسائل زیست محیطی بخش انرژی مرتبط با این آلودگی می باشد.

وذرات معلق از جمله آلاینده هایی هستند که به سبب تولید و مصرف انرژی الکتریکی بوجودCH,Co,So³,Co²,No²

می آیند. در این میان نیروگاههای حرارتی با توجه به سهم عمده آنها در تولید برق یکی از عوامل آلوده کننده محیط زیست بوده اند . که بعد از بخش حمل و نقل و صنعت بیشترین آلاینده را تولید نموده اند. جدول شماره ۱ ٬میزلن نشر انواع آلاینده را از نیروگاههای کشور و جدول شماره ۲ سهم نیروگاهها را در انتشار آلاینده در سطح کشور نشان می دهد.شاخص انتشار آلاینده های هوا از نیروگاههای مختلف نشان می دهد که نیروگاههای هوا از نیروگاههای مختلف     (آنهم به میزان ناچیز) هیچگونه٬آلاینده دیگری تولید CO²   نشان می دهد که نیروگاههای برقابی به غیر از

نمی نمایندو در واقع انرژی حاصل از نیروگاههای برقابی از نظر زیست محیطی انرژی پاکیزه ای می باشد . اخیراً     از گیاهان موجود در دریاچه سدها منتشر شده است که البته هزینه آن(CH4 ) گزارشاتی مبنی بر تولید آلاینده متان چندان قابله ملاحظه نمی باشد .[/tab][/tabgroup]

[tabgroup][tab title=”قسمت هایی از متن (۱)”]

-هزینه های اجتماعی بخش انرژی

(Bui 1996)    بنابر تعریف٬ هزینه اجتماعی٬ هزینه است که جامعه برای دریافت کالا٬ یا خدمت پرداخت می کند  به طور کلی این تعریف در قالب رابطه (۱) بیان می گردد. (Scott &Janet 2000)

 

که در این رابطه :

SC=هزینه واقعی  تولید (Social Cost)

PC=هزینه واقعی تولید (Private Cost)

EC=هزینه خارجی (External Cost)

 

(RPCC) و مقدار آلودگی باقیمانده (PCC) نیز خود تابعی از هزینه های کنترل آلودگی (EC) هزینه خارجی

می باشد٬ در این صورت رابطه (۲) را به صورت زیر می توان مطرح نمود:

EC=f(RPCC,PCC)                                       (۲)

که در رابطه (۲):

EC=هزینه های خارجی

PCC=هزینه های کنترل آلودگی (pollution control cost)

RPCC=هزینه های کنترل آلودگی باقیمانده (Remain  Polution control cost)

علت وجودی رابطه (۲) بدان سبب است که تجهیزات کنترل آلودگی کارایی ۱۰۰ درصد ندارد و حتی در صورت استفاده از تجهیزات مناسب باید هزینه ای را برای اثرات خارجی آلودگی های کنترل شده در نظر گرفت .

تعریف هزینه های اجتماعی در بخش تولید انرژی نیز در قالب مدل فوق می توند صورت گیرد٬ هزینه های اجتماعی انرژی الکتریکی٬ شامل هزینه تولید انرژی الکتریکی و هزینه های خارجی است .

با توجه به اهمیت محاسبه هزینه های خارجی تولید انرژی الکتریکی در محاسابت هزینه های اجتماعی و برآوردهای اقتصادی تاکنون تلاشهای زیادی در سطح جهانی انجام گرفته است. سابقه محاسبه برآورد هزینه های خارجی برای    طی سالهای ۱۹۸۹تا۱۹۹۰برمیگردد.(EPA) اولین بار به سازمان حفاظت محیط زیست

 

آمریکا

شرکت برق کالیفرنیا٬ دانشگاه پریل٬ اداره خدمات عمومی ماساچوست٬ شرکت خدمات عمومی نیویورک و نیز شکت خدمات عمومی نوادا٬ از پیشگامان این امر بودند ( شورای جهانی انرژی ۱۹۹۵) . در برخی ایالت های آمریکا٬ ملحوظ کردن هزینه های اجتماعی در هزینه های تولید و انتقالبه صورت اجباری در آمد تا از طریق آن در تعیین نیاز انرژی و راه اندازی ظرفیت های آتی تولید انرژی الکتریکی مورد استفاده قرار گیرد. مطالعات مشابهی برای تعیین هزینه های ٬فنلاند(Meyeretal.1994) خارجی تولید انرژی الکتریکی در کشورهای اروپایی و آمریکایی چون دانمارک

,(Mohmeyer1998, (Bui1996 آلمان و (Bundesmat 1994)٬ (Ekono 1994)

Lefevre  and Bui 1996

در ایران برای اولین بار در سال ۱۳۷۶ اقدام به محاسبه هزینه خارجی تولید انرژی الکتریکی  شده است. این محاسبات در معاونت

ده بود سعی بر آن شد تا با استفاده از تجربیات سایر کشورها ضرائب هزینه های خارجی متناسب با هریک از آلاینده های ناشی از تولید انرژی الکتریکی انتخاب و جهت محاسبه هزینه های خارجی در ایران مورد استفاده قرار گیرد . لازم به ذکر است که با توجه به قیمت برابری دلاردر برابر ریال و اعمال مستقیم این ضرائب هزینه های محاسبه شده در کشورهای خارجی به هزینه های خارجی تبدیل می شد. این روش به روش تبدیل مستقیم معروف است . با توجه به اشکالاتی که بر استفاده از روش تبدیل مستقیم وارد است .

هزینه های اجتماعی انواع آلاینده های حاصل از تولید انرژی الکتریکی توسط نیروگاههای حرارتی با استفاده از روش  توسط ( جباریان و رئیسی ۱۳۸۱) (Scott  & janet 2000) “تبدیل تعدیل شده ” و با استفاده از مدل هزینه اجتماعی

محاسبه شده است .

مقدار هزینه اجتماعی هر کیلو وات ساعت انرژی الکتریکی برابر است با (Scott & janet2000) بر  اساس مدل

مجموع قیمت تمام شده و هزینه های خارجی هر کیلو وات ساعت انرژی الکتریکی هزینه تمام شده انرژی در ایران با توجه به آنکه توسط کدام نوع از نیروگاهها تولید شده باشد متفاوت است . بر اساس اطلاعات بدست آمده از سازمان برق ایران متوسط قیمت تمام شده هر کیلو ولت ساعت انرژی الکتریکی تولیدی نیروگاههای گازی کشور ۷/۱۸۹ ریال هر کیلو وات ساعت انرژی تولیدی نیروگاه سیکل ترکیبی ۲/۱۴۵ ریال و متوسط قیمت تمام شده هر کیلو وات ساعت انرژی الکتریکی تولیدی نیروگاه دیزلی ۱/۲۴۴ ریال می باشد.

بدین ترتیب بر اساس جدول محاسبه شده بیشترین میزان هزینه های اجتمای مربوط به هر کیلووات ساعت انرژی تولید شده توسط نیروگاه دیزلی می شود. پس از نیروگاههای دیزیلی تولید هر کیلو وات ساعت انرژی در نیروگاههای گازی بیشترین هزینه های اجتماعی را تولید خواهد نمود نیروگاههای بخاری و چرخه ترکیبی از نظر تولید هزینه های اجتماعی در رده های  بعدی قرار دارند .


۵-نتیجه گیری :

با توجه به توجه روز افزون به مسائل زیست محیطی به نظر می رسد که اعمال هزینه های اجتماعی تولید انرژی الکتریکی نیروگاههای حرراتی جایگزین در ارزیابی اقتصادی نیروگاههای برقابی ضروری می باشد. پیشنهاد می شود جهت تخمین درستی از هزینه های اجتماعی از روش تبدیل ” تعدیل شده ” به کار گرفته شود . این امر سبب خواهد شد که شاخص های اقتصادی واقعی تری از طرحهای برق آبی بدست آید. نتیجه بدست آمده از این مطالعه موردی نشان می دهد که اعمال هزینه های اجتماعی سبب بهبود قابل توجه شاخص های اقتصادی پروژه های برق آبی می گردد و می تواند در توجیه اقتصادی پروژه های تولید انرژی الکتریکی به روش برق آبی موثر باشد.

 

 

 


منابع و مراجع

۱٫Friedricl R.,kallenbach(1990),”voss2,”external of electricity generation.

In:external Environmental costs of electric power,germany,Oct.23-25,1990,springer-verla,berlin Heidelberg,consumtion,springer velag,berlin-heidelberg.

۲-world energy council-(1996),”Energy Environment &climate:Economic Instruments “۳۴۵۴٫James st.london.,,SWIA IHD,UK..

۳- Scott j.c. har court college publishers.

۴-معاونت امور انر‍‍ژی ( ۱۳۷۶)٬ ترازنامه انرژی ۱۳۷۶ و وزارت نیرو …..

۵

 

 

 

 


جدول ۱- میزان انتشار آلاینده های هوا از نیروگاههای کشور در سال ۱۳۷۹

 

آلاینده نیروگاه   No²

 

So²

 

Co²So³CoCHSPM     S
بخاری۷۵۲۶۹۳۰۵۵۳۵۴۸۵۵۵۵۶۷۴۶۶۵۹۲۳۴۱۷  ۳۴۹۸۱۴
گازی۲۵۲۷۸۱۳۲۰۹۱۶۵۲۰۴۴۲۲۰۱           ۳۶   ۶۶۳۲۴۴۴
سیکل ترکیبی۹۴۱۸۴۵۳۶۶۱۷۷۹۵۸۶۹۱۴  ۲۴۲۸۹۶
دیزلی۵۵۹۱۶۸۷۲۸۴۶۰۷۲۶   ۳۴۱۰۷
برقابی _______۲۴۰۷۲  ____           ___ ______   __

 

واحد:تن

ماخذ: ترازنامه انرژی

 

 

 

 

 

 

جدول ۲- سهم هر یک از بخشهای انرژی در انتشارآلاینده های هوا

آلاینده

نیروگاه

  No²   So²   Co²    So³    Co    CH  SPM
خانگی۶/۴۴/۲۲۰/۲۲/۲۰/۲۰/۱۱/۸
تجاری و عمومی۳/۳۹/۴۵/۴۱۰/۳۰/۷۰/۶۱/۵
صنعت۱۳/۸۲۷۲۱/۲۳۰/۴۰/۴۰/۶۵/۵
کشاورزی۶/۴۶۳/۷۳۰/۴۳/۲۱۰/۱
حمل و نقل۶/۳۲۴/۸۲۵/۱۲۱/۲۹۸/۳۹۵/۲۷۶
نیروگاهها۱۱/۶۲۸/۶۲۴/۴۳۲/۹۰۰/۳۵/۱
جمع۱۰۰۱۰۰۱۰۰۱۰۰۱۰۰۱۰۰۱۰۰

 

واحد:تن

ماخذ: ترازنامه انرژی

 

 

 

 

جدول۳-هزینه های خارجی آلاینده ها در ایالات متحده آمریکا

 

مطالعه کنندههزینه خارجی ( سنت آمریکا به ازاء هر پوند)
So²No²VocCoPart.Co²CH4N²o
شرکت برق کالیفرنیا۰/۵۴۱/۴۶۰/۱۶Neg۰/۴۳۰NegNeg
دانشگاه پریس۲/۰۳۰/۸۲NegNeg۱/۱۹۰/۰۱NegNeg
شرکت خدمات عمومی ماساچوست۰/۷۵۳/۲۵۲/۶۵Neg۲۰/۰۱NegNeg
شرکت خدمات عمومی نیویورک۰/۴۱۰/۸۹NegNeg۰/۲۶۰NegNeg
شرکت خدمات عمومی نوادا۰/۷۸۳/۴۰/۵۹۰/۴۶۲/۰۹۰/۰۱۰/۱۱۲/۰۷

 

 

 

 

جدول ۴- هزینه های اجتماعی تولید انرژی الکتریکی در ایران

 

 

هزینه اجتماعی

نیروگاه

قیمت تمام شده

 

هزینه خارجیهزینه اجتماعی
بخاری۸/۱۵۲۵/۳۱۳/۱۸۴
گازی۷/۱۸۹۱/۲۵۸/۲۱۴
چرخه ترکیبی۲/۱۴۵۸/۱۴۱۶۰
دیزلی۱/۲۴۴۵/۴۱۶/۲۸۵

 

 

آلودگی صوتی در نیروگاه آبی

 

 

 

 

چکیده

صدا همواره یکی از مسائل قابل توجه در نیروگاهها بوده است. به علل مختلف از جمله توانهای متفاوت وسایل نیروگاهی از نظر تولید شدت صوت

از کنترل کادر بهره برداری می باشد پس تنها راه مقابله با اثرات سوء صدا کاهش زمان مواجهه با آن است که با اندازه گیری شدت صوت در قسمتهای مختلف نیروگاه زمان مجاز توقف در آن محلها را به کمک استاندارد های موجود می توان بدست آورد.

 

 

واژه های کلیدی: ” فرکانس صدا” ٬” شدت صوت” ٬” زمان مواجهه صوت ” ٬” ترازسنج صوت “

 

 

مقدمه :

بطورکلی صدا به دو بخش تقسیم می شود:

۱- در محیط صنعتی

۲- در محیط غیر صنعتی : محیطهای غیر صنعتی محیطهای هستند که انتشار صدا در آنها همراه با انتشار صدانیست٬ مثل محیطهای اداری٬ آموزشی و بیمارستانها٬ در مورد محیطهای کار صنعتی معیار حفظ قدرت شنوایی است . یعنی هر چند صدا اثرات سوء دیگری هم دارد ولی معیار سلامتی را بوجود نیامدن افت شنوایی میدانند.

 

 

اثرات سوء صدا بر انسان

 

 

اثر بر حس شنوایی:

 

مواجهه طولانی با صدا

ای ۵۰۰ ٬  ۱۰۰۰ و ۲۰۰۰ هرتز می باشد. عوامل موثر در ایجاد افت شنوایی تراز فشار صوت مدت زمان مواجهه٬ سن و بالا خره استعداد و حساسیت شخصی است .

 

 

 

کری ها:

الف ): کری انتقالی : در این نوع کری ارتعاشات صوتی قبل از رسیدن به گوش داخلی متوقف میشود. علت این امر ایجاد عارضه در یکی از قسمتهای انتقا صوت میباشد.

ب): کری حس عصبی : در این نوع کری عارضه در گوش داخلی و یا نقطه شروع عصب شنوایی می باشد . مواجهه به مدت طولانی با صدا و ضربه های صوتی از علل بروز این نوع کری است . در شروع بیماری بعلت اینکه افت شنوایی در فرکانسهای خارج از

پس از ترک محل کار از جمله صدمات ناشی از مواجهه طولانی با صدای غیر مجاز است .

 

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.[/tab][tab title=”قسمت هایی از متن (۲)”]

صدمات فیزیولوژیکی :

 

 

صدای زیاد سبب بروز صدمات فیزیولوژیکی چون ازدیاد ضربان قلب٬ بالارفتن مصرف اکسیژن٬ افزایش تعداد تنفس٬ ناراحتی های دستگاه گوارش و بالا رفتن فشار خون میشود .

 

 

اثرات روانی :

بررسی های انجام شده در محیط های کار و اجتماع نشان داده است که بطور کلی میزان مبتلایان به بیماری روانی و عصبی شاغلینی که در محیط های کارشان صدا بیش از حد مجاز وجود دارد . بیش از حد معمول می باشد.

 

 

وسیله اندازه گیری صدا:

جهت اندازه گیری صدا و بررسی مسائل و مشکلات ناشی از آن لازم است تراز کلی صدا٬ توزیع فشار در فرکانس مختلف و بالاخره

از تراز سنج صوت جهت اندازه گیری صدا در محیط نیروگاه استفاده شده است . از نظر فیزیکی طرز کار دستگاه تراز سنج صوت به

سنجش کاهش داده و پس از عبور از شبکه حساسیت و مدار یک سو کننده جریان الکتریکی متناوب به جریان الکتریکی مستقیم به طرف مدار سنجش میرود و عقربه سنجش فشار صوتی وارده را نشان میدهد .

 

 

استانداردهای صدا:

تعیین استانداردهای صدا در صنعت سالهای متمادی موضوع بحث و تبادل نظر بوده است علت اصلی این تبادلات قبول این واقعیت بوده که مواجه بیش از حد با صدا برای حس شنوایی و اندام مربوطه زیان آور است . قدم اصلی در جهت کاهش افت دائم

نdBA برابر با (Limit  threshold) با حد آستانه (Exposure    limit) مواجهه

شده مطالعات و تحقیقات بعدی نشان داد که با ازاء کاهش زمان مواجهه افزایش تراز فشار صوت زیان آور نخواهد بود . این کاهش و افزایش بر اساس نصف شدن زمان مواجهه از یک طرف و افزایش تراز فشار صوت   ۵ از طرف دیگر است .dBA جذب شده بمقداری

 

 

سرو صدا در دستگاههای نیروگاه سد کرج ( امیر کبیر )

۴۵ می باشد که تولید سالانه انرژی ” برق –آبی” و کمک به شبکه سراسری MW نیروگاه سد کرج شامل دو واحد

برق – به ویژه در ساعت های اوج مصرف به میزان سالانه۱۵۰میلیون کیلو وات ساعت می باشد .

در این بخش سعی خواهد شد تا در مورد سرو صدا و مسائل مربوط به آن در کمپر سور های هوا٬ توربوپمپها٬ شیرهای کنترل٬ ژنراتور٬  ترانسفورماتور و توربین مطالبی گفته شود و در پایان مقادیر شدت صوت محاسبه شده از طریق فرمولهای پیشنهادی با مقادیر اندازه گیری شده توسط دستگاه سنومتر مقایسه می گردد.

 

 

 

 (AirCompressor ) کمپر سورهای هوا

کمپرسورهای هوا یک منبع مشترک سرو صدا هستند . با توجه به اینکه کلیه کمپرسورهای موجود در نیروگاه کرج از نوع رفت و برگشتی می باشند قدرت صدای منتشر شده بوسیله این نوع کمپر سور از معادله ذیل محاسبه میشود

Lw=90+10Log10 KW(dB)                                               (۱)

 

قدرت موتور گرداننده می باشد . حال با توجه به جدول (۱) ( انتهای متن )

(dB) یکنواخت کمپر سور در فرکانس مرکزی باند هشتگانه ۱۰۰۰ هرتز مقدار kw

آمده کم میکنیم .

 

 

نمونه محاسبات :

 

۳۷با استفاده از رابطه (۱) میتوان نوشت :KW قدرت صدای کمپرسوری با قدرت موتور گرداننده

 

Lw=90+10Log10KW=90+10Log37=105/7(dB)

 

۱۰جهت تصحیح باندهای هشتگانه برای صدای خروجی کمپرسور (dB) حال با توجه به جدول (۱) و کم کردن

داریم :

Lp=105/7-10=95/7(dB)

نکته : جهت مقایسه مقادیر محاسبه شده از فرمول و مقادیر بدست آمده از سونومتر صحت ادعا در مورد رنج  ۴±  ۸± می باشد .dbوبرای۶۳ هرتز    dB5B2±  در مورد ۱۲۵ هرتز (dB) 250تا۴۰۰۰  هرتز

در جدول (۲) (انتهای متن ) مقادیر قدرت صدای محاسبه شده از طریق معادله و با استفاده از دستگاه سونومتر مشاهده و مقایسه می گردد.

 

توربوپمپها:

بطور اختصار سروصدای ایجاد شده در یک ایستگاه پمپاژ ناشی از چند عامل متمایز می باشد .

۱- سر و صدای ایجاد شده توسط خود پمپ که به پارامترهای مختلفی از جمله نوع پمپ ٬ اندازه پمپ٬ مشخصات کار پمپ ( سرعت دورانی ٬دبی و … ) نوع سیال عبوری از پمپ ( ویسکوزیته ٬وزن مخصوص ) شرایط سیال در ورود به پمپ ٬

۲- ارتعاشات حاصل از موتور و پمپ .

۳- ارتعاشات و سر و صدای تولید شده در لوله ها و شیرها و اتصالات مربوطه .

۴- سر وصدای ناشی از پدیده های هیدرولیکی مانند ضربه قوچ آب شرایط کار توربوپمپ

صدا کمترین مقدار خود را خواهد داشت . در این میان سرعت دورانی و همچنین سرعت مخصوص پمپ افزایش می یابد . محاسبات فشار صدای یکنواخت تعریف شده بوسیله یک پمپ در فاصله یک متری از سطح آن تابعی از قدرت آن پمپ می باشد که در جدول ( ۳ ) ( انتهای متن ) ارائه شده است .

 

نمونه محاسبات :

 

بااستفاده از جدول ( ۳ ) و    ۱۵KW و قدرت موتور گرداننده   ۱۴۶۰  R . P . M فشار صدای یک پمپ با دور  با توجه به دور و قدرت موتور گرداننده از رابطه زیر محاسبه می شود .

Lw = 70+10 log kw

= ۷۰+۱۰ log 15 = 81.76 ( db )

(R.P.M) در جدول ( ۴ ) ( انتهای متن ) کلیه پمپهای موجود در نیروگاه سد کرج با قدرت موتور گرداننده،دور

فشار صدای محاسبه شده پمپ از طریق معادله

ی شده مشاهده می شود که اختلاف قابل ملاحظه ای وجود دارد چون مقادیر اندازه گیری شده با دستگاه در زمان کار واحد بوده و صدای وسایل جانبی در مقابل صدای پمپ بیشتر می باشد پس درمقادیر بدست آمده تاثیر زیادی دارد .

 

 

صدای شیرهای کنترل

 

شیرهای کنترل به عنوان یک منبع تولید صدا در بسیاری از صنایع می باشند،خصوصاًزمانی که از شیر در فشارهای بالا استفاده می شود . ظاهراً مکانیزم عمومی تولید صدای شیر به واسطه وجود جت سیال است که بین شیر ئ نشیمنگاه

فوق :

(M/S) : سرعت خروجی جت است V

(w): قدرت مکانیکی جریان است . Wm

(m ) : قطر جت D

(w) : قدرت صوت منتشر شده Wa

: راندمان صوتی جت µ

( kg / m³ ) : چگالی سیال

µ برای آب و سایر مایعات مشابه در نظر گرفته می شود . بطور کلی= ۶*(۱۰)^-۷ (V)^0.85 که راندمان:

تراز قدرت صدای داخلی ایجاد شده بوسیله شیر با استفاده از رابطه زیر محاسبه می شود .

Lw = 10 log 10 ωa + 120 (db)              (۴)

همانطور که اشاره شد صدای شیر مشابه صدای جت های بسته می باشد و در جت بسته فشار صدای یکنواخت کلی بوسیله فرمول زیر بدست می آید :

Lp = Lw + DI – ۱۰ LOG 10

در ضمن داریم :

Wm = ρV³ πd² / ۸ =  ۱۰۰۰*(۲٫۵ ) ³ * π * (۱٫۵* ۰٫۰۰۲۵۴)² / ۸  = ۹ (w )

از طرفی داریم :

µ = ۶* )۱۰(^-۷ * (۲٫۵) ^۰٫۸۵ = ۱٫۳ * )۱۰(^-۶

حال با توجه به مقادیر بدست آمده و جایگزینی آن ها در رابطه (۳ ) قدرت صوت منتشر شده بدست می آید .

(w) Wa = µ Wm = 9* 1.3 * (10) ^-6 = 1.17 * (10)^-5

با استفاده از رابطه (۴) داریم :

Lw = 10 log 10 ωa + 12

۰ = ۱۰ log 10 (1.17 * (10)^-5 ) + 120 = 70.7

چون صدای شیر فشار شکن مانند صدای یک جت بسته می باشد از معادله (۵) جهت محاسبه فشار صدای یکنواخت کلی استفاده می شود ( زاویه از محور جت ˚۶۰ باشد)

Lp = Lw + D1 – ۱۰ LOG 10 (4π r ² ) (db)

Lp = 70.7 +2 – ۱۰ log 10(43.63 * (10)^-4

= ۷۰٫۷ +۲+۲۳ = ۹۵٫۷ ( db )

 

می باشد که با مقدار بدست آمده مطابقت دارد . (db) مقدار اندازه گیری شده به وسیله دستگاه ۹۴٫۸

 

 

 

صدای ژنراتور

 

 

قدرت صدای منتشر شده بوسیله ژنراتور از رابطه زیر محاسبه می شود :

Lw = 10 log 10 MW + 6.6log 10

RPM +84                 (db)   (۶)

برای بدست آورد قدرت صدای یکنواخت ژنراتور در فرکانس مرکزی باند هشتگانه ۱۰۰۰ هرتز با توجه به جدول محاسبه شده می کاهیم . ژنراتور نیروگاه سد کرج Lw را از مقدار ۹ (db) شماره (۶) ( انتهای متن ) مقدار

۳۳۳ می باشد ولی چون در زمان اندازه گیری صدا با دستگاه توان   r. p .m45 و MW دارای توان

 

۲۵ را قرار می دهیم .      MW25 بوده جهت مقایسه مقادیر بدست آمده ما در رابطه (۶) مقدارMW خروجی

Lw = 10 log 10 25 + 6.6 log 10

.(db)

را نشان می دهد A،C در پایان این متن جدول (۷) کلیه مقادیر اندازه گیری شده در نیروگاه سد کرج با دو مقیاس

لازم به ذکر است که کلیه مقادیر در فاصله ۱ الی ۱٫۵ متری اندازه گیری شده است .

 

 

بحث و نتیجه گیری

 

استانداردی که در وزارت بهداشت وجود دارد ( تعیین استاندارد به دو کمیت تراز قشار صوت و زمان مواجهه با  ۸۵ به ازای ۸ ساعت مواجهه با صدا تعیین کرده اند. منظور این است db صدا بستگی دارد ) مقدار مجاز صدا را

۸۵ مواجه باشد و مشکل دیگری نداشته با شد قاعدتاً نباید دچار db اگر فردی ۸ ساعت با صدایی با تراز صدای

۳ افزایش تراز فشار صوت زمان مواجهه با آن نصف می شود . لازم به db افت شنوایی شغلی شود . به ازای

۱۱۶ باشد . ( مدت db ذکر است افراد به هیچ وجه نباید در

نیروگاه دو راه حل پیشنهاد می شود :

۱)‌ تهیه گوشیهای مخصوص کاهنده شدت صوت ( که برای کلیه پرسنل نیروگاه خریداری شده است ) .

۲) ساخت اتاقکهای آکوستیک در طبقات نیروگاه جهت استقرار اپراتور ( در حال طراحی و سپس اجرا می باشد ).

 

 

 

منابع

 

 

۱- کاتالوگها و مدارک نیروگاه سد کرج

 

۲- مبانی آوستیک – لارسن ، کنزلر، آستین ، آرفرای ، ترجمه دکتر ضیاٴالدین اسماعیل بیگی ، دکتر مهدی برکشلی

 

۳- صدا در صنعت – دکتر پروین نصیری دانشگاه علوم پزشکی تهرن دانشکده بهدات

 

 

 

جدول ۱ تصحیح باندهای هشتگانه برای صدای خروجی بوسیله کمپرسور

 

 

 

فرکانس مرکزی باند هشتگانه (hz) (db) تصحیح باند هشتگانه

 

 

 

 

 

جدول ۲- مقایسه مقادیر قدرت صدای محاسبه شده از طریق معادله با دستگاه سونومتر کلیه کمپرسورهای نیروگاه

 

 

مقادیر محاسبه شده با دستگاه مقادیر محاسبه شده از فرمولقدرت موتور گرداننده (KW) عملکرد کمپرسورمحل کمپرسور
۸۹۸۷٫۷۵٫۹تامین هوای شیر اصلی واحدطبقه اول نیروگاه
۸۹٫۵

۹۴

۹۸٫۵

۸۷٫۴

۹۲٫۷

۹۵٫۷

۵٫۵

۱۸٫۶۴

۳۷

تامین هوای گاورنر

تامین هوای یک واحد

تامین هوای دو واحد

طبقه دوم نیروگاه
۹۳۹۱٫۷۶۱۵تامین هوای کلیدهای قدرتطبقه ششم نیروگاه

 

 

 

 

 

 

جدول ۳- فشار صدای یکنواخت در فاصله ۱ متر از پمپ

 

 

(rpm) رنج سرعتقدرت نامی موتور گرداننده
 ۷۵KW کمتر از۷۵KW بیشتر از
۳۶۰۰-۳۰۰۰۷۵ +۱۰log KW۸۶+۳log KW
۱۸۰۰-۱۶۰۰۷۲+۱۰log KW۸۹+۳۱log KW

 

سی روشهای متداول ارزیابی فرسایش خاک و تولید رسوب و عوامل موثر در فرسایش خاک پرداخته شده است  در محاسبه بار رسوبی کل استفاده گردیده است . نتایج این مطالعات در مورد چند PSIAC همچنین از روش

سرشاخه رودخانه های جنوب غربی کشور نظیر بشار و نخجیر واقع در استان کهکیلویه و بویر احمد مورد بررسی و مقایسه قرار گرفته است .

 

 

 

واژه های کلیدی :” فرسایش خاک ” ٬“رسوب کل “٬ ” تولید رسوب “٬” کلاس فرسایش”

 

 

۱- مقدمه

طی دو دهه (Mini and Micro Hydropower) استفاده از انرژی تولید شده درنیروگاههای برق آبی کوچک اخیر مورد توجه کارشناسان قرار گرفته است . معمولا این نیروگاهها بر روی رودخانه های کوچکی که در نواحی مرتفع واقع شده اند و شیب

یا خاکی و کانالهای انتقال را از نظر تامین آب مورد تهدید قرار داده است . فرسایش خاک حوزه های آبریز آنهاست. لذا شناخت از میزان فرسایش خاک یک حوزه آبریز که سرانجام به پشت بند و یا کانالهای انتقال منتقل گردیده و جایگزین آب مورد انتظار خواهد شد و چگونگی تاثیر عوامل مختلف در فرآیند مخرب اقتصادی اجتماعی فرسایش خاک خواهد توانست توانمندی برنامه ریزی را در جهت کاهش تاثیرات منفی از یک طرف و بالا بردن بازده سیستم از طرف دیگر افزایش دهد . در این مقاله به بررسی مسئله فرسایش و محاسبه میزان رسوب در حوزه آبریز چند نیروگاه برق آبی کوچک در استان کهکیلویه و بویر احمد پرداخته شده است .

 

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.[/tab][tab title=”قسمت هایی از متن (۳)”]

روشهای متداول تجربی ارزیابی فرسایش خاک

 

مطالعات انجام شده در کشور ما مبین آن است که متاسفانه کمبود شدیداطلاعات آماری از دبی های اندازه گیری و رسوب و ایستگاههای هیدرومتری وجود دارد و از طرفی کمبود آمار تحقیقاتی کاربردی در زمینه ارزیابی کمی

ون بیشتر در ایران بمنظور ارزیابی فرسایش خاک ( کیفی و کمی ) مورد توجه بوده یا استفاده گردیده بشرح زیر میباشد.

 

 

 

 

 

 (FAO) روش سازمان کشاورزی و غذا

 

در این روش برآورد میزان فرسایش خاک مبتنی بر ارزیابی شش فاکتور عمده و موثر در فرسایش خاک و تولید رسوب در حوزه های آبریز بوده که در رابطه بین شدت فرسایش خاک و عوامل موثر بصورت زیر ارائه شده s=f(A,B,C,D,E,F) است .           (۱)

در این رابطه :

: شدت فرسایش خاک S

: عامل زمین شناسی سطحی A

: عامل خاک B

: عامل توپوگرافیC

: عامل پوشش خاک ( پوشش زنده و مرده )D

: عامل نحوه استفاده از اراضی E

: عامل وضعیت فعلی فرسایش در حوزه F

در این روش عوامل موثر به تناسب شدت تاثیرشان در روند فرسایش خاک در یک حوزه

فرسایش به صورت کمی انجام می شود اما نهایتا تقسیم بندی که ارائه میگردد به صورت ارزیابی کیفی است و در حوزه های آبریز که اطلاع از میزان فرسایش به صورت کمی به منظور برآورد عمر

مکانپذیر نمی باشد . از این روش در ایران تنها در یک حوزه آبریز بنام سد گرگان رود استفاده شده و بعضاً به آن ( ارزیابی آستانه فرسایش ) نیز اطلاق مینمایند.

 

 (USBLM) روش دفتر مدیریت اراضی آمریکا

 

این روش مبتنی بر ارزیابی ۷ فاکتور به شرح زیر می باشد :

: حرکت ( توسط آب ٬ باد٬ یخ یا نیروی ثقل ) خاک .Sn

: وجود لاشبرگ در سطح .St

: وضعیت سنگی ( عمدتا از نظر توزیع در سطح ).Sr

: وجود فرسایش شیاری.R

: میزان رواناب.F

: وجود فرسایش خندقیG

: برجستگی های موجود در سطح خاک.P

هریک از فاکتورهای فوق بین صفر تا حداکثر ۱۵ و در پنج کلاس طبقه بندی می گردد که در مجموع نمرات عوامل فوق

کلاس فرسایش پذیری یک حوزه یا محدوده مورد مطالعه به صورت کیفی ختم می گردد.

 

 (USLE) روش معادله فرسایش جهانی

 

و همکارانش ارائه شده در سال ۱۹۵۷ به منظور محاسبه شدت فرسایش خاک Wischmeie این روش که توسط

در اراضی آمریکا مورد استفاده قرار گرفته و با توجه به ماهیت آن برای محاسبه شدت فرسایش خاک ناشی از انواع فرسایش ورقه ای و شیاری توصیه شده است که فرمول آن به شرح زیر است :

A=f(R,K,L,S,C,P)                                    (۲)

در رابطه فوق :

: شدت فرسایش خاک در واحد سطح .A

: عامل بارندگی که بستگی به انرژی جنبشی باران و ماکزیمم شدت بارندگی ۳۰ دقیقه ای دارد. R

: عامل مربوط

ر مقایسه با شیب استاندارد در این روش .S

: فاکتور مربوط به عملیات کشاورزی.C

: فاکتور مربوط به عملیات کنترل فرسایش خاک .P

Universal  Soil   Loss   Equation با بررسی عوامل موثر در برآورد فرسایش خاک از طریق روش

مشاهده می شود که برخی از اطلاعات مورد نیاز در فرمول فوق متاسفانه در ایران قابل دسترسی (USLE)

 

است. بنا به دلایل ذکر شده تاکنون از این روش جهت برآورد فرسایش خاک در سطح حوزه های آبریز ایران استفاده نشده است .

 

 

 (PSIAC) روش دفتر داخلی کمیته جنوب غربی آمریکا

 

Pacific  South  West این روش در سال ۱۹۶۸ توسط کمیته مدیریت منابع آب ایلات متحده آمریکا تحت

برای محاسبه فرسایش خاک و تولید رسوب مناطق خشک و نیمه خشک غرب Inter   Agency  Committee

 

دارای متوسط بارندگی سالیانه حدود ۳۵۵ میلیمتر Richard,Flaxman,dendy Bolten(14 اینچ) می باشد. علاوه بر روش فوق الذکر

آماری روش

گرفته شد و سپس با توجه به کار آیی عمومیت کاربردی و همچنین دقت نسبتا خوب آن در حوزه های آبریز دیگری همچون کارون و هلیل رود و سد ۱۵ خرداد توسط مهندسین مشاور ایرانی به کار گرفته شده است .

با بررسی دقیق نه عامل مزبور و ارزیابی کمی هر یک از آنها مشاهده می شود که این روش دقت و توجه خاصی را به عوامل موثر در فرسایش خاک و تولید رسوب دو عامل پوشش زمین واستفاده از زمین میباشد که به شدت و نحوه استفاده از سطح حوزه بستگی دارد.بهمین دلیل هم نمرات آنها از ۱۰- تا۱۰+  متغییر می باشد و علامت منفی این دو عامل دال بر تاثیر منفی آنها در تولید رسوب بوده و یا به عبارت دیگر

غلط و غیر اصولی از زمین اعم از چرای دام و عملیات کشاورزی نقش عوامل مربوط به ردیف های ۵ و۸و۹ بیشتر نمایان می گردد و بهمین دلیل هم تغییرات نمرات آنها نسبت به عوامل ردیف های ۱ تا۴ بیشتر بوده و متاسفانه اکثر حوزه های آبریز کشور دارای چنین شرایط می باشد.

 

انتخاب روش مناسب

 

در PSIAC با توجه به آنچه که در مورد هریک از روشهای متداول تجربی ارزیابی فرسایش گفته شد روش

که مجموع بار معلق (Sediment yield) حوزه های آبریز مورد مطالعه برای محاسبه بار رسوبی کل

می باشد استفاده گردیده است . دلایل و مزایای این انتخاب (Bed  load) و بار کف (Suspended  load)

به طور خلاصه بشرح زیر می باشد.

بیشترین عامل موثر در فرسایش خاک و تولید رسوب در محاسبات منظور می گردد.PSIACدر روش

برای محاسبه فرسایش خاک و رسوب در این روش نیازی به ضرایب خاص هیدرولوژیکی منطقه ای و یا رسوبزایی نیست. این روش برای چند حوزه آبریز سدهای مخزنی بزرگ و کوچک در کشور انطباق داده شده است عمومیت کاربردی این روش در مایسه با سایر روشها در ایران بیشتر می باشد ارزیابی فرسایش خاک و تولید با        با کمیت بیان می گردد. در جدول (۴) شدت فرسایشUSLE,FAO رسوب برخلاف بعضی از روشها مانند

خاک و تولید رسوب بر اساس کلاس  فرسایش مشخص گردیده است.

لازم به توضیح است که در اصل روش منتشره مقادیر تولید فرسایش سالیانه بر حسب ایکر فوت بر مایل مربع

بوده است که به دلیل کاربرد سیستم متریک در کشور

زیر ارائه استفاده شده است :m³/km²کیلومتر مربع

Qs=38.77exp(0.0353R)                                              (۳)

که در این فرمول :

: درجه فرسایش پذیری حوزه آبریز ( مجموع نمرات ارزیابی شده ۹ عامل موثر در تولید رسوب )R

: میزان تولید رسوب بر حسب متر مکعب بر کیلومتر مربع در سال است .Qs

 

 

نحوه بکارگیری روش انتخابی

در مورد پنج منطقه مورد مطالعه در استان کهکیلویه و بویر احمد میزان رسوب تولید شده در حوزه به روش  محاسبه گردیده است . در هر منطقه به بررسی عوامل موثر در فرسایش پرداخته شده است بعنوان مثال PSIAC

جدول (۵) مقدار کمی عوامل موثر در فرسایش خاک و تولید رسوب در حوزه پوله را نشان می دهد.

سپس محاسبه میزان فرسایش و تولید رسوب با استفاده از فرمول (۳) پرداخته شده است و با توجه به وزن مخصوص رسوبات

های ارائه شده برای وزن مخصوص ظاهری رسوبات برای بافت های مخلوط از ماسه

محاسبه شده است . تعیین میزان کل بار رسوبی حمل شده سالانه قسمت پایانی این تحقیق را شامل می شود. در جدول (۶) خلاصه محاسبات انجام گرفته در جایگاههای مطالعاتی نشان داده شده است . همچنین جدول (۷) بیانگر کلاس فرسایش مناطق مورد مطالعه می باشد.

 

 

نتیجه گیری

نتایج این تحقیق ما را به سوی راههای ارزیابی و بررسی امکان کاهش رسوبات حمل شده بسوی نیروگاه برق آبی رهنمون می سازد و در طراحی مخزن روزانه و مخزن تعادل و در نظر گرفتن میزان

در طول سال آبی بخصوص درمواقع سیلابی نسبت به برداشت نمونه رسوب و ارسال به آزمایشگاه رسوب اقدام گرددتا بتوان مقایسه ای بین آمار واقعی و برآورد شده داشته باشیم . همچنین می توان با احداث بندهایی

پشت بند اصلی رودخانه های مورد نظر در محل نیروگاهها (هر از چند سال یکبار) از تمهیداتی است که باید جهت مواجهه با این مشکل اعمال گردد.

 

 

 

 

 

 

 

 

مراجع

۱- سازمان مدیریت و برنامه ریزی کهکیلویه و بویر احمد (۱۳۷۷) ” مطالعات قابلیت سنجی استان کهکیلویه و بویر احمد” ( بخش محیط زیست٬ بخش منابع آب ) معاونت هماهنگی و برنامه ریزی

۲-CHOW٫V.T٫AND MAIDMENT٫D.R and Mays٫L.W.”Applied Hydrology “٫MC Graw-Hill inc.1988

۳-Dally٫W.R ٫and dean ٫RG.”suspended sediment transport &beach profile Evalution” ٫Journal of water way٫port٫coastal and ocean engineering Div. ٫ASCE٫Vol.110٫no.1٫

February 1984

۴-watts٫G.M. ٫”development and field tests of a sampler for suspended sediment in Wave action” ٫TM-34٫U.S.army corps of engineers٫beach erosion board٫washington٫D.C. ٫Mar.1953

 


ارزیابی اثرات زیست محیطی احداث سد و نیروگاه بر رودخانه کارون در استان چهار محال و بختیاری

 

 

 

چکیده

هنگامی که بحث سد و محیط زیست مطرح است عاملی که موجب دگرگونی محیط زیست می شود سد است و بدون شک یکی از پایه های اصلی و اساسی در توسعه جوامع و کشورهای مختلف سد سازی است . در شرایطی که آب بعنوان مسئله ای مبرم در توسعه به حساب آمده و نقش منابع آبی در توسعه و رونق اقتصادی و رفاه اجتماعی در بسیاری از جوامع جهان سوم ناشناخته مانده است یکی از مهمترین روشهای برداشت و ذخیره آب احداث سد است و بالطبع احداث سد علاوه بر بهره برداری از منابع آب تامین کننده هدف مهم دیگری نیز می باشد و آن

بر رودخانه کارون در استان چهار محال و بختیاری پرداخته می شود و اثرات گزینه های مختلف سد کارون (۵) بررسی و بهترین گزینه بصورت کلی پیشنهاد می گردد.

 

واژه های کلیدی :” ارزیابی ”  ٬“بیولوژی “٬“ماتریس لئوپلد”٬ “چک لیست سنجشی “

 

 

مقدمه:

در جهان امروز هر طرحی چه کوچک و چه بزرگ بر اساس دو معیار اصلی و اساسی زیست محیطی ارزیابی می شود. اولین ملاک و معیار برای توجیه یک طرح اقتصادی بودن آن است که بطور قطع پیامدهای اجتماعی و فرهنگی را نیز بهمراه خواهد داشت . از سالهای دور در بسیاری از کشورها بخصوص

شده است حفظ و حراست اکولوژی ناحیه طرح است . براساس این دو معیار حد پذیرش طرح بر پایه توسعه پایدار قرار می گیرد .

نکته مهمی که در این میان مطرح است این است که گاه در برخورد اول بررسی زیست محیطی برخی طرحها گاه در تضاد با احداث سد و نیروگاه می باشد. زیرا اصولا احداث سد و نیروگاه باعث دگرگونیهای وسیعی در محیط زیست می شود و تخریب بسیاری از ساختارهای زیست محیطی و مهاجرتهای گونه ها و از بین رفتن محدوده های وسیعی از پوششهای گیاهی را بدنبال دارد.

در شرایطی که امروزه آب بعنوان یکی از پایه های اصلی و اساسی توسعه است و مسئله ای مبرم در رونق اقتصادی و رفاه اجتماعی می باشد و کمبود آن موجب محدودیتهای زیادی می

بیولوژیکی منطقه تحت مطالعه از تنوع جغرافیایی فراوانی برخوردار است . رودخانه کارون در طول مسیر خود از سرشاخه ها تا مناطق نیمه گرمسیری و کوهپایه ای خوزستان شاهد تغییرات بارزی در چهره طبیعی منطقه و از جمله پوشش گیاهی و جانوری اطراف خود می باشد. اکوسیستمهای منطقه عبارتند از :

۱- مرتعی

۲-جنگلی

۳-رودخانه ای

 

۲-وضعیت محیط زیست اقتصادی٬ اجتماعی و فرهنگی {۷}و{۸}:

از نظر ویژگیهای اقتصادی اجتماعی و فرهنگی محدوده مورد مطالعه جزء مناطق توسعه نیافته است . جمعیت منطقه در سال ۱۳۷۵ حدود ۳۱۲ هزار نفر و میزان رشد جمعیت آن در حدود ۰۲/۲ درصد است . درصد شهر نشینی در شهرستانهای اردل و لردگان بترتیب حدود ۱۹ و ۱۲ درصد است. و این نشانگر حاکمیت بافت روستایی در منطقه و عدم توسعه مناطق شهری می باشد. از نظر ترکیب سنی حدود ۴۶ درصد جمعیت منطقه افراد زیر ۱۵ سال هستند و این نشانه جوان بودن شدید جمعیت در منطقه مطالعاتی است الگوی استقرار جمعیت در منطقه مطالعاتی تحت تاثیر عوامل طبیعی چون مرتع و آب حالت پراکنده به خود گرفته است . علاوه بر این زمین به لحاظ در معرض خطرات طبیعی بودن در نحوه شکل گیری این کانونها نقش بسزایی داشته است . براساس بررسیهای صورت گرفته در صورت احداث سد کارون (۵) چهارده آبادی از سکونتگاههای منطقه بصورت مستقیم (غرقاب شدن ) یا بصورت غیر مستقیم (زیر آب رفتن مقداری از اراضی وابسته به روستا) تحت تاثیر قرار خواهند گرفت .

 

پیش بینی اثرات بر محیط زیست بیولوژیکی٬ اقتصادی٬اجتماعی و فرهنگی طرح :

۱-اثرات بیولوژیکی {۱}و{۹}:

با توجه به اینکه فعالیتهای ساخت و ساز در منطقه در نواحی دارای با ارزش بیولوژیکی انجام می گیرد و هر ساخت و سازی همراه با تخریب ایجادسروصدا و قطع اشجار و مهاجرت گونه ها و تاثیر برروی زنجیره غذایی

می باشد . می توان این نتیجه گیری را کرد که در گزینه های فنی پروژه بترتیب اثرات زیر ایجاد خواهد گردید:

گزینه ۱ در صورت عدم اجرای پروژه که هیچ ساخت و سازی انجام نمی گیرد از یکطرف به نفع منطقه است زیرا کلیه فعالیتهای مربوط به ساختمان سازی٬ راهسازی ٬خاکبرداری و خاکریزی وجود نخواهد داشت . ولی از طرفی مردم با

۱۲۳۰ متر همان اثرات گزینه قبل با دامنه اثر بیشتر را بدنبال خواهد داشت .

 

ارزیابی اثرات زیست محیطی در گزینه های مختلف {۹}و{۱۰} :

روشهای گوناگونی جهت ارزیابی گزینه ها و انتخاب گزینه مناسب وجود دارد. منتها لازم است به هر طریق که نتایج ارزیابی ارائه می گردد در آخر ابزاری بدست دهد که

فاکتورها و اثرات پروژه بر عوامل را در مقایسه با یکدیگر بررسی نماید. یعنی توجه فقط به یک فاکتور معطوف نگردد.

م گرفته شداز ترکیب دو روش ماتریس متقابل لئوپلد و چک لیست سنجشی استفاده شود. در ماتریس لئوپلد نحوه اثر با علامت مثبت و منفی مشخص می شود. در این ماتریس هم میزان اثر و هم دامنه اثر مشخص می شود

رت معدل و بین (۱۰+و۱۰-) انتخاب شده است . گزینه های بررسی شده عبارتند از :

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.

[/tab][/tabgroup]

[tabgroup][tab title=”قسمت هایی از متن (۴)”]

اثرات سد و نیروگاه کارون (۵) در فاز ساختمانی شامل گزینه نه ( عدم اجرای پروژه ) گزینه ۲ و گزینه ۳٫

۲- اثرات سد و نیروگاه کارون (۵) درفاز بهره برداری شامل گزینه نه (عدم اجرای پروژه ) گزینه ۲ وگزینه ۳

 

نتایج :

اثرات مثبت و منفی فازهای ساختمانی و بهره برداری بر عوامل مهم محیط زیست بیولوژیکی٬ اقتصادی٬ اجتماعی و

از پروژه های مشابه در منطقه انتخاب گردیده اند. مهمترین این فاکتورها عبارتند از :

۱) تخریب پوشش گیاهی ۲) رشد و توسعه پوشش گیاهی .۳) تاثیر بر فعالیتهای فیزیولوژیکی جانوران .۴) مهاجرت گونه های جانوری .۵) رشد

و مخارج .۱۱) بهداشت و سلامت .۱۲) امکانات رفاهی .۱۳) سطح زندگی .۱۴) رفتار اجتماعی .

بخشی .۱۸) توریسم .۱۹) مناظرو ۲۰) آداب و سنن .

در ماتریس لئوپولد شدت اثر در صورت کسر و دامنه اثر در مخرج کسر درج می شود. با ضرب صورت در مخرج عدد مطلق مثبت یا منفی حاصل می شود. نتیجه بدست آمده از ماتریس در چک لیست منعکس می گردد. جمع جبری نتایج تعیین کننده تکلیف ارزیابی خواهد بود.

جدول (۱) نمونه ای از ماتریس اثرات متقابل لئوپلد و نحوه امتیاز دادن و وزن دادن به فاکتورهای مختلف موثر بر احداث سد و نیروگاه کارون ۵ در فاز ساختمانی شامل گزینه ۲ و جدول ۲ میانگین مجموع نمرات داده شده به هر فاکتور در گزینه های مختلف در فازهای ساختمانی و بهره برداری را نشان می دهد .

شکلهای (۱و۲) بترتیب نتایج ارزیابی حاصل از چک لیستهای سنجشی را در فازهای بهره برداری و ساختمانی برای گزینه های مختلف بر محیط زیست بیولوژیکی اقتصادی اجتماعی و فرهنگی نشان می دهند.

شکل (۳) تغییرات میانگین نمرات داده شده به فاکتورهای مختلف را برحسب تغییرات ارتفاع تراز نرمال سد نشان می دهد.   شکل (۴) تغییرات میانگین نمرات داده شده به فاکتورهای مختلف را بر حسب تغییرات ارتفاع نرمال یا بر حسب گزینه های مختلف انتخابی تراز نرمال سد نشان می دهد .

شکل (۵) نیز تغییرات مجموع نمرات مثبت و منفی داده شده به هریک از گزینه ها در

ر افقی این نمودار تغییرات ارتفاع رقوم نرمال سد را که بیانگر مشخصه گزینه مورد برررسی است نشان می دهند.

شکل (۶) نتایج کلی این تحقیق که مرکب از کل نتایج مثبت و منفی برای تک تک گزینه ها در دو فاز ساختمانی و بهره برداری می باشد را بمنظور انتخاب گزینه برتر نشان می دهد .

 

 

بحث و نتیجه گیری :

۱- فاز ساختمانی بعلت گسترش عملیات موجب برهم خوردن سطح وسیعی در منطقه می گردد.

۲- در فاز بهره برداری گزینه ۳ دارای امتیاز منفی بیشتری است و اگر چه گزینه ۲ تاثیرات منفی کمتری بر محیط زیست اطراف محل احداث دارد لیکن دارای عواید مثبت کمتری هم نسبت به گزینه ۳ می باشد .

۳- در کل با جمع جبری نتایج گزینه ۲ دارای تاثیرات مثبت بیشتری است .

۴-در فاز ساختمانی بعلت گسترش عملیات و برهم خوردن تعادل طبیعی نمرات منفی زیاد است . به نحوی که نمرات منفی گزینه نه از سایر گزینه های اجرایی کمتر است و این نشان می دهد که گزینه نه اثر کمتری بر محیط زیست دارد منتها این نتیجه نبایستی مارا به انحراف بکشاند. زیرا

دریافت امتیاز کمتر رد می شود .

۵- طبق بررسیهای انجام شده گزینه ۲ دارای آثار زیانبار کمتری است و بعنوان گزینه برتر معرفی می شود .

۶- عدم انجام پروژه و رها نمودن منطقه به هر حال خود در واقع عدم استفاده از مواهب طبیعی و عدم تحرک بسوی توسعه است . زیرا رها نمودن منطقه طی زمان طولانی نمره منفی دریافت می دارد و این بدان معنی است که انجام پروژه درهر حال بهتر ازانجام ندادن آن است .

 

مراجع :

۱- اداره کل حفاظت محیط زیست استان چهار محال و بختیاری ” مطالعه جامع محیط زیست کشور ” وضعیت محیط زیست استان چهار محال بختیاری ” جلد بیستم اسفند ماه ۱۳۷۲ .

۲- بنیاد مسکن انقلاب اسلامی استان چهار محال و بختیاری ” ساماندهی پراکنده روستاهای بخش مرکزی اردل ” شرکت مهندسین مشاور مآب٬ تابستان ۱۳۷۷٫

 

 

ارزیابی اثرات زیست محیطی نیروگاههای برق آبی کوچک

 

 

چکیده

 

بدون تردید انرژی برق یکی از سالمترین انواع انرژی در جهان است اما استفاده از آب رودخانه یا چشمه ها جهت  و نهایتا توسعه پایدار(Environmental) نیروگاههای برق آبی کوچک مستلزم نگرش به مسائل زیست محیطی

می باشد . در این مقاله به ارزیابی اثرات زیست محیطی نیروگاههای برق (Sustainable  Development)

آبی پرداخته شده است و به منظور پیش بینی اثرات زیست محیطی در انواع

مطالعات در مورد چند منطقه روستایی با فعالیتهای کشاورزی آبزی پروری و ……از مناطق استان کهکیلویه و بویر احمد مقایسه و تدوین گردیده است .

 

 

واژه های کلیدی :” توسعه پایدار “٬ ” اثرات زیست محیطی “٬ ” ماتریس ” ٬” نمودار شبکه ” .

 

 

۱- مقدمه

تحولات اقتصادی اجتماعی و زیست محیطی از اجزای توسعه بشمار می روند . هرچند هدف از توسعه ایجاد تغییرات مثبت است . لیکن اجرای هر طرح عمرانی ممکن است مسائل و مشکلات چندی را نیز بدنبال داشته باشد . با توجه به ضرورت استفاده بهینه از مواهب و منابع طبیعی منطقه در جهت دستیابی به توسعه پایدار امری ضروری و حیاتی است. بنابراین از اهداف اصلی بررسیهای زیست محیطی نیل به توسعه پایدار است.

در گذشته پیشبرد رشد اقتصادی به عنوان محرکه ای در جهت افزایش رفاه عامل

طرح های توسعه و ایجاد فرصتی برای کاهش اثرات منفی و افزایش اثرات مثبت آنها روند ارزیابی زیست محیطی

را می توان به صورتEIA در دهه ۱۹۷۰ گسترش یافت. (Environmental   Impact Assessment-EIA)

زیر تعریف کرد. ” فرآیند قراردادی برای پیش بینی پیامدهای زیست محیطی فعالیتها توسعه انسانی و برنامه ریزی روشهای مناسب برای حذف یا کاهش اثرات مخرب و تقویت اثرات مفید ” بنابراین تجزیه و تحلیل زیست    (EIS) و نرخ تغییرات که به بیانیه اثرات زیست محیطی EIA محیطی از دو قسمت برآورد تغییرات

به برآورد اثرات (Case  stady) معروف است تشکیل شده است. در این مقاله بصورت مطالعه موردی

زیست محیطی و

شده است و عوامل و پارامترهای موثر زیست محیطی(Mini & Micro Hydropowers)

به بحث و تبادل نظر گذاشته شده است .

 

۲- معرفی پروژه های مورد مطالعه

در این تحقیق پنج منطقه از استان کهگیلویه و بویر

دارای حدود ۸۸ درصد منابع ملی و طبیعی می باشد که نزدیک به نیمی از این مقدار اراضی جنگلی و بقیه مراتع غیر مشجر است. درخت بلوط اصلی ترین درخت تشکیل دهنده پوشش جنگلی ناحیه است و درخت سروکوهی نیز بطور پراکنده در میان صخره های سنگی دیده می شود . ریزش مناسب برف و باران سبب گردیده که مراتع منطقه از پتانسیل خوبی برخوردار باشند و همین امر باعث داشتن طبیعت زیبا و دل انگیز منطقه خصوصاً در فصل بهار شده است. از گونه های مرتعی در منطقه می توان به جاشیر٬ کنگر٬ تنگس٬ خوشک٬ ارژن٬ ریواس٬ خاکشیر٬ کاسنی و غیره اشاره نمود. از نظر حیات وحش در منطقه خزندگانی مانند لاک پشت  مار و عقربهای سیاه غیر سمی و ….. دیده می شود

حوضچه تعادل ٬مخزن ٬لوله پنستاک و نیروگاه مستلزم تخریب تعدادی از درختان بلوط و در مقیاس کمتر سایر گونه های گیاهی می باشد. در جدول (۲) مشخصات فیزیکی و پایه ای نیروگاههای معرفی شده گرد آوری شده است .

 

 

 EIS,EIA تهیه

روش های گوناگونی برای ارزیابی اثرات زیست محیطی بکار گرفته شده که هر کدام از این روش ها برای پروژه های مختلف با اهداف و شرایط خاص کاربردی تخصص پیدا می کند. شناخت اثرات خاص از یک پروژه بر روی یک خاصیت زیست محیطی مستقیما به نحوه اندازه گیری متغییر مربوط می شود. بطور آرمانی تمام تغییرات باید قابل بیان به واحدهای متعارف باشند . با وجود این امر به علت اشکال در تعیین واحدهای متعارف اثرات بعضی از خواص مانند در آمد و گونه های در معرض انقراض دشوار است. از طرف دیگر کمیت دار کردن بعضی از   پیشنهاد شده است .EIS وEIA

به روش های ریز یا چک لیست ٬ ماتریسی٬شبکه و روی هم گذاری صفحات اشاره کرد. در فرآیند پیشرفت متدولوژی ارزیابی روشهای پیچیده تری که اکثرا با کامپیوتر طراحی شده است

هریک از فرآیند ها در مراحل مختلف طرح یا بطور همزمان و تجربه و قضاوت مهندسی کارشناسان درگیر در ارزیابی مسائل زیست محیطی بیشترین اهمیت را دارا می باشد  پروژه های مطالعه شده در استان کهکیلویه و بویر احمد از دو روش ارزیابی ماتریسی EIS وEIA. در بررسی

و نمودار شبکه استفاده شده است .

 

 

۴-ارزیابی زیست محیطی با روش ماتریسی

کاربرد اصلی ماتریس بیان روابط علت و معلولی از طریق فهرست بندی فعالیتهای پروژه در محورافقی و پارامترهای زیست محیطی در محور عمودی است . در این نمونه نشان های انتخاب شده خواننده را قادر می سازد که با یک نگاه وجود یا نبود یک اثر را مشاهده نماید و همچنین در صورت وجود اثر تخریبی یا سودمند(مثبت یا منفی) بودن موقت یا دائمی بودن اثر آن را بفهمد در هرصورت ماتریس نمایشی از اثرات اولیه طرح ارائه میدهد.  می توان از یکسری ماتریس بعنوان روشی سودمند و موثر برای بیان و ارائه اطلاعات استفاده کرد هر ماتریس ممکن است برای مقایسه گزینه ها بر اساس تعدادی معیار در یک زمان خاص بکارEIA در تمام مراحل فرآیند

گرفته شود. عمده ترین ایراد ماتریس این است که تنها می توان از آنها برای نمایش اثرات اولیه استفاده کرد. روش نمودار شبکه شرح کاملتر و مفیدتری از نمایش اثرات را در مقایسه با ماتریس ارائه می دهد. چرا که هدف اصلی  از مقایسه EIA از کاربرد این روش نمایش اثرات متوالی و همچنین روابط فیما بین اثرات می باشد . در روش

اثرات مختلف نسبت به هم استفاده می شود بطوریکه گروهی از افراد می توانند براحتی تعداد زیادی از گزینه ها را باهم مقایسه کرده و تعداد آنها را به چند عدد کاهش دهند. برای این منظور ابتدا ماتریسی حاوی گزینه ها که در ستون و سطرها

زیست محیطی اقتباس شده است. بر اساس نوع اثر احتمالی از ۱+ تا۴+ بترتیب شامل اثرات احتمالی سودمند ضعیف متوسط زیاد و خیلی زیاد و از ۱- تا۴- بترتیب شامل اثرات احتمالی تخریبی

موقتی بودن این اثرها را نمایش می دهد. t دائمی و P ضعیف  متوسط زیاد و خیلی زیاد می شود که

در انتها بر اساس اثرات منعکس در جدول ارزیابی صورت می پذیرد. در این روش ارزیابی اثر فعالیتهای یک پروژه بر روی عوامل تاثیر پذیر بصورت پر بودن ردیف این اثرات کاملا مشهود است {۴و۵و۶و۷} . نمونه ای از اطلاعات و عوامل تاثیر پذیر در مورد جایگاه بن رودکرمی در تبیین روش ماتریسی بشرح زیر است :

 

 

 

 

۴-۱- جنگل و پوشش گیاهی

بسیاری از فعالیتهای عمرانی این پروژه نظیر احداث جاده سرویس و گسترش راه دسترسی عملیات حفاری و انفجار برداشت منابع قرضه احداث بند انحرافی و تاسیسات وابسته دارای بیشترین اثرات منفی دائمی

برروی جنگل و پوشش گیاهی و چشم انداز می باشد. ) ۴P(

 

۴-۲- پرندگان

بعنوان یکی از گونه های جانوری که حیات آن عمدتاً به درختان وابسته است بطور غیر مستقیم از فعالیتهای این پروژه آسیب خواهند دید. در این زمان عملیات حفاری و انفجار بدلیل سرو صدای مهیب دارای

ساس می باشد. -۴P تخریبی موقتی (

 

۴-۳- شیلات و پرورش ماهی

تغییر موقت در مسیر آبهای سطحی جهت احداث بند انحرافی از اثرات منفی احتمالی موقت اجرای طرح برروی ماهی های رودخانه ای می باشد.

 

 

۴-۴- وحوش و گونه های مهم

را-۴P برداشت پوشش گیاهی بعنوان یکی از عوامل تاثیر پذیر بصورت اثر احتمالی منفی دائمی بسیار زیاد

می توان در این رابطه ذکر کرد . همچنین در موارد مشابه نظیر احداث بند انحرافی احداث نیروگاه و تولید انرژی  می باشد. آب رها شده از مخزن در حالت سرریز و نیروگاه نیز تاثیر بسیار -۴P برق آبی نیز دارای اثر مشابه

منفی روی ماهی های رودخانه به سبب گل آلودگی و تخریب مورفولوژی دارد.

 

 

۴-۵- رسوبگذاری و فرسایش

داشته باشد. از طرف دیگر اساساً-۱P فعالیتهای نظیر احداث بند می تواند تاثیر منفی احتمالی دائمی ضعیف

تخریب زمین و دست خوردگی طبیعت و پوشش گیاهی خاک موجبات فرسایش بیشتر خاک را در نتیجه گل آلودگی و رسوبگذاری بیشتر در پایین رود فراهم می کند.

 

۴-۶ارتباطات

با احداث جاده سرویس و تعمیر راه دسترسی به منطقه همچنین ورود نیروی کار دارای بیشترین اثرات سودمند  از این دیدگاه می باشد. همچنین تاثیر عوامل دیگری مانند کشاورزی+۴P موقتی با اثرات اجتماعی سودمند خیلی زیاد

درآمد عمومی٬ خانه سازی٬ گردش گری٬ اشتغال و آموزش٬ بهداشت و سلامتی ٬چشم انداز و دور نما نیز در تکمیل اطلاعات روش ماتریسی مورد استفاده قرار گرفته است. جدول (۳) علائم قراردادی برای اثرات اجتماعی  در(EIA) روش ماتریسی را نمایش می دهد. بعنوان مثال در جدول (۴) ماتریس ارزیابی اثرات زیست محیطی

طرح نیروگاه برق آبی کوچک بن رود کرمی نشان داده شده است.

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.[/tab][tab title=”قسمت هایی از متن (۵)”]

ارزیابی زیست محیطی با روش نمودار شبکه

نمودار شبکه روشی است که برای بیان نحوه ارتباط اثرات و پیامدهای آنها بکار می رود. مثلا شاید امکان پیش بینی کاملا دقیق اثر رودخانه یا استفاده از آبیاری پربازده بر

ترتیب مشخص می شود که کدام یک از اثرات مهمترین و محتمل ترین هستند و روشهای مناسب کاهش اثرات کدامند.{۴و۵و۶و۷} .

اثرات اجرای طرح نیروگاه برق آبی کوچک بن رود(EIA) بعنوان نمونه در جدول (۵) ارزیابی زیست محیطی

کرمی توسط تجزیه و تحلیل نمودار شبکه ای نشان داده شده است. در این نمودار دو اثر اولیه و یا ثانویه منفی جهت هر یک از فعالیتهای طرح در نظر گرفته شده و سپس روشهایی جهت رفع و یا کاهش این اثرات پیشنهاد گردیده است. {۸و۵و۳} .

 

 

۶- نتیجه گیری

استان کهکیلویه و بویر احمد استانی با پتانسیل بالقوه آبهای زیر زمینی و سطحی و فاقد اراضی وسیع جهت کشت و زرع است. از اینرو با استفاده بهینه از منابع آبهای جاری این استان و البته با حفظ ارزشهای زیست محیطی علاوه بر شناساندن

در راه نیل به توسعه پایدار برداشته خواهد شد. ارائه یک نتیجه گیری قاطع در مورد تمامی زیست محیطها کاری آسان نیست. چنانچه با دیدگاه محیط زیست گرایی نگرسته شود. مسلما اجرای بسیاری از طرح های جدید در محیط زیست در حال تخریب اساسا مخرب خواهد بود لیکن با نگاه به توسعه پایدار مسئله تا حدودی فرق می کند {۲}.

برخی منابع زیست محیطی که به سرمایه بحرانی طبیعی معروفند

کاست به نسلهای آتی منتقل شوند. سایر منابع زیست محیطی ( سایر سرمایه های طبیعی ) را با توجه به احتمال جایگزینی آنها بین رده های مختلف سرمایه های طبیعی یا بین سرمایه طبیعی و سرمایه فیزیکی (یعنی ساخته دست بشر ….) سرمایه انسانی ( یعنی مهارتها دانش و خلاقیت بشری ) را می توان مورد بهره برداری قرار داد.

ذکر این نکته ضروری است که چنانچه فرض شود که این پروژه اساسا انجام نپذیرد و روند تخریب طبیعت و محیط زیست به همین روندی که متاسفانه در حال انجام است. ادامه یابد و در صورتی

بود. لیکن در صورتیکه قرار باشد قوانین مقررات و راهکارهای مدیریت زیست محیطی و آزمونهای محیط زیستی هیچوقت جنبه عملی به خود نگیرد مسلما چنانچه طبیعت و یا زیست محیط انسانی کنونی به حال خود رها شود بهتر است . با توجه

مناطق پروژه بن رود کرمی بدلیل عواملی مانند تخریب جنگل و تبدیل آن به جاده های بدون پوشش تسهیل ورود به منطقه زیست محیطی طبیعی و منطقه حفاظت شده دنا تخریب قسمتی از درختان و گونه های بوته ای تخریب قسمتی ازمسیر گذر وحوش ایجاد مانع در جلو رودخانه و تخریب جنگل های بلوط تخریب شالیزارها احتمال گل آلودشدن آب رودخانه احتمال تخریب کف و فرسایش کرانه رودخانه ایجاد آلودگی صوتی و عوامل دیگر از دیدگاه ارزیابی زیست محیطی در جهت ساخت نیروگاه برق آبی مردود می باشد. {۸و۵و۴} .

 

 

مراجع :

۱- طالب بیدختی ، ن و دیگران (۱۳۶۷ ) توسعه پایدار و مسائل زیست محیطی ، مجله رهیافت شماره هفدهم

۲- Jain ٬ R.K  et al  environmental assessment . R.R Donnelly and sons . company ٬ ۱۹۹۳

۳- شریعت ، سید محمود و همکاران (۱۳۵۷) مقدمه ای بر ارزیابی زیست محیطی سازمان حفاظت محیط زیست ایران .

۴- Cada. ، G.  F. Oak Ridge  National Laboratory ، and Zadrogs.F.  Universidad  national ، Heredina،  Costa Rica ،  “ Environmental  Issues and  site selection  ceriterica for small Hydro Power Projects in Developing Countries ” (draft) ، Final Report to National  Rural Electric Cooperative Association . Washington , D. C. September 1980

۵- Carlisle , R. K. , and D.W. Lystra , “Environmental  Impact Assessment Methodology of small scale Hydro electric  Projects ” Conference  Proceeding Water Power , 19 : The first Internatinal Conference on small scale Hydropower . Washington , D. C. , U.S.  Government printing , office , 1979

 

 

 

۶- گروه کار اثرات زیست محیطی طرح های آبیاری ، زهکشی و کنترل سیلاب – کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران (۱۳۷۶) ” راهنمای اثرات زیست محیطی طرح های آبیاری ، زهکشی و کنترل سیلاب ” .

۷- Morris , P. and Therivel , R. “ Method of Environmental Impact Assessmsnt . Brithis Library Cataloguing in publication Data . UCL Press , London , 1988

۸- سازمان مدیریت و برنامه ریزی کهکیلویه و بویراحمد – معاونت هماهنگی و برنامه ریزی ، (۱۳۷۷) ، ” مطالعات قابلیت سنجی استان کهکیلویه و بویراحمد ( بخش محیط زیست ، بخش منابع آب ) ” .

 

 

 

 

ارزیابی زیست محیطی نیروگاه های برقابی کوچک ضرورت یا عدم ضرورت

 

 

چکیده :

همزمان با مطالعات فاز تفضیلی و اجراء نیروگاههای برقابی کوچک ، سازمان حفاظت محیط زیست مقرر نموده است که پروژه های برقابی  که در مناطق دارای شزایط زیستی قرار می گیرند بدون توجه به ابعاد و ظرفیت نصب ( زیر ۱۰۰ مگا وات ) باید از نظر زیست محیطی ارزیابی شده و در نهایت مجوز ادامه مطالعات و اجرا صادر گردد.

در این

اجراء این نیروگاهها حداقل اثرات منفی زیست محیطی را دارند که در طی طراحی اجزاء پروژه سعی در اجراء تمهیداتی جهت جلوگیریاز آن می شود و در مقابل اثرات مثبت عمده ای بر روی محیط های فرهنگی ، اجتماعی و طرح های توسعه خواهد داشت .

 

واژه های کلیدی : ” رودخانه ” ،”محیط طبیعی ” ، ” محیط فیزیکی ” و ” محیط انسانی “

 

مقدمه :

 

استفاده از انرژی آبی دارای قدمت زیادی است و بشر در مسیر تکامل خویش با آگاهی و شناخت از قوانین طبیعت توانسته است این انرژی عظیم را به استخدام درآورد . استفاده از نیروگاههای آبی بنا به دلایل متعدد به سرعت جای خود را در حیطه تولید انرژی الکتریکی باز نموده است . از جمله مهمترین این دلایل محدود بودن منابع سوختهای فسیلی ،

آبی جزء انرژیهای پاک محسوب شده و تکنولوژی بکار رفته نیز تکنولوژی پاک خواهد بود. به گونه ای که این تکنولوژی فرایندهایی را که از نقطه نظر تولید انرژی کارایی بیشتری دارند را ترکیب نموده و تولید مواد آلاینده را بدون ایجاد تغییر در شکل انرژی کاهش می دهد. با توجه به این جوامع بشری جهت برطرف ساختن معضلات زیست محیطی

ویسکونسین آمریکا) در سال ۱۸۸۳ میلادی با دو واحد به قدرت ۲۵ کیلووات احداث گردید و در پی آن احداث این نیروگاهها در سراسر جهان رواج یافت به گونه ای که در حال حاضر بر اساس تخمین اولیه توان انرژی قابل استحصال در سراسر جهان ۲۶۱/۲ گیگاوات می باشد. برآوردهای کنونی نشان می دهد که نیروگاههای آبی کوچک مقیاس حدود ۱۰-۵ درصد کل نیروی برقآبی جهان را در بر میگیرند و با استقبال فزاینده ای در نقاط دور افتاده ( که امکان استفاده از خطوط انتقال نیرو وجود ندارد ) روبروست در کشور

حاضر بعهده شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران است . همزمان با مطالعات پتانسیل یابی نیروگاههای برقآبی کوچک ( در مناطق دور افتاده ) سازمان حفاظت محیط زیست مقرر نمود که تمامی پروژه ها می باید دارای گزارش ارزیابی محیط زیست بوده و در نهایت مجوزاز آن سازمان دریافت نمایند. در این پژوهش ابتدا ضرورت وجود نیروگاههای برقآبی کوچک ذکر گردیده و سپس با توجه به سازه های لازم جهت تا سیس یک نیروگاه آلودگیها و مسائل زیست محیطی هر بخش به تفکیک مورد بررسی قرار گرفته است. و در نهایت با توجه به پاک بودن انرژی تولیدی پیشنهاد حذف روال اداری مربوط به ارزیابی واخذ مجوز گردیده است.

 

۱-ضرورت وجود نیروگاههای آبی کوچک :

پس از انقلاب شکوهمند اسلامی تامین برق مورد نیاز مناطق روستایی و دور افتاده بعنوان یکی از ارکان در برنامه های توسعه پایدار قرار گرفت. در این راستا بواسطه اینکه در بسیاری از مناطق شبکه سراسری برق وجود نداشته یا از کیفیت لازمه برخوردار نبودند و حتی برق رسانی بواسطه فواصل زیاد مقرون به صرفه نبود ، بخشی از

گردیده و در سایتهای مناسب اقدام به تاسیس سازه های مورد نیاز جهت تولید برق نمایند.

به این ترتیب ساخت این نیروگاهها اهداف ذیل را تامین می نمایند:

۱- جایگزینی مصرف منابع هرز رونده کشور به جای منابع ماندگار نفت و اولویت توسعه انرژیهای نو در سیاستهای کلان کشور .

۲- نیاز جدی کشور به جایگزینی فعالیتهای اشتغالزا به جای فعالیتهای سرمایه بر

۳- نیاز صنعت برق به تولیدات پراکنده به منظور تامین برق مصرف کنندگان از فواصل نزدیکتر.

۴- جایگزینی شیوه های اقتصادی تر در تامین برق روستاها و مراکز تولیدی دور دست و جهت دهی سرمایه های کوچک در امور تولیدات سود ده به جای فعالیتهای تورم زا .

۵- افزایش تولید برق از طریق نیروگاههای غیر آلاینده ( در مقایسه با نیروگاههایی که با سوختهای فسیلی کار می کنند. )

۶- تولید برق ارزانتر .

۷- توزیع مناسب جغرافیایی سرمایه ها و منافع کشور به منظور جلوگیری از مهاجرت جوانان جویای کارروستاها ( به شهرها) در واقع فراهم شدن کار برای اهالی در حین اجرای پروژه و افزایش نسبی رونق اقتصادی در منطقه

۸- ایجاد تسهیلات فرهنگی و بهداشتی برای کارکنان نیروگاهها خواه ناخواه موجب بهره گیری اهالی محلی نیز خواهد شد.

۹- دادن برق کافی و مطمئن به اهالی منطقه که رفته رفته موجب آشنا شدن آنها با نحوه استفاده از برق برای فعالیتهای روزمره و ….. خواهد شد و از این رهگذر تاثیر انکار ناپذیری در جلوگیری از قطع غیر مجاز درختان

داشت.

 

 

۲- اثرات زیست محیطی نیروگاههای برقآبی کوچک و تمهیدات کاهش اثرات :

از آنجا که فعالیتهای انسان در راستای توسعه به هر طریقی که باشد اثرات مختلفی بر محیط زیست خواهد داشت . لیکن نمی توان این فعالیتها را که جنبه حیاتی برای بقای انسان دارد را محدود نمود. بلکه بر عکس می باید متناسب با

باشد کلیه فعالیتها در راستای هر هدفی باید در چهار چوب ظرفیتهای محدود محیط زیست مورد بررسی قرار گیرد تا به بقاء و پایداری محیط زیست لطمه ای وارد نشود. جهت بررسی اثرات زیست محیطی ساخت و راه اندازی این نیروگاهها ، هر بخش آن ( شکل ۱) به طور مجزا مورد بررسی قرار گرفته است . سازه های مورد نیاز جهت یک نیروگاه برقآبی کوچک تیپ شامل موارد ذیل می باشد :

الف)بند انحراف آب : احداث هر گونه سازه ای بر روی رودخانه باعث اختلال در جریان حرکت رودخانه ، قطع ارتباط زیستگاههای آبی بالا دست و پائین دست رودخانه ، قطع راه ارتباطی ماهیان جهت تخم ریزی در بالا دست رودخانه و مهاجرت

عبورماهیان در این بندها با توجه  تعبیه می شود. هر چند که بواسطه شیب زیاد آبراهه ها در مناطق صعب العبور کوهستانی ، امکان مهاجرت ماهیان به بالادست عملاً غیر ممکن بوده و تنها در موارد نادری این fish way به نوع آبزیان و ارتفاع بند سیستم.

مهاجرت صورت می گیرد. همچنین در ماه ۸۰ آیین نامه اجرایی قانون حفاظت و بهره برداری از منابع آبزی اشاراتی به استانداردهای لازم جهت حفظ اکوسیستم آبزی شده است .

– جهت جلوگیری از اختلال در جریان حرکت رودخانه ارتفاع این بندها را کم در نظر می گیرند. به گونه ای که عملاً بسیاری از موارد این بندها به صورت یک آب نما عمل نموده که نه تنها اختلالی در هیدرولیک رودخانه ایجاد نمی نمایند بلکه باعث تنظیم جریان و کاهش بار رسوبی نیز می شوند .

– جهت جلوگیری از قطع آب در مسیر بستر رودخانه که باعث اختلال در حفظ شرایط زیستی گونه های آبزیان در پایین دست بند می شود. حقابه لازم بر طبق استانداردهای زیست محیطی معادل ۳۰ درصد از میانگین سالانه دبی رودخانه ( جهت حفظ

مسیر خود بهم

می زنند. در ساخت نیروگاههای برقآبی کوچک جهت جلوگیری از این مسائل تمهیداتی مورد نظر قرار می گیرند

که به شرح ذیل می باشند:

– خوشبختانه در بسیاری از محلهایی که به عنوان پتانسیل محل اجراء نیروگاه برقآبی مطرح گردیده اند. فاقد پوشش گیاهی انبوه ( یا کم پشت ) می باشند و در مواردی که محل طرح در منطقه جنگلی بوده بجای استفاده از کانال از گزینه لوله استفاده شده که این لوله ها به موازات یکی از جناحین رودخانه حرکت نموده و عملاً نیاز به قطع درختان ( در مقیاس

کانال احداث می گردد. باعث جلوگیری از لغزش خواهد شد.

– جهت جلوگیری از بهم خوردن محیط اکولوژیکی در مسیر انتقال آب سعی بر این می باشد که

(قابل جبران ) دارد. حتی بخاطر مسائل اقتصادی سعی بر این است که کوتاهترین مسیر ممکنه جهت احداث کانال انتخاب گردد که بدین ترتیب اثرات زیست محیطی احتمالی به حداقل خواهد رسید.

 

 :(fore  bay) ج- حوضچه تعادل

خوشبختانه ساخت حوضچه تعادل کمترین اثرات زیست محیطی را دارد به گونه ای که احداث حوضچه تعادل در بعضی موارد مستلزم تسطیح و خاکبرداری می باشد که باعث فرسایش خاک یا احیاناً قطع درختان است . جهت جلوگیری از عوامل نامطلوب زیست محیطی فوق تمهیدات ذیل در نظر گرفته می شود :

– بلافاصله پس از تسطیح و خاکبرداری اقدام به احیای پوشش گیاهی (گونه های سازگار با شرایط طبیعی منطقه )

در محل مورد

منطقه جنگلی باشد بواسطه کوچک بودن محدوده حوضچه تعادل (حداکثر ۴۰*۱۰ متر) تعداد اندکی از درختان قطع خواهند شد . هرچند که همیشه سعی بر این بوده که محل حوضچه تعادل در محلهای عاری از پوشش جنگلی ( یا با تراکم کم درختان ) قرار گیرد.

 

 

:pen  stock د-لوله پنستاک

یکی دیگر از سازه هایی که کمترین اثرات زیست محیطی را دارد لوله پنستاک میباشد. زیرا در یک محدوده کوتاه با عرض کم اجرا می شود ( معمولاً برروی شیارها و آبراهه های طبیعی نصب می گردد. ) و تنها در زمان اجراء نیاز به تمهیداتی جهت جلوگیری از قطع درختان در مسیر لوله می باشد. در نیروگاههایی که تا کنون اجرا شده اند کمترین مشکل زیست محیطی مربوط به اجراء لوله پنستاک می باشد.

 

 

ه- نیروگاه :

نیروگاه معمولاً در نزدیکی مسیر کانال رودخانه در ترازی بالاتر از تراز کف بستر ( معمولاً برروی نهسته های پادگانه ای مجاور

رسایش کناره های رودخانه ، نشت روغنهای خنک کننده دور توربین و ژنراتور و گرم شدن آب رودخانه می باشد. جهت جلوگیری از این اثرات تمهیدات ذیل در نظر قرار گرفته اند.

– در حین اجراء ساختمان نیروگاه ، در حین انجام عملیات خاکبرداری و تسطیح ، آب مقداری گل آلود می شود که مدت زمان این گل آلود شدن بسیار کوتاه ( در حد چند روز ) و قابل اغماض می باشد. با اینحال می توان با ایجاد خاکریزهای موقت رسوبگیر در مجاور بستر رودخانه این مسئله را کاهش داده و به حداقل رساند.

– جهت جلوگیری از فرسایش بستر رودخانه که می تواند عواقبی نیز برای نیروگاه داشته باشد و همچنین جلوگیری از نفوذ سیلاب بدرون اتاقک نیروگاه ، معمولاً سیل بندها و دیواره های حفاظ طراحی و اجراء می شود . در اثر این دیواره های حفاظتی ، بستر رودخانه نیز تثبیت می شود .

– طبق نظر کارشناسان بواسطه کوچک بودن این نیروگاهها میزان گرم شدن آب برگشتی نیروگاه

حررات طبق بررسیهای صورت گرفته تاکنون تحقیق جامعی صورت نگرفته است.

– نشت روغنهای خنک کننده دور توربین و ژنراتور بداخل آب رودخانه (یا مسیر گذر آبهای زیر زمینی ) نیز از عوامل آلوده کننده می باشد. بواسطه کوچک بودن این نیروگاهها میزان مصرف این روغنها بسیار ناچیز بوده ( نسبت به نیروگاههای متوسط و بزرگ ) و معمولاً با انجام تمهیداتی جهت جمع آوری صحیح آنها طبق روشهای استاندارد معمولاً خطری برای محیط زیست نخواهد داشت.

 

 

و- جلوگیری از اثرات زیست محیطی حین اجراء سازه ها:

بالطبع طی فاز اجراء هر پروژه ای به هنگام خاکبرداری ، خاکریزی ، تهیه بتن ، فعالیتهای انسانی و آلودگیهایی ایجاد خواهد شد که گریزی از این مسئله نخواهد بود و تنها با اجراء تمهیداتی می توان این آلودگیها را به حداقل رساند. مثلاً با نصب سیستم سپتیک تانک از ورود فاضلاب به درون رودخانه جلوگیری نمود. یا اینکه

از ورود خاک ( ناشی از خاکبرداری و خاکریزی ) بدرون رودخانه جلوگیری نمود. تا بدین ترتیب از اثرات زیست محیطی اجراء سازه ها برروی محیط زیست کاسته شود.

 

 

۴- جلوگیری:

ایجاد اثرات زست محیطی اجراء پروژه ها به چند بخش مجزا تقسیم می شود که عبارتند از :

-اثرات بر محیط فیزیکی (خاک ،آب،اقلیم و اثراتو ثانویه بین آنها )

– اثرات بر محیط های طبیعی (گونه های گیاهی ، جانوری و زیستگاهها)

– اثرات بر محیط های اجتماعی و فرهنگی ( سلامت و بهداشت مردم ، محیط فرهنگی و میراث فرهنگی )

-اثرات بر طرحهای توسعه ۰ توسعه کشاورزی و صنعتی ، آمایش منطقه و کاربری اراضی)

لازم به ذکر است که عوارض زیست محیطی پروژه های نیروگاههای برقآبی تنها بر محیط فیزیکی است. همانگونه که در بخش سوم این گزارش بررسی گردید: اثرات زیست محیطی بر محیط فیزیکی تنها مختص آب و خاک بوده و عملاً تاثیراتی بر هوا و اقلیم نخواهد داشت. تاثیرات بر آبهای منطقه نیز تنها محدود به گل آلود شدن آب ( در مدت اجراء) یا نفوذ روغنهای خنک کننده ( به مقدار

نیز خواهد شد.

نیروگاههای برقآبی کوچک عملاً بر محیط های طبیعی تاثیر گذار نبوده و در مواقعی که شائبه تاثیرات منفی وجود دارد سعی بر این است که این تاثیرات به حداقل ممکنه برسد در واقع احداث و راه اندازی این نیروگاهها اثرات مثبتی بر محیطهای اجتماعی و فرهنگی و طرحهای توسعه ( نظیر جایگزینی منابع ، اشتغالزایی ، اقتصادی تر شدن تامین انرژی ، توزیع مناسب سرمایه ها و …..) خواهد شد. به گونه ای که این اثرات مثبت عملاً اثرات ناچیزی که اجراء پروژه ها بر محیط فیزیکی دارند را تحت الشعاع خود قرار می دهد.

بالطبع بواسطه اینکه این نیروگاهها دارای آلاینده های ناشی از سوختهای فسیلی نظیر تولید دود و خاکستر یا پسابهای

محیطی نیازی به ارزیابی اثرات زیست محیطی این نیروگاهها نخواهد بود. و در صورت قرار گرفتن

اثرات مثبت فراوانی بر محیطهای اجتماعی فرهنگی و طرحهای توسعه ( در مقایسه با سایر پروژه های عمرانی ) را دارد که نمره منفی طرح را توجیه می نماید : بنابراین سازمان حفاظت محیط زیست می باید مشوق ساخت این نیروگاهها بوده و زمینه های لازمه جهت اجراء این نیروگاهها را فراهم نماید.

 

 

منابع:

۱- سازمان حفاظت محیط زیست . دفتر حقوقی و امور مجلس . مجموعه قوانین و مقررات حفاظت محیط زیست ایران . ۱۳۷۹

۲- سید شریعت ،م، سید منوری، م ، مقدمه ای بر ارزیابی اثرات زیست محیطی ، انتشارات سازمان حفاظت محیط زیست ،۱۳۷۵

۳- گزارش مطالعات مرحله شناخت نیروگاه آبی سرد آبرود مازندران ، انتشارات وزارت جهاد سازندگی ( معاونت اداره کل برق و انرژی ) ۱۳۶۹ .

۴- مجله نیروگاههای آبی کوچک انتشارات جهاد سازندگی ( عمران روستایی )۱۳۷۲٫

 

 

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.

[/tab][tab title=”قسمت هایی از متن (۶)”]

بررسی روش های تعیین  دبی زیست محیطی در نیروگاههای برق آبی جریانی

 

 

 

چکیده

در طرح های برق آبی و یا اصولاً هرگونه طرح رودخانه ای ، رها سازی مقدار معینی آب برای تداوم حیات و اکولوژی محیط رودخانه جهت حفظ محیط زیست آن ضروری است . این میزان آب به دبی زیست محیطی  یا دبی(Minimum  Flow) معروف  است. در این مقاله روشهای مختلف جهت تعیین حداقل جریان لازم زیست محیطی ارائه شده است. همچنین در پنج منطقه پوله ،سریس ، زیرانا، آبسردو و بن رود کرمی که از مناطق استان کهکیلویه و بویر احمد می باشد به بررسی و محاسبه موردی دبی زیست محیطی رودخانه های هر منطقه با توجه به شرایط خاص هر پروژه در طرح ایجاد نیروگاه برق آبی جریانی پرداخته شده است .

 

 

واژه های کلیدی :” دبی زیست محیطی “، ” گسترش آمار ” ، ” حداقل جریان ” ، ” منحنی تداوم جریان ” .

 

 

۱- مقدمه

پروژه های برق آبی ممکن است صدمات زیست محیطی مختلفی را باعث شوند. این اثرات معمولاً بستگی زیادی به ویژگیهای سایت دارند و توسط طراحی سازه های عمرانی نیروگاه تحت تاثیر قرار می گیرند. مثلاً بخاطر نیاز به احداث جاده های دسترسی ، خطوط انتقال و ساختن سازه سد ممکن است زیستگاه های طبیعی تا حدودی مورد تخریب قرار گیرند. در مواردی که مخزن ذخیره احداث شود ممکن است کیفیت آب تحت تاثیر قرار گیرد. ممکن است انباشت لای و لجن پیش بیاید و مشخصه یا ویژگی های جریان رودخانه تغییر کند. انحراف آب از مسیر طبیعی خود و عبور آن از درون یک توربین غیر قابل اجتناب بوده و ممکن است صدماتی بصورت

یافتن این میزان از پارامترهایی است که به علت پیچیدگیهای بسیار زیاد از مسائل مشکل زیست محیطی بوده و تخمین آن نیاز به اطلاعات بسیار دقیق نظیر بررسی مورفولوژیکی رودخانه ، دبی رودخانه در زمانها و مکانهای خاص ، کیفیت آب ، محیط زیست وابسته به رودخانه اعم از گیاهی و جانوری به همراه نمونه برداری از انواع زیتوده رودخانه و …. می باشد. در این مسیر تحقیقات زیادی توسط محققان انجام گرفته است. بعنوان مثال آقای شیگنو و همکارانش در سال ۲۰۰۱ به محاسبه مقدار حداقل

راههای بهینه سازی تقریبی را بیان کرد. در این مقاله به بررسی دبی زیست محیطی مناطقی از استان کهکیلویه و بویر احمد که محل احداث چند نیروگاه برق آبی جریانی است پرداخته شده است و در این راه از روش های تجربی تعیین دبی حداقل جریان

روش تولید جریان برق قابل توجه نیست با اینهمه نباید از حفظ قرار گاه های

اکو لوژیکی و محیط زیست اطراف محل احداث نیروگاه اجتناب نمود.

 

۲- معرفی پروژه های مورد مطالعه

در این مقاله پنج منطقه از استان کهکیلویه و بویر احمد به عنوان گزینه های احداث نیروگاه برق آبی مورد مطالعه قرار گرفته است. بعنوان نمونه خصوصیات جغرافیایی و اقلیمی در منطقه سریس و پوله از مناطق یاد شده در جدول (۱) آورده شده است.

 

۳- روشهای مختلف تعیین دبی زیست محیطی

روش های

اسبتر دبی زیست محیطی ارائه گردیده است که چند روش زیر به اختصار شرح داده شده است .

 

 

۳-۱- براساس متغییرهای بستر رودخانه

این روش بر این مبنا است که اندازه حوزه آبریز و خصوصیات فیزیکی و فیزیو گرافی حوزه آبریز رابطه مستقیم با مقدار دبی کمینه پیشنهاد شده دارد. شکل (۱) بیانگر نحوه تغییرات دبی زیست محیطی با مساحت حوزه آبریز می باشد.

 

۳-۲- بر اساس میانگین دبی

در این روش دبی زیست محیطی را بصورت یک درصد ثابت از مقدار میانگین جریان موجوددر حوزه در نظر گرفته می

شود شکل (۲) بیانگر این تغییرات می باشد .

 

۳-۳- بر اساس دبی حداکثر یا منحنی تداوم جریان رودخانه

در این روش از منحنی تداوم جریان حوزه آبریز رودخانه استفاده می گردد و یک درصد ثابت از دبی طبیعی جاری شده در رودخانه با توجه به شرایط منطقه بعنوان دبی زیست محیطی پیشنهاد می گردد فرم تغییرات در شکل (۳) مشخص گردیده است.

 

۳-۴- بر اساس متغییرهای هیدرولیکی

در این روش بعضی از متغیرهای هیدرولیکی نظیر محیط تر شده و اندازه گیری متغییرهای فیزیکی

یرها بر حسب دبی جریان ترسیم می گردد. سپس دبی مربوط به نقطه شکست منحنی بعنوان دبی زیست محیطی انتخاب می گردد. در شکل (۴) فرم منحنی تشکیل شده نشان داده شده است .

 

۳-۵- بر اساس متغییرهای هیدرولیکی که با شرایط بیولوژیکی تغییر می کند

از جمله این متغییرها می توان به پهنای قابل استفاده رودخانه اشاره نمود. این روش مانند روش قبلی بدین صورت می باشد که

دبی زیست محیطی انتخاب می گردد. شکل (۵) فرم منحنی تشکیل شده را نشان می دهد.

 

۳-۶- بر اساس متغییرهای ترانسفورم شده از چندین پارامتر بیولوژیکی

در این روش تغییرات پیش بینی شده از چندین پارامتر بیولوژیکی حوزه آبریز و دبی جریان ناشی از این پیش بینی ترسیم می گردد و دبی مربوط به نقطه شکستگی بیانگر میزان دبی زیست محیطی می باشد . شکل (۶) بیانگر نحوه انتخاب دبی زیست محیطی یک رودخانه می باشد.

ذکر این نکته ضروری است که تجربیات نشان داده است که استفاده از روشهای مختلف حتی برای یک رودخانه منجر به ارائه نتایج متفاوتی شده است همچنین اظهار نظر قطعی در مورد اینکه کدام روش بهتر است امکانپذیر نیست.

 

۴- عوامل زیست محیطی و اکولوژیکی موثر در تعیین دبی زیست محیطی رودخانه های مورد مطالعه

عواملی که در تعیین دبی زیست محیطی مناطق مورد مطالعه موثر بوده است به شرح زیر می باشد.{۷و۶}

 

 

۴-۱- مورفولوژی

وضعیت مورفولوژی بستر رودخانه ها بگونه ای است که حتی در زمان های محدود و خاصی از سال نیز میزان حداقل های دبی ثبت شده در رودخانه جریان داشته باشد. تجربه سه سال خشکسالی در این منطقه ، نشان دهنده همین امر بوده است.

 

۴-۲- عرض رودخانه

بواسطه شیب زیاد اساساً عرض رودخانه کم است در نقاطی بدین شکل گستره انواع گیاهان حاشیه ای

محدود به طول بسیار کم در حاشیه رودخانه میشود.(Emergent  Plants) بن در آب (Marginal  Plants)

 

۴-۳- گیاهان بن در آب

عمدتاًدر امتداد رودخانه ها دیده می شوند این گیاهان تاثیر زیادی در پایداری کرانه های خاکی سست رودخانه ها ایفا می کنند و این عمل توسط ریشه های آنها که عمل نگهدارنده ذرات خاک و کاهش اثر تخریبی آب را برروی آن دارد اعمال می کند.

 

۴-۴-درختان و گیاهان حاشیه ای

این گیاهان در حفظ دیواره کانال کنترل سیلاب و جلوگیری از فرسایش اراضی مجاور رودخانه به هنگام سیلاب موثر می باشند. بنابراین وجود چنین گیاهانی بسیار ضروری است. پوشش علفی ناشی از رطوبت حاشیه رودخانه بعلت پخشاب ذرات ریز آب خاصیت کشش سطح

تاثیر زیادی در حفظ کرانه ها اعمال می کند بستذ سنگلاخی رودخانه علاوه بر سنگی بودن زیر بستر بصورت یک لایه آرمور از پدیده کف کنی جلوگیری می کند.

 

۴-۵- آبزیان

ماهی بعنوان با ارزش ترین زیتوده رودخانه ها می باشد از مهمترین قسمت های تعیین دبی زیست محیطی تعیین حقابه زندگی ماهیان است.

 

۴-۶- توده های بنتیک

بخش عمده بی

ب نسبتاً زیاد رودخانه ها امکان رشد آنچنان نداشته و تنها در پای چشمه ها و نقاطی از رودخانه ها که سرعت آب آرام می گیرد تعدادی از گونه هایی نظیر سخت پوست آرتمیا دیده می شود.

 

 

۵- نتیجه گیری

در بررسی پنج رودخانه معرفی شده محل احداث نیروگاه های برق آبی در استان کهکیلویه و بویر احمد با توجه به نبود داده های بسیار زیاد که جهت برآورد دبی زیست محیطی ضروری است. بر اساس روش تلفیقی و البته با عنایت خاص به منحنی تداوم جریان برای بررسی حداقل جریان یعنی روش سوم مد نظر قرار داده شده است البته تمامی شرایط زیست محیطی و اکولوژیکی رودخانه که در بررسی های صحرایی مشاهده گردیده است و اعمال قضاوت کارشناسی در تعیین دبی زیست محیطی تاثیر گذار بوده است بعنوان مثال در جدول (۲) تداوم جریان جایگاه پوله به روش گسترش آمار نشان داده شده است . همچنین شکل (۷) مقایسه ای بین منحنی تداوم جریان دبی کل جایگاه پوله به دو روش تحلیل منطقه ای و گسترش آمار را نشان می دهد.

باتوجه به تمامی عوامل زیست محیطی عنوان شده دبی زیست محیطی هریک از رودخانه های ذکر شده محاسبه گردیده است جدول (۳) خلاصه محاسبات انجام شده را نشان می دهد.

 

 

مراجع :

  1. V and Genta J.L. “ Micro and Mini Hydroelectric Power Assessment in Uruguay ” Agreement Repert , Montevideo , Uruguay , WREC , 1996
  2. Shigeno . M , Takashi . I and Yamamoto , Y “ Minimum Malimal Flow Problem – An Optimization over the Efficient set – , “ Discassion paper No.912 , Institute of policy and planning sciences , University of Tusukuba , March 2001 .
  3. J, Thoai . N. V. and Yamamoto . Y “ Global optimization method for solving the Minimum Maximal Flow Problem ” Institute of policy and planning sciences , university of Tusukuba , May 2001 .

۴- سازمان مدیریت و برنامه ریزی کهکیلویه و بویراحمد ، مطالعات قابلیت سنجی استان کهکیلویه و بویراحمد ، بخش محیط زیست و منابع آب ، معاونت هماهنگی و برنامه ریزی ، ۱۳۷۷ .

  1. Fritz , J.J ‘ small and Mini Hydropower ’ Systems , MCGraw – Hill book Company , 1984 .

۶ . Soellner . D. R , “ Environmental Assessment of Small Scale Hydroelectric Power Plants ” National Rural Electric Cooperative Association . International Programs Division , Quito , Equador , Auqust , 1980 , 3 pp .

  1. Jain , R.K et al.‘ Environmental Assessment ’ R.R. Donnelly and sons , Company , 1993 .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جایگاه نیروگاههای آبی در محیط زیست

 

 

چکیده

در حال حاضر نیروگاههای برق آبی جایگاه ویژه ای در محیط زیست دارا هستند. از آنجا که صنعت برق در جهان مسوول حدود ۳۰ درصد آلودگی هوا شامل انتشار گازهای دی اکسید کربن ، دی اکسید گوگرد و اکسیدهای ازت است و چون این نیروگاهها تشکیلات اقتصادی کاملا تمیزی هستند که با تکیه بر انرژی تجدید پذیر آب ، انرژی الکتریکی تولید می نمایند. لذا توسعه و بهینه سازی آنها از راههای نیل به دستور کار ۲۱ ( توسعه پایدار) است.

ای از جمله دی اکسید کربن به بررسی مختصر مزایای نیروگاههای آبی در مقایسه با سایر نیروگاهها پرداخته شده و در نهایت راهکارهایی جهت بهینه سازی مصرف انرژی ارائه گردد.

 

 

” .CO² واژه های کلیدی :” نیروگاههای برق آبی ” ، ” انرژیهای تجدید پذیر ” ، ” محیط زیست ” ، “

 

 

 

مقدمه :

بطوریکه امروزه مشخص شده است یکی از عوامل اصلی تغییر اقلیم در کره زمین ایجاد انواع آلودگیهای اتمسفری در اثر کاربرد بیش از حد سوختهای فسیلی است. رها شدن انبوه گازهای گلخانه ای در جو ، مسبب اصلی گرم شدن هوای زمین و تغییرات آب و هوای آن است که از مهمترین گازهای گلخانه ای می توان به )اشاره کرد. این گاز که بیشتر حاصل احتراق سوختهای فسیلی می باشد اگر چه تا چندCO² دی اکسید کربن (

سال قبل آلاینده محسوب نمی شد ولی امروزه یکی از مسایل بغرنج جهانی شده است. هر ساله در نتیجه فرایندهای زیستی و فیزیکی مختلف حدود ۲۰۰ میلیارد تن کربن به صورت دی اکسید کربن به

د و اگر برای کنترل و کاهش آن اقدامی صورت نگیرد دمای زمین در طول ۵۰ سال آینده حدود ۱،۵ تا۴،۵ درجه سانتیگراد افزایش خواهد یافت. {۲}در اثر گرم شدن زمین سطح آب دریاها بالا آمده و نتایج حاصل از آن برای بسیاری از کشورها فاجعه آمیز خواهد بود {۳}بگونه ای که تخمین زده اند تا سال ۲۰۲۰ میلادی سطح آب دریاها ۱۵ تا ۷۵ سانتی متر بالا خواهد آمد {۴}. بدیهی است بدلیل جهان شمول بودن این مشکل لازم است یک کوشش همگانی جهانی بمنظور کاهش گازهای آلوده کننده بعمل آید.

 

 

صنعت برق و تولید گازهای گلخانه ای

فعالیتهای بخش انرژی نقش مهمی در انتشار گازهای گلخانه ای دارا می باشند . در حال حاضر صنعت برق  است{۵}.CO²,SO²,NOx در جهان مسوول حدود ۳۰ درصد از آلودگی هوای محیط شامل انتشار گازهای

حدود ۵۰ درصد اثر گلخانه ای انسان منشا را به گاز دی اکسید کربن نسبت می دهند. ۴۰ درصد از تولید دی اکسید کربن جهان مربوط به بخش انرژی است یا بعبارت دیگر حدود نیمی از افزایش دمای زمین ناشی از بخش انرژی است که ۲۵ درصد از این سهم نیز مربوط به تولید انرژی الکتریکی ( صنعت برق ) می باشند {۶} . هر چند صنعت برق در انتشار ۲۴ درصد دی اکسید کربن

نیست. بررسیها نشان داده اند که سالانه حدود ۲۰ میلیارد تن گاز دی اکسید کربن ۶۵ میلیون تن گاز دی اکسید گوگرد و ۲۰ میلیون تن اکسیدهای ازت وارد اتمسفر میشوند که هریک به نوبه خود اثر تخریبی بر محیط زیست دارند. {۷}. بطوریکه گاز دی اکسید گوگرد موجب بروز بارانهای اسیدی و آلودگی آبها و تاثیرات ناخوشایند روی نباتات و در نهایت منجر به تخریب جنگلها میشود بهمین دلیل می توان گفت عمده ترین عامل آلودگی اتمسفر آلاینده هایی هستند که در اثر احتراق سوختهای فسیلی تولید شده اند که در بلند مدت این مشکلات زیست

نیز رسیده است. ناچار باید مطالعاتی در این زمینه صورت گیرد و سهم ایران در انتشار آلاینده های هوا تعیین گردد. بر اساس آمارو اطلاعات هر چند آلودگی ایجاد شده توسط کشورهای جهان سوم با ۷۵ درصد جمعیت

کنند اما بدلیل دخالت این کشورها در تدوین مقررات بین المللی حفاظت از محیط زیست اگر تیز هوشی لازم بکار برده نشود امکان محکومیت جهان سوم به علت آلوده سازی

 

پتانسیل برقابی

خوشبختانه دولت ایران موظف شده است به منظور اعمال صرفه جویی و منطقی کردن مصرف انرژی و حفاظت از محیط زیست اقدامات لازم و تعریف شده ای معمول دارد. رشد سالانه انرژی برق در ایران حدود ۷ درصد است که نشان می دهد مصرف انرژی الکتریکی در هر ۹ سال دو برابر شده است {۵}. برای مقابله با رشد فزاینده آلودگی محیط زیست از طریق نیروگاهها راههای مختلفی وجود دارد که

پذیر از جمله انرژی آب ذخیره شده در پشت سدها ( ظرفیتهای برقابی  میباشد. از مزایای احداث نیروگاههای برقابی جدید (Run  of River) کشور ) و انرژی جریان رودخانه ای

آلودگی کمتر سازگاری با محیط زیست و در واقع حفظ و تلطیف آن است. مقدار پتانسیل برقابی کشورهای جهان سوم به حدود ۶۰ درصد کل انرژی برقابی جهان میرسد که تابحال فقط از ۵ تا ۱۰ درصد آن استفاده شده است .{۸} طبق برآورد بعمل آمده پتانسیل انرژیهای تجدید پذیر برای ایران حدود ۵۵۹۰۰ میلیارد کیلو وات ساعت است که حدود ۷۵ درصد (۴۲۰۰۰ میلیارد کیلو وات ساعت ) پتانسیل فوق را پتانسیل

منابع آب در دسترس را فراهم می آورد موجب عدم نشر گسترده آلاینده های هوا و کاهش هر چه بیشتر درصد تولید  بعنوان یکی از گازهای اصلی گلخانه ای گرم کننده هوای زمین نیز می شود که تا کنون حدود ۲ میلیارد کیلو وات ساعت (۷ درصد) از پتانسیل برقابی کشور مورد بهره برداری قرار گرفته است .{۹} .CO² گاز

گرایش به سمت ایجاد نیروگاههای آبی در اولویت اول و سپس نیروگاههای گاز سوز در الویت بعدی قرار دارد که البته در این صورت مشکل انتشار اکسیدهای ازت وجود دارد که در مجموع انتشار آلاینده های نیروگاهی و گلخانه ای را از نظر مقدار سرانه کاهش می دهد .

 

نیروگاههای برقابی و جنبه های زیست محیطی آن

 

بطور کلی دلایل گرایش به نیروگاههای برقابی را می توان در نقاط قوت این نیروگاهها نسبت به سایر نیروگاهها دانست که عمده ترین و شاخص ترین این دلایل به شرح ذیل می باشد :

  • استفاده از سوختهای فسیلی در نیروگاههای حرارتی موجب شده است که خروجی این نیروگاهها حاوی آلاینده های مخربی برای محیط زیست شود .انتشار اکسید های گوگرد و نیتروژن و مواد جامد و
  • یکی از منابع مهم آلودگی هواست . اگر چه استفاده از سوخت گاز مساله اکسیدهای گوگرد و ذرات فلزی را منتفی می سازد ولی همچنان مساله اکسیدهای نیتروژن در هوا هستند ، در صورتی که CO² مطرح است .{۱۰} این نیروگاهها همچنین یکی از منابع عمده تولید و انتشار

نیروگاههای آبی تشکیلات اقتصادی کاملاً تمیزی هستند که هیچگونه آلودگی برای آب ، خاک و هوا به وجود نمی آورند و موقعی که این طرح ها جایگزین نیروگاههای فسیلی می شوند به مقدار قابل توجهی آلودگی ناشی از تولید انرژی را کم می کنند . ( جدول شماره ۱) .

– آب تخلیه شده از نیروگاههای حرارتی و هسته ای معمولا گرم بوده و

که منجر به بر هم خوردن تعادل شرایط زیستی آبزیان منجمله ماهیان شده و باعث افزایش مرگ و میر آنان می شود .{۱۱}

– نیروگاههای آبی به واسطه احداث سدها موجب فراهم آوردن فضای سبز و محیطی زیبا گشته و همچنین دریاچه پشت سد باعث کنترل سیلاب ، و تغییر در میکروکلیمای منطقه اطراف مخزن آب می شود که با کمترین تغییرات درجه حر

ارت همراه است . در نتیجه سطح پوشش گیاهی و غلظت اکسیژن افزایش می یابد {۱۲}.

– نیروگاههای آبی نیازی به سوخت فسیلی یا هسته ای نداشته و از این رو با مشکل سوخت رسانی مواجه نمی باشند بنابراین هزینه چنین نیروگاههایی به ۵/۱ تا ۶/۱ نیروگاههای فسیلی و به ۶/۱ تا ۷/۱ نیروگاههای هسته ای کاهش می یابد {۱۳} .

– میزان انرژی که در دوره احداث نیروگاه آبی مصرف می شود غالباً بیشتر از نیروگاههای حرارتی است

میزان

 منتشره نیروگاه آبی باCO² با اطمینان می توان گفت که در مقایسه CO² ناشی از تخریب محیط زیست به وسیله

 به CO² نیروگاه حرارتی این درصد در نیروگاههای آبی ناچیز بوده و موازنه کلی هزینه های جبران انتشار

نفع نیروگاه آبی خواهد بود {۶} . ( جدول شماره ۲ ) .

  • نیروگاههای آبی از نظر کارآیی انرژی بسیار برتراند به طوری که ۸۵ تا ۹۰ درصد از هر لیتر آب عبوری از نیروگاههای آبی تولید انرژی الکتریسیته می کنند و این در حالی است که منابع دیگر انرژی راندمان بسیار کمتری دارند . {
  • از مهم ترین آنها می توان به موارد ذیل اشاره کرد :

آبگیری مخزن و در نتیجه غرقاب شدن زیست گاهها ، قطع جنگلها ، از بین رفتن تاسیسات در منطقه احداث نیروگاه و نهایتاً مرگ و میر ماهی ها به علت عبور از توربین ها  به وجود آمدن اشکال در مسیر مهاجرت آنها . بنابراین به نظر می رسد علاوه بر انجام تحقیقات در مورد قابلیت اعتماد و اندازه گیری ها و ارزیابی  به وجود آوردن امکاناتی از قبیل ( نردبان (EIA, EIS) های زیست محیطی برای تعیین محل احداث نیروگاه

ماهی ) و تعبیه فیلترهای شبکه دار در ابتدای ورودی آب به حوضچه برای جلوگیری از ورود ماهیان بتواند در به حداقل رساندن مسائل زیست محیطی مهم باشد (۱۵). بنابراین نیروگاههای آبی تغییرات حاشیه ای اکولوژیکی را سبب می شود اما کلاً بدون آلودگی اند. {۴} ، به طوری که کشورهای توسعه یافته

(green electricity ) یعنی تولید کننده برق سبز green power نیروگاههای برق آبی را به عنوان

در قرن جدید معرفی کرده اند (۱۶). و اینکه انرژی برقابی بعنوان یک منبع انرژی دوستدار محیط زیست در قرن حاضر شناخته شده است. (۱۴) .

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.[/tab][/tabgroup]

[tabgroup][tab title=”قسمت هایی از متن (۷)”]

توسعه انرژی پایدار ( بهینه سازی تولید انرژی ):

 را جدای از محدود کردن مصرف انرژی درCO² بهینه سازی مصرف انرژی نیاز به آن دارد که کاهش انتشار

نظر بگیرند . هیچ کدام از سوخت های فسیلی را نمی توان بعنوان یک راه حل موثر برای افزایش تولید انرژی به حساب آورد و این در حالی است که دولتها افزایش تولید انرژی را با توجه به روند روبه رشد

برای توسعه صنعت انرژی دوستدار

این موارد نیروگاههای گاز سوز در اولویت بعدی قرار دارند . یکی از محدودیت های که برای احداث نیروگاههای آبی مطرح می کنند هزینه بالای اولیه برای ساخت آنهاست که البته همانطور که ذکر شد این موضوع از نظر زیست محیطی قابل توجیه است از طرف دیگر در صورتی که یک نیروگاه آبی از روی بصیرت طراحی شود بازده اقتصادی آن خیلی زیاد خواهد بود و در حقیقت هزینه تولید نیروگاه آبی بسیار کمتر از هزینه تولید نیروگاه حرراتی خواهد شد چرا که سرمایه اضافی بکار رفته در احداث نیروگاههای آبی خیلی زود برگشت داده می شود.

یکی از امتیازات منابع انرژیهای تجدید پذیر این است که این منابع گذشته از تکنولوژی پاکی که دارند از حمایتهای فزاینده سیاسی نیز برخوردارند و فرصتهای زیادی برای افزایش سهم آنها درسبد مصرف جهانی وجود دارد و به دلیل مسائل زیست محیطی ، بسیاری از کشورها به انرژی های تجدید پذیر رایانه پرداخت می کنند. در توسعه انرژی پایدار ، روند توسعه همسو و سازگار با محیط زیست و سلامت جامعه است ، در حالی که در توسعه ناپایدار محیط زیست در تقابل با روند توسعه بوده و توسط آن تخریب و به مخاطره می افتند (۱۸). کشورهای صنعتی برای سرعت بخشیدن به روند توسعه انرژی پایدار فصل جدیدی برای تامین انرژی هماهنگ با محیط زیست و تولیدات سازگار با طبیعت را آغاز کرده اند . جایگزینی انرژی ، به

سوختهای فسیلی ، و اهمیت تقاضای رو به رشد انرژی ، استفاده از انرژی های تجدید پذیر را در ایران ضروری کرده است . اما بهره گیری از این انرژی ها به سرمایه گذاری های زیادی نیاز دارد (۱۹). پس هدف ما توسعه انرژی پایدار باشد ، یعنی آن انرژی که هم اقتصادی باشد و هم اینکه ملاحظات  در کنفرانس انرژی و محیط زیست وین درE3 زیست محیطی در آن رعایت شده باشد ، که این مقوله تحت عنوان

سال ۱۹۹۵ مطرح شد (۲۰). بهر حال باید با تغییر الگوی مصرف ، منابع انرژی را به گونه ای مورد بهره برداری قرار داد، که پایداری محیط زیست سالم استمرار یافته و کره زمین برای نسلهای آینده نیز قابل زیست باشد

 

 

 

 

جمع بندی :

 

گفته شد که تغییرات جهانی اقلیم از ملاحظات زیست محیطی جهانی به شمار می رود که لزوم استفاده از ترکیبی صحیح و درست از منابع تجدیدپذیر و تجدید ناپذیر را برای رسیدن به سطح مطلوبی از تولید به بار می آورد و نه تنها چرخهای توسعه کشور را تند تر می کنند بلکه با هماهنگی و حرکت آنها کمترین لطمه را به محیط زیست پیرامون بشر وارد می آورد . بنابراین با توجه به حجم بسیار پایین آلوده سازی استفاده از این منبع انرژی نسبت به سایر منابع جانشین سازی آن استراتژی بسیار صحیح و عقلانی است

زیست می کنند به نظر توجیه پذیر می رسد . بنابراین شایسته است وزارت نیرو برای تسریع در انجام طرحهای آبی کشور در مناطقی که محیط زیست توان برای تامین آب مورد نیاز چنین طرحهایی را داشته باشد کوشش خود را به کار گرفته و طرحهای در دست اجرای خود را به مرحله نهایی و بهره برداری برساند که از این جهت هم به محیط زیست کشورمان کمک خواهد شد .

 

 فهرست منابع :

  • Harrison , G.P. , H. Whittington . 2001. “Impact Of Climate Change On Hydropower Investment ” . Hydropower In The New Millennium : 257-261 .
  • Krishnamachar , P.,Rajnish shrivastava & M.S.Chauhan .2001 . “ Environmental spects Of Power Generation Thermal V/S Hydropower Plants” . Hydropower In The New Millennium :277-279 .
  • Herpaasen , Per.Q. , Geir Ddyrlie , Aanders Rruud & EivindTorblaa. 2001 . “ Hydropower In A Wider Energy & Greenhous Gas Prespective ” . Hydropower In The New Millennium :263-269 .
  • Markard, J., B.Truffer & C.Bratrich.2001. “ Green Marketing For Hydropower ”. Hydropower & Dams , Issue one : 81-82 .

 

 

– ارزیابی آثار زیست محیطی طرح های کارون

بر اساس نتایج حاصل از بررسیهای مقدماتی II,III,IV به منظور ارزیابی زیست محیطی طرح های کارون

و داده های بدست آمده از مطالعات وضع موجود محیط زیست از سه روش کمیسیون بین المللی سدهای   استفاده شد. در ارزیابی آثارباUNEP ماتریس

ح (در هریک روشهای فوق ) به طور تک سدی (کارون۳) دوسدی ) و سه سدی بررسی و تحلیل شد. III,IV(مارون

:ICOLD-روش

اجزای فعالیت و ارکان محیط زیست بر اساس فرم دستورالعمل ارائه شده ICOLD به منظور تبیین ماتریس

توسط کمیسیون بین المللی سدهای بزرگ با کمی تعدیل اصلاح و انتخاب شدند. در این

ات و پیامدها استفاده شد. نتایج بدست آمده از ارزیابی آثار زیست محیطی طرح های کارون در هر سه گزینه نشان دادکه:

۱- احداث و بهره برداری از سدهای فوق از نظر ملاحظات زیست محیطی توجیه پذیر است.

۲- اجرای این طرح ها علاوه بر توجیه پذیر بودن در صورت رعایت مدیریت مطلوب و بهینه فعالیتها و رعایت الزامات زیست محیطی و کنترل فعالیتهای مخرب خصوصاً اسکان مجدد و تقویت ساختار قضائی – کالبدی حوزه تاثیر سدها در بلند مدت کاملاً توجیه پذیر است.

 

-روش ماتریس لئوپولد

در این روش که در واقع کاملترین و متداولترین انواع ماتریس است در ستونهای ماتریس انواع فعالیت مرتبط با پروژه و در ردیفهای آن مهندس از پارامترهای اکولوژیکی اقتصادی و اجتماعی تحت تاثیر فرایند اجرای  ۳-اجرایII,III2-اجرای کارون III پروژه قرار گرفت .

 

نماید. بطور کلی چنین می توان نتیجه گیری کرد که به لحاظ زیست محیطی زیر گزینه های ۱و۲و۳ در اولیتهای اول تا سوم قرار گرفته و گزینه عدم اجرای پروژه از مطلوبیت کمتری برخوردار است.

 

:UNEP-روش

در این روش به منظور میل به اهداف مورد نظر ارزیابی از یک برخورد سیستمی استفاده شده است که در آن مجموعه ای از

سه گروه کاملاً توجیه پذیر توجیه پذیر و ضعیف طبقه بندی می شوند . در این مطالعات و با این روش گزینه های زیر مورد بررسی قرار گرفت .

-کارون ۳

-کارون ۳و۴

-کارون ۲و۳و۴

-گزینه وضع موجود

-گزینه “نه”

-گزینه با مدیریت مطلوب

نتایج بدست آمده نشان داد که گزینه ترکیبی کارون ۲و۳ و۴ در آستانه برابری با گزینه وضع موجود بوده و گزینه “نه” بدترین گزینه است لذا انجام طرح ها با عنایت به شاخص ها و وزن های

یریت مطلوب می تواند طرح ها را از حالت توجیه پذیر به حالت “توجیه پذیر ” منتقل کند.

 

نتیجه گیری و پیشنهادات

نتایج این مطالعات در روشهای ارزیابی مختلف اثرات نمایانگر آثار مثبت این طرح ها است . کلیت موضوع : نمایانگر توجیه کامل زیست محیطی طرح های برق آبی کارون است . اما باید توجه داشت که شدت و ماندگاری این آثار مثبت را می توان با استفاده از برنامه های مدیریتی افزایش داد.

مراجع و منابع :

۱-Richard k. morgan ,” environmental impact assessment , a  methodlogical perspective “ kiuwer  academic  puslishers ,1998

۲-betty bowers  Marriott ,” environmental   impact assessment , a practical guide “ mcdraw – hill , 1997

۳- Judith  petts , “ handbook of envinonmental impact assessment , “ Blackwell science ,1999

 

 

چگونگی تاثیرات متقابل محیط زیست و نیروگاههای برق آبی

 

 

چکیده :

 

در این مقاله سعی گردیده است به نوعی تاثیرمستقیم تکنولوژی بر محیط زیست و نیز تاثیر به سزائی را که محیط اطراف ما می تواند تاثیرات نوع تکنولوژی داشته باشد را نشان دهد. سدها به عنوان یک عامل رشد و فن آوری صنعتی می تواند تاثیرات به سزائی را برروی محیط زیست داشته باشد تاثیرات فیزیکی و شیمیایی که بسیار مهم می باشند.

و دز انجام شده است امید است این مقاله بتواند راه کارهایی را جهت نزدیکی هر چه بیشتر محیط زیست و صنعت ارائه دهد.

 واژه های کلیدی : ” محیط زیست ” ، ” اکوسیستم ” ، ” مغذی شدن “

 

مقدمه :

توجه به ضرورت استفاده از مواهب و منابع طبیعی ، بهره برداری از منابع آب سطحی یا رود خانه ای یک منطقه به منظور دست یابی به یک توسعه پایدار امری ضروری و حیاتی می باشد . از طرفی حفاظت از طبیعت و محیط زیست آن ، به منظور جلوگیری از هر گونه ناپایداری و عدم تعادل طبیعی  بین عوامل مختلف نیز از جمله اهداف است که به امر توسعه پایدار ارتباط پیدا می کند از این رو شناخت مسائل زیست محیط سدها از مسائل مهم در یک طرح آبی می باشد . امروز به خوبی به اهمیت مهار و کنترل جریانهای سطحی جهت تامین آب پی برده شده است و حجم

ر بسیاری از موارد پیامدهای حاصل از صدمات و خطرات و ضایعات ناشی از احداث یک سد ، بدون توجه به مسائل زیست محیطی چنان شدید بوده که سرمایه ملی را که در راه احداث چنین سدهایی صرف شده به کلی از بین برده و همراه با این ضایعه مسائل حاد اجتماعی ، اقتصادی و پیامد های بسیاری را برای یک ناحیه ، کشور و یا در سطح بین المللی به وجود آورده است .

 

۱- سدها و محیط زیست

 

محیط زیست به مجموعه شرایط خارجی که بر تداوم زندگی و حیات ، توسعه و رشد ارگانیسم تاثیر می گذارد اتلاق می شود . در این مجموعه اکولوژی به عنوان شاخه ای از علم بیولوژی به شرح و بسط روابط متقابل موجود زنده و محیط زیست می پردازد . بعلاوه اکوسیستم خود به عنوان واحد اساسی و اصلی

و در یک جا جمع می نماید . این واحد شامل ، اقلیم خرد ، گیاه شناسی ، حیوان شناسی ، هیدرولوژی ، زمین

زیست محیطی و عمل زیست محیط پرداخته می شود از این رو می توان مولفه های زیست محیط سدها را به شرح زیر بر شمرد :

۱- اثرات فیزیکی ، شیمیایی سدها بر محیطزیست و اثرات متقابل آنها .

۲- اثرات بیولوژیکی بهداشتی سدها بر محیط زیست و اثرات متقابل آنها

۳- اثرات اجتماعی ، اقتصادی و سیاسی ناشی از احداث سدها بر میط زیست و اثرات متقابل آنها

۴- اثرات اکولوژیکی

 

۲- اثرات عمومی در زیست محیط سدها

 

۱- چنین مطرح می شود که هیچ سدی نباید پیش از شناخت کامل اثرات زیست محیطی آن به اجرا درآید البته رعایت این مورد در عمل ممکن است مشکلاتی را به همراه آورد . برای مثال اگر ارزیابی و مطالعات مربوط به مسائل زیست محیطی به درازا کشد ، ممکن است توقف یک طرح

پیش آورد .

۲- گاهی اوقات نیز مسائل سیاسی در منطقه ، یک طرح را لازم الاجرا می نماید و لذا ارزیابی مسائل زیست محیطی سدها پایگاه و جایگاهی در رد یا قبول یک طرح ندارد . حتی در پاره ای اوقات محل سد ، حجم و ارتفاع و اعتبار جهت اجرای آن از پیش تعیین شده است .

۳- پاره ای از متخصصین محیط زیست معتقدند که هنگامی اجرای یک پروژه آبی نظیر سد بزرگ موجه است که به خوبی بتوان منافع و فواید طرح را برای یک طیف وسیعی از مردم جامعه نشان داد.

۴- به طور معمول باید در نظر داشت که در طرح یک سد بزرگ از نیروی کار محلی در ساختمان سد استفاده می شود . اما در طرح های آبی بزرگ ، اقتصادی بودن طرح از جمله ضروریات است که با اقتصاد متمرکز کشاورزی همراه با مکانیزه شدن کشاورزی ممکن می گردد . در این صورت به نیروی کار زیاد

خیل عظیم کارگر کشاورز هم خوانی ندارد . از این رو بایستی جذب این نیروها در بخشهای جنبی گنجانیده شود تا اقتصاد محلی متلاشی نگردد . از طرف دیگر در جوامع توسعه نیافته جذب نیروی کار کشاورزی به مختل شدن کشاورزی و یا گران شدن تولید می انجامد .

۵- بسیاری از علاقه مندان زیست محیط توصیه می نمایند که در طرح یک سد که  جهت تولیدات کشاورزی برنامه ریزی شده ، باید غذا و محصولات مورد نیاز ناحیه در اولویت اول قرار گیرد .

۶- باید دقت نمود نباید سدی که سلامت مردم یک ناحیه را در معرض خطر قرار می دهد ساخته شود.

۷- معمولاً در سدهای بزرگ ممکن است آب موجب انتقال انگلها و میکروبها ، باکتری ها ، ویروسها

و باستانی ، معابد و مساجد و مراکز علمی و آموزشی و تاسیسات صنعتی ، جاده ها و … گردند . طراحان توصیه می نمایند کهباید توجه نمود که عمر سد در مقابل رسوب تخمین گردد وگرنه سرمایه

، سرمایه ملی از بین خواهد رفت .

۹- باید کلیه عواملی که به نحوی سازه سد و عمر بهره برداری از آن را تحت تاثیر قرار می دهد و یا بطور خلاصه اثرات احداث سد بر محیط زیست خودداری شود و بطور کلی ایمنی سد و پایداری این سازه آبی و کاهش خطرات مربوط به شکست سازه ای آن در اولویت اول قرار گیرد .

۱۰- بدیهی است که بایستی سهم مطالعات زیست محیط سد در تصمیم گیری مربوط به محل سد ، نوع سد ، ارتفاع و حجم و یا اثرات اکولوژیکی ، اجتماعی و اقتصادی مهم شمرده شود .

۱۱- برای رسیدن بهاهداف اصلی که از ساخت یک سد انتظار می رود ، بایستس هر نوع طرحی بر اساسحفظ و تداوم توسعه پایدار صورت پذیرد و بهره گیری از منابع طبیعی بدون ضایع

همراه با مسائل زیست محیطی ناشناخته و مبهم پرهیز شود .

۱۲- به طور معمول نبایستی به اجرا یک سد زمانی که مسائل زیست محیطی لاینحل مانده اقدام گردد.

 

۳- اثرات فیزیکی و شیمیایی سدها بر محیط زیست

سد به عنوان یک مانع در بستر رودخانه خصوصیات فیزیکی و شیمیایی متفاوتی در محل سد ، سراب و پایاب آن

که این اثرات را می توان در دو بخش مورد مطالعه قرار داد . اثرات سد بر محیطزیست و اثرات محیط زیست بر سد .

کلیات

بدیهی است که پس از ساخت سد و آبگیری موقعیتی پیش خواهد آمد که طبیعت منطقه قبل از آن هیچ گاه چنین تجربه ای را بر خود ندیده است . به طور مسلم این تغییرات که در طی یک زمان کوتاه اتفاق می افتد موجبات تغییرات فیزیکی و شیمیایی در محیط فراهم می سازد که بررسی آنها قابل تعمق است تا از هرگونه اختلالی در ساخت و بهره برداری سد جلوگیری شود . باید توجه داشت که اثرات سد و محیط زیست متقابل خواهد بود . در ذیل به پاره ای از اثرات متقابل زیست محیط و سد اشاره می شود :

۱- رسوب

با ایجاد یک سد سرعت جریان آب رودخانه در هنگام ورود به دریچه سد کند می گردد و بر حسب نوع سد ، کوچک و بزرگ ذخیره ای یا تنظیمی بودن ، مقداری از رسوبات رودخانه در مخزن جمع می گردد . بعضی از منتقدین احداث سد را به عنوان مانعی که

مانده کافی و کاهش سرعت جریان ، رسوب خود را از دست می دهند .

اثرات تجمع رسوب در مخزن :

– کاهش عمر سد

– کاهش مواد مغزی در پایین دست سدها

– تغییر فرسایش در پایین دست سدها

– رسوب و سیستمهای کنترل

– رسوب و آب بندی مخزن

– اثرات جریان گل آلود بر پایاب سد

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.[/tab][tab title=”قسمت هایی از متن (۸)”]

مغذی شدن آب دریاچه سد

۳- املاح محلول در آب دریچه سد

۴- رها سازی جریان آب از سد

۵- سد به عنوان مانع عبوری

۶- اهمیت رهاسازی جریان آب از سد

۷- اثرات احداث سد بر آبهای زیر زمینی

به طور خلاصه تاثیر سدهای بزرگ بر سفره های آب زیر زمینی را می توان در حالات زیر خلاصه نمود :

۱- استفاده از آب استحصالی دریاچه سدها جهت توسعه زیر کشت سطح آب در آبخان بالا خواهد آمد .

۲- تمرکز و تجمع نمک در دریاچه سدها و آبیاری با آب حاوی نمک ، کیفیت آب زیرزمینی در مناطق نفوذی را کاهش می دهد.

۳- با احداث سد و در نتیجه قطع جریان آب رودخانه به سفره پایین دست سد ، احتمال پایین آمدن سطح سفره آب وجود دارد .

۴- بالا آمدن سطح سفره آبی در نواحی مزروعی موجب مردابی و شورو قلیائی شدن اراضی کشاورزی می شود و

 

عوامل مهم اقلیمی شامل بارندگی ، باد، مه ، نم نسبی و تبخیر بر اساس بزرگی و کوچکی دریاچه سد دستخوش تغییراتی خواهد شد .

ضروری است در احداث یک سد موارد ذیل به جهت پایداری سد و حفظ محیط زیست مد نظر قرار گیرد:

  • بررسی محیط زیست از نظر اکولوژی زیست محیطی
  • بررسی و آنالیز خاک و استقامت بافت های لایه ای در منطقه
  • بررسی دقیق استقامت بستر رودخانه
  • بررسی زیست محیطی رودخانه به جهت جلوگیری از تجمع بیش از اندازه رسوبات هم در رودخانه و هم در بدنه سدها
  • مد نظر داشتن تأثیرات فیزیکی و شیمیایی محیط زیستی سد برروی یکدیگر
  • در نظر گرفتن موارد ایمنی به جهت بروز مشکلات ناشی از احداث سدها
  • در نظر داشتن تعمیرات پیشگیرانه و به موقع سدها به جهت جلوگیری از تخریب محیط زیست .

 

۴-مغذی شدن آب دریاچه سد

مغذی شدن فرآیندی است که در اعماق آب دریاچه‌ها در نتیجه تجمع بیش از اندازه مواد غذایی و فعالیت میکروارگانیسم ها اتفاق می

پاک کننده و رها سازی فاضلاب های صنعتی ، شهری و روستایی به رودخانه ها ، موجب افزایش مواد غذائی نظیر فسفر و ازت گردیده است . ایجاد یک سد ممکن است به پیشرفت و توسعه شهرنشینی ، کشاورزی و صنعت درسراب سد منجر

و تمیز نشده است همواره با افزایش سطح مواد

آب می گردد.

دریاچه ها و مخازن ذخیره آب سدها را می توان بر اساس میزان و مقدار مواد غذایی آنها و توانائی مخزن جهت تداوم و برقراری یک جمعیت بیولوژیک طبقه بندی نمود . از جمله :

  • دریاچه هائی با سطح مغزی شدن کم و ناچیز
  • دریاچه هائی با سطح مغزی شدن متوسط
  • دریاچه های با سطخ مغزی شدن شدید

در حالت باروری یا مغزی شدن دریاچه ، افزایش رویش الگها و سایر گیاهان آبی تا حد کیفیت آب را پایین می آورد . معمولاً این وضعیت را مغذی شدن می نامند چون دما در فعالیت شیمیایی و بیولوژیکی اثر مستقیم دارد ، لذا در نواحی که دمای بالاتری داشته باشد ، بویژه دمای بالاتر ۳۵ درجه سانتیگراد انرژی زیادی در مخزن دریاچه ذخیره می گردد و

.

علایم پیشرفت فرایند پدیده مغذی شدن به صورت زیر ظاهر می گردند :

  • توسعه و افزایش پلانکتونها و گیاهان ذره بینی و رشد نمو علفهای هرز در سواحل و کناره های دریاچه های سدها
  • جایگزینی ماهی قزل الا بوسیله نوع ماهی دیگری بنام در محل سد .
  • کاهش زلالیت و صافی آب که در نتیجه افزایش موجودات ذره بینی و مواد شناور در آب که خود موجب تغییر رنگ آب می شوند ، صورت می گیرد.
  • کاهش اکسیژن محلول به ویژه ، در مجاورت بستر دریاچه و لایه های سطحی آب .
  • تصعید گازهایی از جمله هیدروژن سولفوره که در نتیجه تجزیه مواد آلی توسط موجودات ذره بینی غیر هوازی به عمل می آید .
  • توسعه و گسترش علف هرز
  • تجمع مقادیر زیادی مواد پوسیده و لجن گونه ، در بستر رودخانه
  • ظهور حبابهای گاز هیدروژن سولفوره ، متان و اتان در سطح آب دریاچه سد و‌ازاد شدن آهن ، منگنز و آلومینیوم در آب .

نتایج خحاصل از فرآیند پدیده مغذی شدن باعث اختلال در اهداف یک سد می شود. برای مثال می توان نتایج وخیم حاصل از این تغییر و تحول بیولوژیکی – شیمیایی را به شرح زیر خلاصه نمود :

  • آب شیرین چنین دریاچه ها و مخازن ابی برای مصارف شهری و صنعتی غیر قابل استفاده خواهد بود .
  • چنین آبهائی دارای بوی نامطبوع ، مزه بد و ناگوار و رنگ کدر می باشند و عناصر سنگین در آب افزایش می
  • به علت تغییر درجه اسیدیته آب و ظهور هیدروژن سولفوره ، خوردگی در سیستمهای انتقال و ماشین الات صنعتی که در تماس با چنین آبی می باشند ، اتفاق خواهد افتاد .
  • به علت کاهش مقدار اکسیژن محلول و افزایش گازهای مضر ، آبزیان از جمله ماهیان قادر به ادامه زندگی و حیات در چنین آبی نخواهد بود .
  • افزایش رویش گیاهان در سواحل دریاچه و تجمع خاک دانه ها موجب باتلاقی شدن سواحل دریاچه می گردد و از حجم مفید دریاچه می کاهد .
  • در ضمن رویش گیاهان در بستر کم عمق سد موجب اشکال در قایقرانی در سطح دریاچه می شود .
  • بوی نامطبوع هیدروژن سولفوره برای جوامعی که در اطراف سد زندگی می کنند مشمئز کننده خواهد بود .
  • وجود مواد مضره ، گازها ، مواد محلول و … موجب می گردد که استفاده از این آب برای استحمام در پاره‌ای از افراد حساسیت پوستی ایجاد شود .

فراهمی و فراوانی گیاهانی نظیر الگها بطور مستقیم در سلامتی مردمی که در نزدیکی محل زندگی می کنند موثر است

متعددی برای تخفیف و تسکین پدیده  مغذی شدن یاد می شود که بخشی از آن به طراحی سد و بخش دیگر به نحوه بهره برداری و مدیریت برنامه ریزی مربوط است .

برای مثال می توان به مسائلی از جمله :

  • برنامه تمیز نمودن مخزن سد از مواد آلی ، درختان و درختچه ها و علفها و بوته قبل از آبگیری
  • توصیه جلوگیری از رها سازی فاضلاب شهری ، روستایی و صنعتی به رودخانه ها ، در صورتی که این امر غیر ممکن باشد ، بایستی قبل از ریختن جریان فاضلاب به رودخانه عمل تصفیه صورت گیرد .
  • کاهش مصرف کودهای شیمیایی و سموم و یا استفاده حداقل از این قبیل مواد و جلوگیریا از شسته شدن آنها و ورود به رودخانه
  • جلوگیری از ورود مواد آلی و پوسیده گیاهی ، با حذف این مواد از سطح اراضی کشاورزی و ایجاد سیستمهای آشغالگیر مناسب و انجام عملیات مناسب در حوضه آبریز جهت
  • هنگام وقوع سیلابهای ورودی به مخزن که در این صورت از دبی طرح سرریزهای سد کاسته می‌گردد و در این سازه سرریز نیز صرفه جوئی خواهد شد .
  • طرح تخلیه کننده ها و آبگیر در سطوح تراز مختلف برای استفاده از آب با کیفیت مناسب دریاچه ها جهت مصارف گوناگون
  • افزون مواد خنثی کننده به دریاچه جهت کاهش اسیدیته و بالا آوردن PH‌آب
  • تزریق هوا به اعماق آب دریاچه برای جلوگیری از تکمیل فرآیندهای غیر هوازی
  • تصفیه جریان آب خروجی از دریچه برای بالا بردن کیفیت آب آشامیدنی به وسیله ازن ، فیلترها ، کلر و …
  • قطع علفهای هرز ، نیزارهای بستر و سواحل کناری دریاچه ها ، استفاده از ماهیان علف خوار که می‌توانند در تخفیف پدیده مغزی شدن موثر باشند .
  • درپاره‌ای از موارد استفاده از مواد شیمیایی که سبب نابودی مواد الی می گردد نیز می تواند در این زمینه مثمرثمر واقع شود .

بدیهی است که در طراحی سد بایستی با اعمال دقت نظر تا حد امکان مسائل

، زیاد بوده گاهی اوقات طرح را بطور کلی غیر اقتصادی می نماید .

 

فوائد سد دز از نظر زیست محیطی :

  • تلطیف محیط زیست و هوای منطقه
  • رشد گیاهان در حاشیه دریاچه سد
  • توسعه و گسترش آبزیان
  • انجام فعالیت های رفاهی نظیر قایقرانی

 

مضرات سد دز از نظر  زیست محیطی :

  • ایجاد زمین لرزه های مصنوعی در سالهای ابتدائی آبگیری
  • ورود سالیانه ۱۰ میلیون تن رسوب به دریاچه آن و انباشته در دریاچه
  • مضرات محیطی مثل آلودگی صنعتی و احیاناً آلودگی در صورت رعایت نکردن بهداشت محیط کار

 

نتیجه گیری :

ضروری است در احداث یک سطح موارد ذیل به جهت پایداری سد و حفظ محیط زیست مد نظر قرار گیرد :

  1. بررسی محیط زیست از نظر اکولوژی زیست محیطی
  2. بررسی و آنالیز خاک و استقامت بافتهای لایه‌ای در منطقه
  3. بررسی دقیق استقامت بستر رودخانه
  4. بررسی زیست محیط رودخانه به جهت جلوگیری از تجمع بیش از اندازه رسوبات هم در رودخانه و هم در بدنه سدها
  5. مد نظر داشتن تأثیرات فیزیکی و شیمیایی محیط زیستی سد برروی یکدیگر
  6. در نظر گرفتن موارد ایمینی به جهت بروز مشکلات ناشی از احداث سدها
  7. در نظر داشتن تعمیرات پیشگیرانه و به موقع سدها به جهت جلوگیری از تخریب محیط زیست .

 

مراجع :

۱-Dez Dam .Summary instrumention Reprort .By C.E Korhonen –PHD

۲- مطالعات پایداری سدهای کشور – سد بتونی قوسی دز

۳-  گزارش عملکرد ششماه اول سال ۱۳۷۹- شرکت تولید و بهره برداری سد و نیروگاه دز – تهیه و تنظیم -دفتر فنی و مهندسی

 

 

 

 

سنجش اولیه اثر طرح های برق آبی بر کیفیت آب رودخانه

 

چکیده

در این مقاله پدیده های لایه بندی حرارتی و تغذیه گرایی در داخل مخزن مورد بررسی قرار گرفته و ورشهای تجربی  موجود برای برآورد اولیه وقوع این پدیده ها ارایه شده است . در ادامه

ایج برآوردهای حاصل از قواعد فوق نشان می دهد که غالب طرحهای برقابی پس از احداث و آبگیری دچار پدیده لایه بندی حرارتی خواهند شد .

 

مقدمه :

احداث سد برروی رودخانه و مسدود شدن جریان اب می تواند سو بر کیفیت آب رودخانه داشته باشد آب در حال جریان، تحت تأثیر فرآیندهایی چون هواگیری((reaerationتنفس سلولی و اختلاط و.. از کیفیت تقریباً یکنواختی برخوردار است . پس از انسداد جریان ، فرآیندهای مختلف فیزیکی ، شیمیایی و بیولوژیکی می توانند بر

فیزیکی ، شیمیایی ، و بیولوژیکی موثر بر کیفیت اب که می توان آنها را تحت عنوان کلی فرآیندهیا لیمنولوژیکی آورد تحت تأثیر برخی شرایط فیزیکی سد و محیط زیست هستند .

از جمله عوامل فیزیکی فوق می توان اقلیم ، شکل مخزن ، کمیت و کیفیت جریان ورودی و کاربری اراضی در حوزه آبریز سد را نام برد بنابراین برای ارزیابی دقیق اثر یک سد برروی کیفیت آب پایین دست باید اطلاع کاملی از چگونگی اثر شرایط فیزیکی سد و محیط برفرآیندهای لیمنولوژیکی داشت که این امور درمراحل مقدماتی مطالعات ( خصوصاًدر کشور ما به علت نقصان اطلاعات کیفیت آب ) مشکل است .

بنابراین در این مرحله از مطالعات به منظور ارزیابی اولیه داشتن یک تصویر کلی از وضع موجود و یا رایط قابل انتظار در پایین دست می توان از قواعد و مفاهیم کلی استفاده نمود . با انجام این روش و استفاده از مفاهیم توان برنامه دقیق تری جهت انجام نمونه برداری و آزمایشات کیفی آب تنظیم نمود .

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.[/tab][tab title=”قسمت هایی از متن (۹)”]

تغذیه گرایی Eutrophication

تغذیه گرایی به مفهوم ساده عبارت است از یک فرآیند طبیعی که مغذی شدن آرام یک مخزن را شرح می دهد . مدت زمان وقوع این فرایند در مخزم ( بطور طبیعی ) بسیار آرام و وابسته به اقلیم محل سد و سایر شریاط محلی است .البته فعالیتهای انسانی برسرعت این

. به زبان ساده ، دریاچه ها به لحاظ لیمنولوژیکی به دو دسته تقسیم می شوند . دریاچه های شاداب ( غیر مغذی ) (Oligrotrophic) و دریاچه های غیر شاداب ( مغذی )(Eutrophic) دریاچه‌های شاداب دارای فعالیتهای تغذیه‌ای کم ، محطی شفاف و فعالیتهای بیولوژیکی کم و محدود است و به عبارت دیگر ، دریاچه های مغذی(utrophic Lakes) دریاچه های کاملاً ‌مکدر با شرایط بیولوژیکی فعال هستند .حد واسط دریاچه های مغذی و شاداب،‌حالت بینابینی وجود دارد که مزوتروفیک Mesotrophic)) مشهور است .

در شرایط غیر مغذی ( شاداب ) کیفیت آب بسیار عالی و ماهیانی چون قزل آلا در دریاچه و مخزن یافت می‌شوند. در شرایط مغذی،‌حالت دریاچه دقیقاً عکس حالت فوق است و رشد بیش از حد جلبکها و شکوفایی جلبکهای سمی کیفیت آب را تحت تأثیر قرار داده و آن را کاهش می دهد .

فرآیند تغذیه گرایی علاوه بر میزان و نسبت ازت و فسفر به عوامل فیزیکی خود می توانند تابعی از موقعیت و ریخت شناسی مخزن باشندو

از جمله پارامترهای ریخت شناسی مخزن پارامتر عمق متوسط یا نسبت حجم به سطح است . به عنوان یک اصل کلی ، مخازن عمیق با دیواره های کنایر تند کمتر در معرض فرآیند تغذیه گرایی قرار می گیرند به عبارت دیگر در

مخزن که درجه حرارت محیط و مقدار بار آلی مواد ورودی به آن را متأثر می کند نیز در این امر دارای اهمیت است .

به عنوان مثال نتیجه فصول گرم طولانی تر و آب گرمتر  رشد بیشتر جلبکی است .

 

۳- کاربرد قوائد عمومی و احتمال بروز خطا

استفاده غیر منطقی از قواعد پیش گرفته می تواند به خطاهایی بی انجامد که ادامه مطالعات را با مشکل مواجه سازد . علت این موضوع از ماهیت این قواعد ناشی می شود . چرا که این قواعد می توانند شرایطی از کیفیت آب مخزن یا پایاب را متفاوت از آنچه که در

در ساختگاه و اثر طرح بر کیفیت آب راها شده و به منظور ممانعت از بروز خطای احتمالی باید مطالعات تفضیلی کیفیت آب در نظر قرار گیرد .

عوامل دیگری نیز در استفاده از این قواعد باید مد نظر قرار گیرند که شامل موارد زیر می باشند :

 ۳-۱- باد

باد را میتوان از اصلی ترین عوامل تعیین کننده لایه بندی مخزن دانست . اثر باد بر اختلالط یک مخزن و ممانعت از شکل گیری لایه بندی بستگی به اقلیم عمومی منطقه و شکل مخزن دارد و تجربه نشان داده است که مخازن کوچک در صورت حفاظت در برابر باد کمتر تحت تأثیر باد قرار می گیرندتا مخازن بزرگتر با طول اثر باد(‌Fetch) بزرگتر به عبارت دیگر هر چه طول اثر باد بر مخزن بزرگتر باشد ، لایه بندی بیشتر تحت تأثیر مخزن قرار می گیرد . اگر چه در مخازن بزرگ ممکن است عمق آب آنقدر زیاد باشد که باد بتواند اثر ثمربخشی بر درجه

اثر آن باید مد نظر قرار گیرد

رابطه زیر موید توضیحات فوق است .

  • مساحت مخزن بر حسب کیلومتر مربع

D- حداکثر عمق مخزن بر حسب متر

در صورتیکه  بزرگتر از ۱۰ باشد اثر باد در اختلاط لایه ها باید ملحوظ گردد .

 

۳-۲- شرایط جریان

از بیلان سالیانه جریان و حجم مخزن نیز می توان برای به دست آوردن ایده ای در مورد پتانسیل لایه بندی استفاده نمود . اگرچه زمان ورود جریان به مخزن خود یک پارامتر بحرانی برای الگوی لایه بندی سالیانه به حساب می‌آید.  در صورتیکه الگوی جریان به صورتی باشد که غالب جریان در یک دوره زمانی کوتاه وارد مخزن شون

. جریان عبوری از مخزن صرفاً یک شاخص کیل از شرایط عمومی مخزن است چرا که مخازن اغلب دارای شاخه های جانبی هستند که طبعاً شرایط جریان در داخل این گونه مخازن کاملاً‌متفاوت از متوسط آورد سالیانه بوده و به عبارت دیگر به مشکل کل تخلیه سالیانه محاسبه می گردد .

 

 

 

۳-۳- شکل مخزن

نه تنها اثر باد و جریان به شکل و اندازه مخزن وابسته است بلکه پایداری لایه بندی در مخزن به ریخت شناسی مخزن

زن با عمق کمتر تمایل به لایه بندی دارند.

 

۳-۴- اقلیم و فعالیتهای حوضه آبریز

نتایج ناشی از لایه بندی می تواند به شدت به اثر اقلیم و میزان استحصال از اراضی (‌کشاورزی و …) حوضه آبریز وابسته باشد . در واقع مخازنی که آب وروید به آنه از زمینهای با پوشش گیاهی متراکم ( کشاورزی متراکم) تأمین می شود مقدار بسیار زیادی مواد آلی دریافت

اکسیژن زیاد و در نتیجه افت اکسیژن محلول در لایه هیپولیمنیون در این ابها مشهود است

 

۳-۵- جمعیت

جمعیت زیاد موجب افزایش آلودگی ناشی از فعالیتهای شهری ، کشاورزی و صنعتی می شود که همه این فعالیتها بر نتایج ناشی از لایه بندی بر کیفیت آب رودخانه و مخزن موثرند .

 

۴-نتیجه گیری و پیشنهادها

در بخشهای گذشته روابط تجربی موجود برای بررسی مقدماتی پدیده لایه بندی حرارتی و تغذیه گرایی ارایه می‌گردید. به طوری که این ورابط دارای ویژگی های زیر می باشند .

  • سادگی روابط و سهولت کاربرد آنها
  • عدم نیاز به اطلاعات گسترده
  • یکسان بودن نتایج آنها

قابل

 

روابط قابل کاربرد نبوده و تنها می توان بر اساس شرایط و فعالیت های حوضه آبریز ، غلظت فسفر در آب ورودی و پیش بینی شدت لایه بندی بر اساس روابط ذکر شده امکان وقوع تغذیه گرایی را پیش بینی نمود .

متن کامل در نسخه قابل خرید موجود است.

[/tab][/tabgroup]

خرید و دانلود فوری

نسخه کامل و آماده
4900 تومانبرای دریافت نسخه کامل

132 صفحه فارسی

فونت استاندارد/۲Lotus/16

فرمت فایل WORDوPDF

دارای ضمانت بازگشت وجه

نسخه قابل ویرایش+نسخه آماده چاپ

دریافت فوری + ارسال به ایمیل

[well boxbgcolor=”#e5e5e5″ class=”fontawesome-section”][tblock title=”برای مشاهده تمام پروژه ها ، تحقیق ها و پایان نامه های مربوط به رشته ی خود روی آن کلیک کنید.”][/well]

(برای امنیت و سهولت بیشتر پیشنهاد میشود با نرم افزارهای موزیلا فایر فاکس و یا گوگل کروم وارد شوید)

***************************

*************************************

پرداخت از درگاه امن شاپرک  با همکاری شرکت زرین پال صورت میگیرد

 ۱۵ درصد از درآمد فروش این فایل به کودکان سرطانی(موسسه خیریه کمک به کودکان سرطانی) اهدا میشود

پس از پرداخت،علاوه بر ارسال فوری فایل ها به ایمیلتان،مستقیماً به صورت اتوماتیک به لینک دانلود فایل ها  ارجاع داده میشوید.

در صورت نیاز به هرگونه راهنمایی با ایمیل (MASTER@NEXAVARE.COM) یا شماره تماس پشتیبان (۰۹۳۶۹۲۵۴۳۲۹) در ارتباط باشید

[alert type=”alert-danger”]کاربر گرامی، برای تهیه این اثر هزینه و زمان زیادی صرف شده است.که اکنون با این قیمت ناچیز در اختیار شما قرار گرفته است.لطفاً  تنها جهت استفاده دانشجویی یا شخصی خرید نمایید.همچنین اگر مدیر یک وبسایت یا وبلاگ هستید خواهش میکنیم آن را کپی نکنید.و یا در صورت کپی منبع را به صورت لینک درج نمایید. ضمناً شرعاً هم لازم به کسب رضایت است که به علت زحمت زیاد در انتشار ، کارشناسان ما رضایت استفاده بدون پرداخت هزینه آن را ندارند.تشکر از حمایت شما[/alert]


درباره نویسنده

publisher4 222 نوشته در سیستم همکاری در خرید و فروش فایل نگزاوار دارد . مشاهده تمام نوشته های

مطالب مرتبط


دیدگاه ها


دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.